Προσαρμογή στα Καρπάθια Όρη

Δράσεις προσαρμογής

Οι δράσεις προσαρμογής αποσκοπούν στην προσαρμογή των φυσικών ή ανθρώπινων συστημάτων ως απάντηση στα πραγματικά ή αναμενόμενα κλιματικά ερεθίσματα ή τις επιπτώσεις τους. Συνήθως αφορούν συγκεκριμένο τομέα κλιματικών επιπτώσεων και/ή προσαρμογής. Ο σχεδιασμός των δράσεων προσαρμογής πραγματοποιείται στα Καρπάθια Όρη, τα οποία είναι ιδιαίτερα ευάλωτα στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής.

«Τομέλλον ατελές: Το έγγραφο για την κλιματική αλλαγή και τηνπροσαρμογή στα Καρπάθια συνοψίζει τις βασικές δράσεις προσαρμογής σε ευάλωτους τομείς της περιοχής: υδάτινοι πόροι, δάση, υγρότοποι, λιβάδια, γεωργία και τουρισμός. Με την έγκριση του στρατηγικού θεματολογίου για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή στην περιοχή των Καρπαθίων, η Διάσκεψη των Μερών (COP) καλεί τα συμβαλλόμενα μέρη, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς που συμμετέχουν στη διαχείριση και την ανάπτυξη της περιοχής των Καρπαθίων να διαμορφώσουν πολιτικές και στρατηγικές σχεδιασμού για την προσαρμογή στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τον μετριασμό των δυσμενών επιπτώσεών της.Στόχος της ημερήσιας διάταξης είναι να βοηθήσει τα κράτη μέλη της σύμβασης των Καρπαθίων, τις τοπικές και περιφερειακές αρχές και άλλους ενδιαφερόμενους φορείς που συμμετέχουν στη διαχείριση της περιοχής των Καρπαθίων, να διαμορφώσουν απαντήσεις στην κλιματική αλλαγή ως μέσο για τη διασφάλιση της βιώσιμης ανάπτυξης στην περιοχή. Η ημερήσια διάταξη συζητήθηκε σε συνεδριάσεις και εργαστήρια με εκπροσώπους των χωρών και παρατηρητές στη Σύμβαση των Καρπαθίων, καθώς και με άλλους ενδιαφερόμενους φορείς. Εγκρίθηκε κατά την τέταρτη σύνοδο της διάσκεψης των μερών της σύμβασης των Καρπαθίων (COP4) 23-26 Σεπτεμβρίου 2014. Το στρατηγικό θεματολόγιο περιλαμβάνει συστάσεις για την ανάπτυξη πολιτικής, τη θεσμική αλλαγή και τα μέτρα προσαρμογής που βασίζονται στο οικοσύστημα. Συνοψίζοντας, συνάγει ότι η σύνδεση διαφορετικών πολιτικών διατήρησης της φύσης, διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών και βιώσιμης γεωργίας θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά την περιοχή των Καρπαθίων και την ανθεκτικότητά της στην κλιματική αλλαγή. Η προστιθέμενη αξία της αυξημένης διακρατικής συνεργασίας και των κοινών δραστηριοτήτων είναι ιδιαίτερα σημαντική κατά τον σχεδιασμό της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, δεδομένου ότι πολλές από τις προβλεπόμενες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, όπως οι εποχιακές μεταβολές της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων, θα εμφανιστούν σε τεράστιες γεωγραφικές περιοχές, επηρεάζοντας ταυτόχρονα πολλές χώρες.

