5.3 Ενσωμάτωση: Ενσωμάτωση της προσαρμογής σε μέσα και τομεακές πολιτικές

5.3 Ενσωμάτωση: Ενσωμάτωση της προσαρμογής σε μέσα και τομεακές πολιτικές

Η υιοθέτηση και η εφαρμογή των στόχων και των μέτρων προσαρμογής στις τομεακές πολιτικές και τα μέσα τους είναι ουσιαστικής σημασίας, διότι η κλιματική αλλαγή επηρεάζει σχεδόν όλους τους τομείς της διοίκησης και των κοινωνικοοικονομικών δραστηριοτήτων και, ως εκ τούτου, τα εθνικά ή υποεθνικά σχέδια δράσης για την προσαρμογή είναι ως επί το πλείστον πολυτομεακά, εγκάρσια έγγραφα πολιτικής. Ως εκ τούτου, η προσαρμογή δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί ανεξάρτητα από τις υφιστάμενες πολιτικές (π.χ. νομοθεσία, συστήματα χρηματοδότησης), τα μέσα (π.χ. νομοθεσία, στρατηγικές, σχέδια, προγράμματα, έργα, χρηματοδότηση, εκπαίδευση), τις δομές διαχείρισης (π.χ. δίκτυα) και τις διαδικασίες (π.χ. κατά τη λήψη αποφάσεων) άλλων τομέων, αλλά πρέπει να εφαρμοστεί σε μεγάλο βαθμό μέσω τομεακών γραμμών δράσης. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή της προσαρμογής απαιτεί την ενσωμάτωση των πολιτικών προσαρμογής σε τομείς. Σημαντικό μέρος αυτής της ενσωμάτωσης της προσαρμογής είναι η ενσωμάτωση σε μέσα τομεακής πολιτικής. Το κύριο μέσο για την επίτευξη της ολοκλήρωσης της πολιτικής είναι η οριζόντια διακυβέρνηση, η οποία συνεπάγεται μηχανισμούς, θεσμούς και διαδικασίες συντονισμού, συνεργασίας και δικτύωσης.

Η ενσωμάτωση σημαίνει ουσιαστικά την ενσωμάτωση της προσαρμογής σε όλα τα επίπεδα χάραξης τομεακής πολιτικής, από τα θεματολόγια πολιτικής, τις νομοθεσίες, τις στρατηγικές, τα μέσα (όπως προγράμματα και σχέδια) έως τους προϋπολογισμούς, τα έργα και τις καθημερινές ρουτίνες εργασίας. Κύριος στόχος είναι η επίτευξη συνοχής των δημόσιων πολιτικών, δηλαδή η ευθυγράμμιση και εναρμόνιση των διαφόρων τομεακών πολιτικών με τους στόχους προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για την ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων, την αποφυγή συμβιβασμών και την προώθηση αμοιβαίων συνεργειών για την επίτευξη κοινών γενικών αποτελεσμάτων προσαρμογής.

Καταρχήν, διατίθεται ένα ευρύ χαρτοφυλάκιο υφιστάμενων μέσων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εφαρμογή στρατηγικών προσαρμογής και σχεδίων δράσης σε όλους τους τομείς και τα επίπεδα, καθιστώντας τα βασικό μέσο για την επίτευξη της ενσωμάτωσης και της κάθετης εφαρμογής. Η ενσωμάτωση της προσαρμογής στα μέσα πολιτικής συνεπάγεται τον έλεγχο και την επανεξέταση των σχετικών υφιστάμενων μέσων, τον προσδιορισμό σημείων εισόδου για την προσαρμογή και την ενσωμάτωση των στόχων και των ανησυχιών για την προσαρμογή. Εάν οι τροποποιήσεις των ήδη υφιστάμενων μέσων δεν επαρκούν, πρέπει να αναπτυχθούν και να θεσπιστούν νέα μέσα για την εφαρμογή της προσαρμογής. Ένας ευρύς συνδυασμός μέσων πολιτικής που εξισορροπούν τα «ήπια» και τα «σκληρά» ερεθίσματα είναι πιθανό να είναι πιο αποτελεσματικός για την πρακτική εφαρμογή του ευρέος φάσματος μέτρων προσαρμογής που συνήθως προβλέπονται στα σχέδια δράσης για την προσαρμογή.

