Ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στα σχέδια για την ξηρασία και τη διατήρηση των υδάτων

Απαραίτητη προϋπόθεση για ένα σχέδιο διαχείρισης της ξηρασίας και/ή διατήρησης των υδάτων είναι ο προσδιορισμός των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών που συμμετέχουν στην παροχή νερού, στον προγραμματισμό της ξηρασίας και στη διατήρηση των υδάτων. Αυτές οι ομάδες ενδιαφερομένων πρέπει να συμμετέχουν και να εκπροσωπούνται δίκαια σε πρώιμο στάδιο της ανάπτυξης του σχεδίου. Η συμμετοχή στη διαδικασία σχεδιασμού δίνει στα ενδιαφερόμενα μέρη την ευκαιρία να κατανοήσουν ο ένας τις απόψεις του άλλου και να δημιουργήσουν συνεργατικές λύσεις. Οι τοπικοί ενδιαφερόμενοι φορείς γνωρίζουν καλύτερα τους διάφορους τομείς χρήσης νερού και τις συνιστώσες του υδρολογικού κύκλου και μπορούν να διασφαλίσουν ότι οι στόχοι είναι συνεκτικοί και υλοποιούνται εκεί όπου το κοινωνικοοικονομικό κόστος είναι το χαμηλότερο. Η ενεργός συμμετοχή συμβάλλει στην επίτευξη ισόρροπης διαχείρισης των υδάτινων πηγών, ελαχιστοποιώντας τις συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων χρήσεων και επιπτώσεων στο περιβάλλον.

Μια καλή προσέγγιση είναι η δημιουργία ομάδων εργασίας ή φόρουμ που συγκεντρώνουν αναγνωρισμένα ενδιαφερόμενα μέρη, έμπειρους και αναγνωρισμένους εμπειρογνώμονες στον τομέα των υδάτων που μπορούν να συμβουλεύουν και να συμβουλεύονται κατά την ανάπτυξη των σχεδίων. Επιπλέον, οι τομεακοί πίνακες στους οποίους οι συζητήσεις μπορούν να είναι πιο εύληπτες και οι μικρές ομάδες ενδιαφερόμενων μερών μπορούν να θεωρηθούν χρήσιμα εργαλεία για την προώθηση της συμμετοχής του κοινού. Η ενημέρωση και η διαβούλευση με το κοινό μπορούν να ακολουθούν ρυθμιζόμενες ή νομοθετημένες διαδικασίες (π.χ. επίσημα δελτία) ή ευρείες και εύκολα προσβάσιμες δημοσιεύσεις και ηλεκτρονικά μέσα πληροφόρησης, τα οποία αργότερα χρησιμοποιούνται συχνότερα από την κοινωνία.

Ένας σημαντικός παράγοντας επιτυχίας για τον σχεδιασμό και την εφαρμογή σχεδίων διαχείρισης της ξηρασίας και διατήρησης των υδάτων είναι η διαθεσιμότητα σε βάθος γνώσεων σχετικά με:

το πρότυπο των χρήσεων του νερού και τη συμβολή τους στην ευημερία· ·

τις υδρολογικές συνθήκες των υδατικών συστημάτων και τις σχετικές μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προβλέψεις για την κλιματική αλλαγή· ·

τους παράγοντες που επηρεάζουν τη ζήτηση νερού στους οικονομικούς τομείς υψηλής έντασης νερού και τη δημόσια κατανάλωση νερού.

Για ένα επιτυχημένο σχέδιο διαχείρισης της ξηρασίας και διατήρησης των υδάτων απαιτείται ενεργός συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και καλός διάλογος μεταξύ της επιστήμης και των υπευθύνων χάραξης πολιτικής καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας σχεδιασμού. Επιπλέον, το σχέδιο διαχείρισης της ξηρασίας και διατήρησης των υδάτων θα πρέπει να περιλαμβάνεται ή να συντονίζεται με τα σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού (ΣΔΛΑΠ) που απαιτούνται από την οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για τα ύδατα. Η θέσπιση αποτελεσματικών συστημάτων προειδοποίησης για την ξηρασία συμβάλλει περαιτέρω στην επιτυχία της εφαρμογής του σχεδίου διαχείρισης της ξηρασίας και διατήρησης των υδάτων.

Οι συγκρούσεις μεταξύ κοινωνικών, οικονομικών και περιβαλλοντικών αξιών και συμφερόντων μπορούν να παρεμποδίσουν την αναγκαία συνεργασία κατά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή του σχεδίου, ιδίως όταν οι υδάτινοι πόροι σπανίζουν. Οι νομικοί περιορισμοί κατά τη διαδικασία σχεδιασμού αφορούν, μεταξύ άλλων, τα δικαιώματα ύδρευσης, τους υφιστάμενους νόμους περί εμπιστοσύνης του κοινού, τις απαιτήσεις για τους δημόσιους φορείς ύδρευσης, ζητήματα ευθύνης.