Ενσωμάτωση της προσαρμογής σε άλλους τομείς πολιτικής

Μέτρα προσαρμογής για τους υδάτινους πόρους

Ένα από τα πιο αποτελεσματικά μέτρα προσαρμογής κατά της συνδυασμένης απειλής της ξηρασίας και των πλημμυρών στα Καρπάθια Όρη είναι η τοπική αποθήκευση νερού. Η ικανότητα αποθήκευσης μπορεί να αυξηθεί με το μπλοκάρισμα (παλαιών) καναλιών αποστράγγισης που είχαν σκάψει στο παρελθόν αλλά συχνά δεν εξυπηρετούν πλέον κάποιο σκοπό. Η εξάλειψη των οδικών δικτύων μπορεί επίσης να ενθαρρύνει την αποθήκευση, ιδίως στα ανατολικά Καρπάθια. Ωστόσο, η εξάλειψη των δρόμων απαιτεί προσαρμογή της χρήσης γης. Οι δραστηριότητες που απαιτούν συχνή μεταφορά (π.χ. παραγωγή σανού) πρέπει να αντικατασταθούν από χρήσεις χωρίς μεταφορές, όπως η βόσκηση ή η διατήρηση της φύσης. Η (ανα)δημιουργία υγροτόπων και λιμνών αυξάνει την ικανότητα αποθήκευσης και επιτρέπει τη συγκομιδή όμβριων υδάτων. Τα διαρθρωτικά μέτρα, όπως η κατασκευή φραγμάτων, δεξαμενών νερού και υποεπιφανειακών ταμιευτήρων, βοηθούν επίσης. Ωστόσο, η κατασκευή φραγμάτων πρέπει να σχεδιάζεται προσεκτικά ώστε να μην βλάπτονται τα ποτάμια οικοσυστήματα. Η αποθήκευση υποεπιφανειακών υδάτων μπορεί να ενισχυθεί με την προστασία και την αποκατάσταση των φυσικών λειμώνων, ώστε περισσότερα όμβρια ύδατα να μπορούν να διεισδύσουν στα βαθύτερα στρώματα του εδάφους. Αυτό το μέτρο χρήσης γης συνιστάται ιδιαίτερα για τα καρστικά συστήματα στην περιοχή των Καρπαθίων, όπου οι λειμώνες αποτελούν τις κύριες πηγές υδροδότησης των υποεπιφανειακών υδάτινων πόρων.

Μέτρα προσαρμογής για τα δάση και τη δασοκομία

Οι χώρες των Καρπαθίων έχουν περιορισμένη ικανότητα να λαμβάνουν μέτρα για να βοηθήσουν τα δάση και τη δασοκομία να προσαρμοστούν στην κλιματική αλλαγή. Καμία από αυτές δεν έχει ακόμη ασχοληθεί άμεσα με την κλιματική αλλαγή στη δασική νομοθεσία της (αν και το ζήτημα περιλαμβάνεται συνήθως στις εθνικές στρατηγικές). Η προσαρμοστική ικανότητα είναι σημαντικά χαμηλότερη στο ρουμανικό και σερβικό τμήμα της περιοχής των Καρπαθίων σε σύγκριση με τα Δυτικά Καρπάθια. Η προσαρμογή θα πρέπει να προσανατολίζεται στην πρακτική διαχείριση των δασών και στη νομοθεσία, και να διασφαλίζει ότι η εκτίμηση κινδύνου λαμβάνεται υπόψη κατά τον σχεδιασμό και τη διαχείριση των δασών. Αυτό γίνεται όλο και πιο σημαντικό και υπάρχει ανάγκη να αλλάξει η παραδοσιακή διαχείριση της παραγωγής ξυλείας προς μια προσαρμοστική διαχείριση που να ανταποκρίνεται στους κινδύνους. Η προσαρμοστική διαχείριση των δασών χρησιμοποιεί έννοιες όπως η δασοκομία συνεχούς κάλυψης και η σχεδόν φυσική δασοκομία για την αύξηση της προσαρμοστικής ικανότητας των δασών και τη μείωση των αναμενόμενων κινδύνων. Αυξάνει το ποσοστό των ανθεκτικών στην ξηρασία ειδών, κυρίως βελανιδιών, και μειώνει το ποσοστό των ευάλωτων υδάτων που απαιτούν κωνοφόρα και οξιά σε χαμηλότερα υψόμετρα. Πρέπει να προωθηθούν αλλαγές στη σύνθεση των ειδών δένδρων που στηρίζουν την ανοχή των δασών στην ξηρασία. Ταυτόχρονα, το μερίδιο των ευπαθών δασών ελάτης της Νορβηγίας πρέπει να μειωθεί σημαντικά. Οι υφιστάμενες δασικές εκτάσεις μπορούν να καταστούν πιο ανθεκτικές με την αύξηση του αριθμού των ειδών στο περίπτερο με αυτόν τον τρόπο αυξάνοντας τη βιοποικιλότητα και με την ανάπτυξη αυτόχθονων ειδών.Μια άλλη σημαντική γραμμή δράσης είναι η εδραίωση και η εναρμόνιση των συστημάτων παρακολούθησης των δασών, προκειμένου να παρασχεθούν πληροφορίες για τη στήριξη της προσαρμοστικής διαχείρισης των δασών. Αυτό περιλαμβάνει την παρακολούθηση των επεμβατικών παρασίτων και ασθενειών που εκδηλώνονται πέραν των εθνικών συνόρων. Δεδομένου ότι η αυξημένη ξηρασία θα αυξήσει τον κίνδυνο δασικών πυρκαγιών, η πρόληψη των δασικών πυρκαγιών αποτελεί σημαντικό μέτρο προσαρμογής. Σε μια κλίμακα τοπίου, πρέπει να υπάρξει ευαισθητοποίηση σχετικά με τον απαραίτητο ρόλο των δασών στην ολοκληρωμένη διαχείριση των λεκανών απορροής, ιδίως για τη βιοποικιλότητα, τη ρύθμιση των υδάτων και τον έλεγχο της διάβρωσης. Απαιτούνται πολιτικές σε επίπεδο τοπίου για την αποφυγή του κατακερματισμού των δασών και τη διατήρηση της συνδεσιμότητας των μεγαλύτερων δασικών περιοχών για τη στήριξη της φυσικής μετανάστευσης και των ροών γονιδίων των ειδών.