Τα πιθανά όργανα μπορούν να καλύπτουν το ακόλουθο φάσμα:

• Νομικά μέσα (νόμοι, κανονισμοί, διατάγματα, μη δεσμευτικοί νόμοι, όπως πρότυπα)
• Οικονομικά μέσα (χρηματοδότηση, φόροι, τέλη, δημόσιες συμβάσεις, επιχορηγήσεις, δάνεια, με βάση την αγορά)
• Μέσα ενημέρωσης (μελέτες, βάσεις δεδομένων, ενημερωτικές εκστρατείες, συμβουλές, κατάρτιση, καθοδήγηση και βοηθήματα εργασίας, εκδηλώσεις, ιστότοποι)
• Μέσα εταιρικής σχέσης (συμφωνίες εταιρικής σχέσης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα, εθελοντικές συμφωνίες, συνεργατικά έργα)
• Υβριδικά μέσα στρατηγικής/σχεδιασμού (σχέδια, στρατηγικές, προγράμματα, μέσα σχεδιασμού, συστήματα υποβολής εκθέσεων)

Παράδειγμα κανονιστικής ενσωμάτωσης αποτελεί η κατάρτιση τομεακών σχεδίων προσαρμογής, τα οποία μπορεί να καθοδηγούνται από νομικές απαιτήσεις ή να προωθούνται από ένα γενικό στρατηγικό πλαίσιο για την ενσωμάτωση. Οι υποχρεωτικές υποχρεώσεις για την κατάρτιση τομεακών σχεδίων προσαρμογής ή για την ενσωμάτωση της προσαρμογής στα υφιστάμενα έγγραφα τομεακής πολιτικής, όπως ισχύουν σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, αποτελούν ασφαλώς παράγοντα ώθησης για την ολοκλήρωση της πολιτικής προσαρμογής. Ωστόσο, από μόνες τους δεν επαρκούν για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής στην πράξη, αλλά θα πρέπει να συνδυάζονται με «ήπιες» μορφές οριζόντιας διακυβέρνησης. Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται η παροχή επαρκών περιθωρίων στους εκπροσώπους του τομέα για τη συνανάπτυξη των αντίστοιχων μέτρων προσαρμογής τους, ώστε να μπορούν να αναπτύξουν την οικειοποίηση για την εφαρμογή, ή η ανάπτυξη λύσεων προσαρμογής που είναι ελκυστικές και προσαρμοσμένες στους τομείς και αποφέρουν οφέλη προς το δικό τους συμφέρον.

Η ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στο επίπεδο των πολιτικών της ΕΕ αποτελεί σημαντική κινητήρια δύναμη για την ενσωμάτωση της πολιτικής προσαρμογής σε εθνικό επίπεδο. Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται οι πολιτικές της ΕΕ για τη διαχείριση των υδάτων (οδηγία-πλαίσιογιατα ύδατα), τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας (οδηγία για τις πλημμύρες), τη μείωση του κινδύνου καταστροφών (μηχανισμόςπολιτικής προστασίας), τον πολεοδομικόσχεδιασμό (αστικό θεματολόγιο για την ΕΕ, Σύμφωνο των Δημάρχων για το κλίμα καιτην ενέργεια) και τις πράσινες υποδομές (στρατηγική για τις πράσινες υποδομές), καθώς και διατομεακές πολιτικές, όπως η εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων και η ασφαλιστική πολιτική. Ανατρέξτε στις σελίδες του τομέα Climate-ADAPT για να δείτε την πραγματική κατάσταση της ενσωμάτωσης.

Επιπλέον, τα προγράμματα Interreg σε περιφέρειες διακρατικής συνεργασίας, οι μακροπεριφερειακές στρατηγικές και οι διεθνείς συμβάσεις υποστηρίζουν την ενσωμάτωση της προσαρμογής στις ευρωπαϊκές χώρες και περιφέρειες σε επίπεδο προγράμματος και έργου. Η Climate-ADAPT παρέχει πληροφορίες σχετικά με διάφορες πολιτικές της ΕΕ στις οποίες βρίσκεται σε εξέλιξη ή διερευνάται η ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.