Το κόστος που συνδέεται με την ανάπτυξη ενός κρατικού σχεδίου διαχείρισης της ξηρασίας και διατήρησης των υδάτων μπορεί να εκτιμηθεί μεταξύ 50.000 και 100.000 ευρώ. Το κόστος εφαρμογής ποικίλλει σημαντικά, ανάλογα με την εξεταζόμενη κλίμακα, τη σοβαρότητα του προβλήματος, τα τοπικά χαρακτηριστικά των υδατικών συστημάτων και τις χρήσεις των υδάτων, καθώς και το σύνολο των προγραμματισμένων μέτρων. Το κόστος πρέπει πάντα να σταθμίζεται έναντι των ζημιών που θα προέκυπταν σε περίπτωση που δεν υπήρχε σχέδιο.

Το όφελος είναι ότι όλοι οι οικονομικοί τομείς μπορούν να συνεχίσουν τις δραστηριότητές τους με οργανωμένο τρόπο, αλλά με μειωμένη στάθμη των υδάτων, πράγμα που σημαίνει ότι υπάρχει μικρότερη οικονομική και περιβαλλοντική διαταραχή σε σύγκριση με μια μη διαχειριζόμενη κατάσταση ξηρασίας.

Κανονισμός σχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων για γεωργική άρδευση

Προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της λειψυδρίας και της ξηρασίας στην ΕΕ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε το 2007 ανακοίνωση με τίτλο «Αντιμετώπισητης πρόκλησης της λειψυδρίας και της ξηρασίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση». Η ανακοίνωση απαριθμεί ένα σύνολο επιλογών πολιτικής, οι οποίες μπορούν να εφαρμοστούν ως συντονισμένη δράση της ΕΕ για την αύξηση της αποδοτικής χρήσης των υδάτων και της εξοικονόμησης νερού, καθώς και για τη βελτίωση της ετοιμότητας για την αντιμετώπιση της ξηρασίας και της διαχείρισης των κινδύνων. Η οδηγία πλαίσιο για τα ύδατα, η εμβληματική πρωτοβουλία της πολιτικής της ΕΕ για τα ύδατα, αναγνωρίζει τις ξηρασίες ως πιθανές απειλές που ενδέχεται να ανατρέψουν τις προσπάθειες για την επίτευξη καλής οικολογικής κατάστασης των κοινοτικών υδατικών συστημάτων. Τον Νοέμβριο του 2012 ολοκληρώθηκε και ενσωματώθηκε στο «Σχέδιοστρατηγικής για τη διαφύλαξη των ευρωπαϊκών υδάτων» επανεξέταση της πολιτικής για τη λειψυδρία και την ξηρασία. Η επανεξέταση κατέληξε στο συμπέρασμα ότι είχε σημειωθεί πρόοδος όσον αφορά την εφαρμογή των μέσων πολιτικής που προτείνονται στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2007, αλλά ότι ο γενικός στόχος της αναστροφής των τάσεων λειψυδρίας και ξηρασίας δεν είχε επιτευχθεί. Το «σχέδιο στρατηγικής» ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν καλύτερα τη διαχείριση του κινδύνου ξηρασίας στα μελλοντικά τους σχέδια διαχείρισης λεκάνης απορροής ποταμού, ώστε να διασφαλιστεί η συνέπεια στη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Το 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε νέο «κανονισμόσχετικά με τις ελάχιστες απαιτήσεις για την επαναχρησιμοποίηση των υδάτων για γεωργική άρδευση»,ο οποίος αφορά τη διατήρηση των υδάτων και καθορίζει τους κανόνες για τις ελάχιστες απαιτήσεις για την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων αστικών λυμάτων για γεωργική άρδευση.

Η αυξανόμενη σοβαρότητα των ξηρασιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και η ανάγκη ανάληψης δράσης αναγνωρίστηκαν από τη «νέαστρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή»,η οποία εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο του 2021. Η στρατηγική προτείνει ευρύτερη χρήση σχεδίων διαχείρισης της ξηρασίας και μέτρων για την αύξηση της ικανότητας συγκράτησης των υδάτων των εδαφών και την ασφαλή επαναχρησιμοποίηση των υδάτων.

Ο χρόνος υλοποίησης των σχεδίων διαχείρισης της ξηρασίας και/ή διατήρησης των υδάτων εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως το μέγεθος της πληγείσας περιοχής, τα διάφορα συμφέροντα των ενδιαφερόμενων μερών και οι νομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Οι συνήθεις χρόνοι υλοποίησης κυμαίνονται από 1 έως 5 έτη.

Εάν αναπτυχθούν και εφαρμοστούν σωστά, τα σχέδια διαχείρισης της ξηρασίας και διατήρησης των υδάτων αποτελούν συνήθως μεσοπρόθεσμα μέτρα (> 5 έτη). Για να εξασφαλιστεί η βιωσιμότητά τους για μεγάλο χρονικό διάστημα, θα πρέπει να αξιολογούνται τακτικά λαμβάνοντας υπόψη τις κλιματικές και κοινωνικές αλλαγές, τις νέες τεχνολογίες και τους νέους νόμους. Η αξιολόγηση και η προσαρμογή μετά από συμβάντα ξηρασίας διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο.