Powódź

Obserwowane efekty

Według JRC 172 000 osób w Europie (UE-27 + Zjednoczone Królestwo) jest obecnie co roku narażonych na powodzie rzeczne (Dottori i in., 2020 r.), a 100 000 jest narażonych na powodzie przybrzeżne (Vousdoukas i in., 2020 r.). Dziesiąta część ludności miejskiej w Europie mieszka obecnie na obszarach potencjalnie zagrożonych powodzią (EEA, 2020). Ponad jedna trzecia ludności Europy mieszka w regionach przybrzeżnych (EEA, 2021c).

W latach 1980–2022 powodzie doprowadziły do 5582 ofiar śmiertelnych w państwach członkowskich EOG. Według Paprotny et al. (2018), tendencje powodziowe w latach 1870–2016 wskazują na stały wzrost corocznego zalewania obszarów i liczby osób dotkniętych powodzią. Liczba ofiar śmiertelnych zmniejszała się jednak w tym okresie, co sugeruje zwiększoną gotowość systemów ratunkowych i opieki zdrowotnej. Niemniej jednak letnia powódź w Europie Środkowej i Zachodniej w 2021 r., w której udokumentowano co najmniej 212 zgonów, była najgroźniejszą powodzią związaną z pogodą w Europie od ponad 50 lat (ECDC, 2021).

Przewidywane efekty

Ryzyko powodzi w zmieniającym się klimacie prawdopodobnie wzrośnie w wielu regionach w całej Europie. Prognozy zarówno w scenariuszu wysoko-, jak i średnioemisyjnym wskazują na duże zaufanie do ekstremalnego wzrostu opadów w regionach Europy Północnej, Środkowej i Wschodniej oraz na obszarze alpejskim, podczas gdy prognozy dla Europy Południowej są bardziej zróżnicowane (IPCC, 2021; EEA, 2021b).

W zmieniającym się klimacie pod koniec stulecia przewiduje się, że liczba osób narażonych na coroczne powodzie rzeczne w Europie wyniesie 252 000 w scenariuszu globalnego ocieplenia o 1,5 °C; 338 000 w scenariuszu 2 °C; oraz 484 000 – ponad trzykrotnie więcej niż obecnie – w scenariuszu zakładającym 3 °C. Jednak dzięki środkom przystosowawczym narażona populacja może być ograniczona do 100 000 lub mniej we wszystkich scenariuszach globalnego ocieplenia (Dottori i in., 2020).

Względny poziom mórz w Europie będzie nadal wzrastał w tym stuleciu we wszystkich scenariuszach emisji, powodując częstsze powodzie przybrzeżne wzdłuż większości europejskich linii brzegowych (EEA, 2021c). Przewiduje się, że do 2100 r. do 2,2 mln osób będzie narażonych na powodzie przybrzeżne w scenariuszu zakładającym wysokie emisje, a do 1,4 mln – w scenariuszu zakładającym umiarkowane łagodzenie zmiany klimatu, przy braku dodatkowych środków dostosowawczych. Oczekuje się, że dzięki środkom przystosowawczym liczba ta zostanie zmniejszona odpowiednio do 0,8 mln i 0,6 mln (Vousdoukas i in., 2020).

Starzejące się społeczeństwo europejskie, cierpiące na choroby przewlekłe i izolację społeczną, jest coraz bardziej narażone na problemy związane zarówno ze zdrowiem fizycznym, jak i psychicznym związane z powodziami. Rosnąca urbanizacja, obejmująca ciągły rozwój równin zalewowych i zwiększone uszczelnianie powierzchni w miastach, prawdopodobnie przyczyni się również do zwiększonego narażenia Europejczyków na powodzie.

Reakcje polityczne

Środki mające na celu ochronę zdrowia ludności przed powodzią można podzielić na środki mające znaczenie dla zapobiegania, gotowości, reagowania i odbudowy (Biuro Regionalne WHO dla Europy, 2017). Długoterminowe zapobieganie obejmuje m.in. identyfikację obszarów zagrożonych powodzią, planowanie urbanistyczne wrażliwe na powodzie, ze szczególnym uwzględnieniem zazieleniania obszarów miejskich i przepuszczalności powierzchni. Inne środki zapobiegania powodziom obejmują przenoszenie działalności człowieka z dala od równin zalewowych; modernizacja systemów kanalizacyjnych; oraz wykorzystanie infrastruktury ochrony przeciwpowodziowej, takiej jak groble lub tamy (EEA, 2020). Przykładami środków gotowości i reagowania są odporne systemy zaopatrzenia w wodę i systemy sanitarne; budynki przeciwpowodziowe; dostępność ośrodków ewakuacyjnych; posiadanie planu gotowości na wypadek powodzi. Obejmuje to plany awaryjne dla placówek opieki zdrowotnej, umożliwiające im dalsze funkcjonowanie w odniesieniu do organizacji pracy, opieki nad pacjentem, zarządzania dostawami, wody i urządzeń sanitarnych (Biuro Regionalne WHO dla Europy, 2017).

Na szczeblu europejskim skuteczne wykorzystanie systemów wczesnego ostrzegania, takich jak europejski system informowania o powodziach (EFAS), będący elementem usługi programu Copernicus w zakresie zarządzania kryzysowego (CEMS), może ograniczyć skutki powodzi. Unijny program RescEU oferuje państwom wspólne wsparcie w przypadku klęsk żywiołowych (takich jak krytyczne powodzie) poprzez ochronę obywateli i zarządzanie ryzykiem.

Środki naprawcze obejmują opiekę w zakresie zdrowia psychicznego, przepisy dla osób wymagających szczególnego traktowania, zapobieganie zagrożeniom elektrycznym podczas powrotu do zdrowia i czyszczenia oraz nadzór epidemiologiczny/higieniczny/sanitarny.