Μέτρα προσαρμογής για τους υγροβιότοπους

Οι στρατηγικές προσαρμογής για τους υγροτόπους συνδέονται στενά με μέτρα για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υδρολογικών συστημάτων. Αυτό περιλαμβάνει τη χρήση υγροτόπων υψηλότερου υψομέτρου για τη συγκράτηση των υδάτων και την πρόληψη των απορρίψεων αιχμής, τη διεύρυνση των πλημμυρικών πεδίων ώστε να μπορούν να αποθηκεύουν και να απορρίπτουν περισσότερο νερό και (επαν)δημιουργία υγροτόπων για την αναπλήρωση των υπόγειων υδάτων. Η προστασία των υγροτόπων πρέπει να ενσωματωθεί στις πρακτικές ελέγχου των πλημμυρών και στα προγράμματα στήριξης με στόχο την αποκατάσταση υγροτόπων και τύρφης, την αποκατάσταση πλημμυρικών πεδιάδων και τη δημιουργία νέων υγροτόπων και λιμνών.Στις περιοχές όπου η αποκατάσταση υγροτόπων είναι δύσκολη, συνιστάται θερμά να μειωθούν οι εξωτερικές μη κλιματικές πιέσεις, όπως η αλλαγή της χρήσης γης και η ρύπανση. Η βελτίωση της συνδεσιμότητας μεταξύ υγροτόπων και υδατικών συστημάτων μπορεί να βοηθήσει στη μετακίνηση των ειδών, καθώς και στη διατήρηση της ετερογένειας και της βιοποικιλότητας των οικοτόπων, γεγονός που μπορεί να παράσχει γενετική ποικιλότητα για επιτυχή προσαρμογή. Δεδομένου ότι οι πληροφορίες για τους υγροτόπους σπανίζουν, μια δράση προτεραιότητας είναι επίσης η παρακολούθηση της κατάστασης των υδάτων και των υδάτινων οικοσυστημάτων.

Μέτρα προσαρμογής για τους λειμώνες

Μια μεγάλη ποικιλία από διαχειριζόμενους τύπους ποωδών οικοτόπων, όλα χαρακτηρίζονται από μια μικρή βλάστηση των αγρωστωδών και των βοτάνων. Η οικολογική αξία των λειμώνων εξαρτάται από τη γεωργία χαμηλών εισροών, όπως η παραγωγή χόρτου και η βόσκηση και, στη συνέχεια, τα μέτρα προσαρμογής βασίζονται στη στήριξη των γεωργών για τη διατήρηση αυτών των δραστηριοτήτων καλλιέργειας χαμηλών εισροών. Η κλιματική αλλαγή οδηγεί σε αλλαγές στη διαθεσιμότητα των υδάτων και σε αυξημένη ή μειωμένη καλλιεργητική περίοδο οδηγεί σε αλλαγές στη δομή της βλάστησης και στην απώλεια της βιοποικιλότητας. Σε γενικές γραμμές, μπορούν να προσδιοριστούν τα ακόλουθα μέτρα προσαρμογής: (Τα μέτρα αυτά πρέπει να εξεταστούν σε συνδυασμό με τα μέτρα που προτείνονται για τη γεωργία)

• Εφαρμογή γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων και σχεδίων διαχείρισης Natura 2000,
• Διαφοροποίηση των οικονομικών ευκαιριών με την παραγωγή τοπικών προϊόντων φιλικών προς τη φύση·
• Προσαρμογή της διαχείρισης μέσω της βόσκησης και της χορτοκοπής, και αποφυγή εγκατάλειψης, εδαφοκάλυψης και λίπανσης.

Η προσαρμογή της διαχείρισης των λειμώνων μπορεί να γίνει, για παράδειγμα, με καθυστερημένες ημερομηνίες χορτοκοπής ή χαμηλότερες εντάσεις βόσκησης. Επειδή οι αλλαγές αυτές έχουν αντίκτυπο στο εισόδημα των γεωργών, ο γεωργός πρέπει να αντισταθμιστεί με γεωργοπεριβαλλοντικά μέτρα. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τον χαρακτηρισμό των τύπων οικοτόπων λειμώνων ως προστατευόμενης περιοχής βάσει της οδηγίας της ΕΕ για τους οικοτόπους ή με τη στήριξη των γεωργών μέσω γεωργοπεριβαλλοντικών προγραμμάτων. Τα μέτρα προσαρμογής που αποσκοπούν στην πρόληψη της απώλειας του ιδιαίτερου τοπίου και της βιοποικιλότητας των ημιφυσικών βοσκοτόπων στα Καρπάθια είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τα προτεινόμενα μέτρα προσαρμογής για τη γεωργία, δεδομένου ότι η ύπαρξή τους εξαρτάται από τις παραδοσιακές γεωργικές πρακτικές. Ο χαρακτηρισμός αυτών των λειμώνων ως προστατευόμενων περιοχών αποτελεί ένα ακόμη μέτρο προσαρμογής, καθώς μπορεί να συμβάλει στην εξασφάλιση της διαχείρισης. Η παρακολούθηση της κατανομής των ειδών και η καταπολέμηση των χωροκατακτητικών ειδών αποτελούν επίσης σημαντικά μέτρα προσαρμογής.

