Imchuach na Mara Duibhe (NEXT)

Tíortha an réigiúin

An Bhulgáir, an tSeoirsia, an Ghréig, Poblacht na Moldóive, an Rómáin, an Tuirc agus an Úcráin.

Creat beartais

1.     Clár comhair trasnáisiúnta

Eascraíonn creat comhair chlár Interreg NEXT Imchuach na Mara Duibhe (NEXT — Imchuach na Mara Duibhe, 2021-2027), a formheasadh in 2023, as na creataí comhair roimhe seo a cuireadh chun feidhme sa réigiún seo, eadhon Clár ENPI CBC Imchuach na Mara Duibhe 2007-2013 agus Clár ENI CBC Imchuach na Mara Duibhe 2014-2020.

Faoi chuimsiú Bheartas Comhtháthaithe an Aontais Eorpaigh, tacóidh clár Interreg NEXT Imchuach na Mara Duibhe le comhar ar fud réigiún agus tíortha sa réimse sin go dtí deireadh 2027. Baineann an Clár le sraith B ‘Comhar trasnáisiúnta’ laistigh de ghné sheachtrach Interreg. Tá buiséad iomlán 72.28 milliún aige. Euro, a bhraitheann ar thacaíocht ó CFRE (Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa), ICFCI — an Eoraip Dhomhanda (an Ionstraim um Chomharsanacht, Forbairt agus Comhar Idirnáisiúnta) agus IPA (an Ionstraim um Chúnamh Réamhaontachais).

Is é sprioc fhoriomlán an chláir an comhar trasteorann in Imchuach na Mara Duibhe a dhoimhniú a thuilleadh, trí dhíriú ar

• cumas taighde agus nuálaíochta an limistéir a fhorbairt,

• oiriúnú don athrú aeráide agus rioscaí tubaiste a chosc, agus
• cosaint agus caomhnú an dúlra, na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais.

Leagtar béim ar an gcomhrac i gcoinne an athraithe aeráide i dtéarmaí cuspóirí maolaithe agus oiriúnaithe araon. Beartaítear leis an gclár ‘Eoraip athléimneach, níos glaise, a fheidhmeoidh ar bheagán carbóin agus a aistreoidh chuig geilleagar carbóin glan-nialasach trí aistriú fuinnimh glan agus cóir, infheistíocht ghlas agus ghorm, an geilleagar ciorclach, maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin, cosc agus bainistiú riosca agus soghluaisteacht uirbeach inbhuanaithe a chur chun cinn’ Go háirithe, féachann an clár le ‘oiriúnú don athrú aeráide agus cosc agus athléimneacht rioscaí tubaiste a chur chun cinn, agus cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais á gcur san áireamh agus feabhas á chur ar chosaint agus caomhnú an dúlra, na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais, lena n-áirítear i limistéir uirbeacha, agus gach cineál truaillithe á laghdú’.

2.     Straitéisí macrairéigiúin

Tá forluí páirteach idir dhá réigiún thrasnáisiúnta eile agus réigiún Imchuach na Mara Duibhe: Limistéar na Danóibe (lena n-áirítear an Bhulgáir, an Rómáin, an Úcráin agus Poblacht na Moldóive), agus an Úcráin agus Poblacht na Moldóive), agus Limistéar na Meánmhara, (lena n-áirítear an Bhulgáir). Tá gníomhaíochtaí i réimse an oiriúnaithe don athrú aeráide i gceist leis an dá thionscnamh um chomhar trasnáisiúnta.

3.     Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

Tá timpeallacht chósta agus mhuirí na Mara Duibhe faoi chosaint Choinbhinsiún Bhúcairist maidir leis an Muir Dhubh a Chosaint ar Thruailliú, a shínigh anRúis, an Tuirc, an Úcráin, an tSeoirsia, an Bhulgáir agus an Rómáin in 1992. Cé nach luaitear oiriúnú don athrú aeráide i measc a thosaíochtaí sa Choinbhinsiún, tá sé d’aidhm aige roinnt fadhbanna comhshaoil a mhaolú a mheastar a mbeidh tionchar diúltach ag an athrú aeráide orthu, amhail bithéagsúlacht agus caomhnú éiceachóras muirí.

Is é Comhar Eacnamaíoch na Mara Duibhe (BSEC) an príomhchreat comhair eacnamaíoch sa limistéar. I mí na Nollag 2017, ghlac BSEC a straitéis féin maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, lena n-áirítear na tosaíochtaí seo a leanas:

• Comhar réigiúnach a chur chun cinn chun an t-athrú aeráide a chomhrac ar fud limistéar BSEC. Tá an tosaíocht sin dírithe go príomha ar eolas agus faisnéis atá ábhartha don oiriúnú a chomhordú agus a chomhroinnt i measc Bhallstáit BSEC.

• Maoiniú breise a chalabrú trí oibriú i dtreo caighdeáin mhuiníneacha éifeachtacha agus comhpháirtithe a shlógadh chun tionscadail freagartha aeráide a cheapadh. 
• Idirphlé agus comhpháirtíocht a éascú agus feasacht an phobail a ardú chun cuidiú le hathléimneacht aeráide a chothú sa tsochaí agus chun an geilleagar glas a neartú.
• Forbairt acmhainní institiúideacha a chothú maidir le saincheist an athraithe aeráide laistigh d’institiúidí ar fud an réigiúin.

Thairis sin, cumhdaítear imchuach na Mara Duibhe leis an gComhchlár Oibre Muirí don Mhuir Dhubh (CMA), a formhuiníodh i mí na Bealtaine 2019. Tacaíonn CMA don Mhuir Dhubh le héiceachórais mhuirí a chosaint agus le hinbhuanaitheacht an gheilleagair ghoirm sa limistéar.

I measc spriocanna sonracha a colún eolaíoch, cuireann clár oibre straitéiseach taighde agus nuálaíochta na Mara Duibhe (SRIA) taighde chun cinn lena gcuirtear eolas nua ar fáil chun tionchair an athraithe aeráide dhomhanda agus strusairí antrapaigineacha a mhaolú.

4.      Straitéisí agus pleananna oiriúnaithe

Níor eisíodh aon straitéisí ná pleananna oiriúnaithe ar leibhéal na Mara Duibhe. Mar sin féin, cuireadh roinnt tosaíochtaí straitéiseacha ar aghaidh i ndoiciméad Chlár INTERREG maidir le tionscadail atá le maoiniú i réimse an oiriúnaithe don athrú aeráide, eadhon:

1. Nuálaíocht a chur chun cinn le haghaidh uirlisí feabhsaithe chun breathnóireacht chliste, faireachán agus réamhaisnéis chomhshaoil chruinn a dhéanamh.
2. Bearta chun tionchair an athraithe aeráide ar réigiún na Mara Duibhe a chosc agus a mhaolú, lena n-áirítear ar cháilíocht agus ar chainníocht an uisce
3. Aghaidh a thabhairt ar ghuaiseacha comhshaoil: creimeadh cósta, sciorrthaí talún, ardú ar leibhéal na farraige, teagmhais fhoircneacha, speicis neamhdhúchasacha (NIS), speicis choimhthíocha ionracha (IAS), tuilte agus triomach i ndáil leis an athrú aeráide
4. Sásraí faireacháin agus luathrabhaidh i gcás tubaistí nádúrtha nó/agus tubaistí de dhéantús an duine a fhorbairt agus a fheabhsú
5. Gníomhaíochtaí téarnaimh ghlais a fhorbairt agus a chur chun feidhme, lena rannchuidítear le hoiriúnú don athrú aeráide i limistéar Imchuach na Mara Duibhe, ag tógáil ar na ceachtanna a foghlaimíodh agus ar na dea-chleachtais

Samplaí de thionscadail chlár CBC ENI a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020

Tá tionscadail nua faoi chuimsiú Imchuach na Mara Duibhe Duibhe de chuid Interreg fós á bhforbairt. Tugtar tuairisc thíos ar thionscadail ábhartha a maoiníodh laistigh den chlár roimhe seo, eadhon Clár ENI CBC Imchuach na Mara Duibhe 2014-2020.

CuireannAGREEN (an Chomhghuaillíocht Thrasteorann don Talmhaíocht Aeráidchliste agus Ghlas in Imchuach na Mara Duibhe, 2020-2023) le coincheap na talmhaíochta Aeráidchliste, cur chuige lena gcuirtear bonn eolais faoi ghníomhaíochtaí comhtháite i dtreo claochlú na gcóras talmhaíochta, lena dtacaítear leis an nuálaíocht agus lena n-áirithítear slándáil bia in aeráid atá ag athrú. Is é misean an tionscadail ‘comhleanúnachas a thabhairt laistigh de na gníomhaíochtaí a dhéantar i gcoinne an athraithe aeráide agus cobhsaíocht chomhshaoil, slándáil eacnamaíoch agus bia a athbhunú do na glúnta atá le teacht’. Tá comhpháirtithe an tionscadail lonnaithe sa Bhulgáir, sa Rómáin, sa Tuirc, sa tSeoirsia, san Airméin agus sa Ghréig.

Déileálann COPREVENT (Comhar maidir le tubaistí a chosc agus faireachán a dhéanamh ar an gcomhshaol in BSB, 2021-2023) le tuilte agus dóiteáin foraoise a chosc agus damáiste a laghdú, agus bíonn comhpháirtithe in Bulgari, sa Ghréig, i bPoblacht na Moldóive agus sa Tuirc páirteach ann.

PléannIASON (Faireachlann um Speicis Choimhthíocha Ionracha agus Forbairt Líonra chun Measúnú a dhéanamh ar Thionchair an Athraithe Aeráide i Limistéir faoi Chosaint Dheilt na Mara Duibhe, 2020-2023) leis an measúnú ar rioscaí a eascraíonn as an aeráid don bhithéagsúlacht agus d’éiceachórais i ndeilteanna abhann sa réigiún. Tá comhpháirtithe an tionscadail lonnaithe san Úcráin, sa Rómáin, sa Tuirc, sa tSeoirsia agus sa Ghréig

PhléighHYDROECONEX (Córas a chruthú chun faireachán trasteorann nuálach a dhéanamh ar chlaochluithe éiceachórais abhann na Mara Duibhe faoi thionchar na forbartha hidreachumhachta agus an athraithe aeráide, 2018-2021) le cur chuige comhroinnte a fhorbairt i leith córas faireacháin d’éiceachórais abhann i láthair bonneagar hidreachumhachta in aeráid atá ag athrú, agus le straitéis a fhorbairt le haghaidh comhar déthaobhach uisce maidir le faireachán comhpháirteach a dhéanamh ar aibhneacha trasteorann i láthair hidreachumhachta. Bhí comhpháirtithe tionscadail lonnaithe sa Rómáin, i bPoblacht na Moldóive agus san Úcráin.