Μέτρα προσαρμογής για τη γεωργία

Για τους γεωργούς μικρής κλίμακας, οι πιθανές επιλογές προσαρμογής μπορούν να περιλαμβάνουν αλλαγές στις ημερομηνίες σποράς και στις ποικιλίες καλλιεργειών, βελτιωμένα συστήματα διαχείρισης των υδάτων και άρδευσης, προσαρμοσμένες πρακτικές φυτικής διατροφής, προστασίας και άροσης. Για την επίτευξη του ευρύτερου στόχου της βιώσιμης γεωργίας και της αγροτικής ανάπτυξης σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα, οι πολιτικές θα πρέπει να στηρίζουν τους γεωργούς που επιθυμούν να προσαρμοστούν. Το τρέχον οικονομικό μοντέλο της αγοράς αφήνει σε μειονεκτική θέση τις μικρής κλίμακας παραδοσιακές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, χαρακτηριστικές για την περιοχή των Καρπαθίων. Οι γεωργικές δραστηριότητες, όπως η βόσκηση σε λειμώνες μεγάλου υψομέτρου, δεν είναι πλέον οικονομικά εφικτές. Λόγω των εξελίξεων στην περιοχή των Καρπαθίων (συμπεριλαμβανομένης της εγκατάλειψης της γης, της υπερβόσκησης, της γήρανσης του πληθυσμού και των περιορισμένων προϋπολογισμών για κυβερνητική δράση), απαιτείται προώθηση της υπαίθρου ως ελκυστικός τόπος διαβίωσης, εργασίας και επιχειρηματικής δραστηριότητας. θέσπιση γεωργοπεριβαλλοντικών μέτρων (βλ. επίσης για τους λειμώνες)· πρόσθετα μέτρα διευκόλυνσης, βελτίωση των δεξιοτήτων και της επιχειρηματικότητας, μεταποίηση και εμπορία σε επίπεδο γεωργικής εκμετάλλευσης ή σε τοπικό επίπεδο (για συγκεκριμένα τοπικά προϊόντα) και βελτιωμένη πρόσβαση στις αγορές. Τα μέτρα προσαρμογής πρέπει να στοχεύουν τόσο τους κλιματικούς όσο και τους μη κλιματικούς παράγοντες, δεδομένου ότι και οι δύο έχουν σημαντικές αλληλένδετες επιπτώσεις στους λειμώνες. Τα μέτρα προσαρμογής μπορούν να είναι επιτυχή μόνο όταν ενισχύουν επίσης την κοινωνικοοικονομική ανθεκτικότητα των κοινοτήτων που ζουν στην πλευρά της χώρας και όταν αγωνίζονται για μια οικονομικά βιώσιμη ύπαιθρο.

Μέτρα προσαρμογής για τον τουρισμό

Σε πολλά μέρη το δυναμικό για την ανάπτυξη του τουριστικού τομέα δεν αξιοποιείται επαρκώς και υπάρχει έλλειψη ανθεκτικότητας για την αντιμετώπιση των αλλαγών ή την αξιοποίηση των υφιστάμενων ευκαιριών. Υπό το πρίσμα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, συνιστάται να βασιστεί η ανάπτυξη του τουρισμού στη συγκεκριμένη φυσική ομορφιά και κουλτούρα των Καρπαθίων, περιορίζοντας παράλληλα την ανάπτυξη του μαζικού τουρισμού. Αυτό σημαίνει ότι η τουριστική ανάπτυξη θα πρέπει να ενσωματωθεί στον ευρύτερο σχεδιασμό για τη συνέχιση της διαφοροποίησης των θερέτρων και των αγορών και την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης. Οι ειδικές δράσεις περιλαμβάνουν την προώθηση, καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, ανθεκτικών προορισμών με καλά καταλύματα (π.χ. ξενοδοχεία ευεξίας και συνεδρίων), τη στήριξη φιλικών προς το κλίμα έργων χειμερινών αθλημάτων (π.χ. εναλλακτικός σχεδιασμός χιονοδρομικών πλαγιών) και την ανάπτυξη οικοτουρισμού, τουρισμού υγείας και ενεργού τουρισμού (όπως ποδηλασία και πεζοπορία). Επιπλέον, προτείνονται μέτρα για τη στήριξη της ανάπτυξης δικτύων τουριστικής πληροφόρησης στην περιοχή με τη συμμετοχή καταλυμάτων, προμηθευτών και τουριστικών οργανισμών. Τα δίκτυα αυτά θα παρέχουν επικαιροποιημένες πληροφορίες και προειδοποιήσεις σχετικά με τις συνθήκες που σχετίζονται με τον τουρισμό (καιρικές συνθήκες, βάθος χιονιού, κίνδυνοι, οδικές και κυκλοφοριακές συνθήκες κ.λπ.).

	Ευρωπαϊκή Επιτροπή	Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος