Iarthuaisceart na hEorpa

Tíortha an réigiúin

Áirítear seacht dtír i limistéar comhair Iarthuaisceart na hEorpa do chlárthréimhse Interreg 2021-2027: críoch iomlán na hÉireann, na Beilge, Lucsamburg, na hEilvéise agus na hÍsiltíre, agus codanna den Fhrainc agus den Ghearmáin. Is iad na mórathruithe i ndáil leis an gclárthréimhse roimhe seo (2014-2020) eisiamh na Ríochta Aontaithe*, agus leathnú an réigiúin thrasnáisiúnta, lena gcumhdaítear críoch iomlán na hÍsiltíre agus réigiúin níos leithne na Gearmáine. Is féidir léarscáil ina ndéantar comparáid idir na seanteorainneacha agus na teorainneacha nua a fheiceáil anseo.

* Ó theacht i bhfeidhm an Chomhaontaithe um Tharraingt Siar na Ríochta Aontaithe an 1 Feabhra 2020, ní dhéanfar ábhar ón Ríocht Aontaithe a nuashonrú ar an suíomh gréasáin seo a thuilleadh.

Creat beartais

1.     Clár comhair trasnáisiúnta

Le Clár Eoraip an Iarthuaiscirt (2021-2027) Interreg VI B, a d’fhormheas an Coimisiún Eorpach an 24 Lúnasa 2022, cuirtear chun cinn aistriú glas, cliste agus cóir do chríocha uile NWE agus é mar aidhm leis tacú le forbairt chothrom agus gach réigiún a dhéanamh níos athléimní, rud a mhéadóidh a gcumas freagairt níos fearr d’aon dúshlán atá ann cheana agus a bheidh ann amach anseo. Cuidíonn clár Interreg NUA le tacú le haistriú fuinnimh agus ciorclach na réigiún trí réitigh thrasnáisiúnta agus áitbhunaithe a chur chun feidhme agus a ghlacadh chun rannchuidiú le caomhnú acmhainní nádúrtha, le réitigh dhúlrabhunaithe ar an athrú aeráide a fheabhsú.

Cumhdaíonn raon feidhme téamach an chláir gnéithe den aistriú glas, cliste agus cóir agus tá sé eagraithe de réir trí thosaíocht:

• Tosaíocht 1 — Athléimneacht chliste aeráide agus chomhshaoil
• Tosaíocht 2 — Aistriú fuinnimh atá cliste agus cóir
• Tosaíocht 3 — Aistriú i dtreo geilleagar ciorclach áitbhunaithe
• Tosaíocht 4 — Athléimneacht chríochach a fheabhsú trí chlaochlú nuálach cliste

Maoinítear tionscadail oiriúnaithe don athrú aeráide go háirithe laistigh de thosaíocht 1, leis an gcuspóir sonrach ‘Cosaint agus caomhnú an dúlra, na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais a fheabhsú, lena n-áirítear i limistéir uirbeacha, agus gach cineál truaillithe a laghdú’. Tacaíonn an clár le hiarrachtaí chun bonneagar glas/gorm a fhorbairt. Is é is aidhm do na gníomhaíochtaí sin a áirithiú go ndéanfar raon leathan éiceachóras a chosaint nó a athbhunú agus go gcuirfear cosc ar chailliúint na bithéagsúlachta agus an chaipitil nádúrtha. Ós rud é go bhfuil ag teip ar fhormhór réigiúin NWE spriocanna maidir le cáilíocht an aeir a bhaint amach, tá sé mar aidhm ag an gClár freisin strus teasa a laghdú agus cáilíocht an aeir a fheabhsú.

Cumhdaítear saincheist na héifeachtúlachta fuinnimh, atá ábhartha do shaincheisteanna maolaithe agus oiriúnaithe araon, faoi thosaíocht 2, agus go háirithe faoi Chuspóir Sonrach 2.2 (Éifeachtúlacht fuinnimh a chur chun cinn agus astaíochtaí gás ceaptha teasa a laghdú). Bainfear amach é trí dheiseanna a shainaithint a mhéadaíonn feidhmíocht fuinnimh e.g. teaghaisí agus foirgnimh phoiblí, iompar/soghluaisteacht, Iompar ar Uiscebhealaí Intíre, chomh maith le línte gréasáin téimh agus fuaraithe ceantair.

Bhí sé mar aidhm ag Clár Interreg V B Iarthuaisceart na hEorpa (NWE) (2014-2020) todhchaí eacnamaíoch, chomhshaoil, shóisialta agus chríochach réigiún NWE a chur chun cinn. Mar gheall ar an ard-dlús uirbeach agus neamhchosaint na limistéar uirbeach ar riosca tuilte cósta agus abhann, sainaithníodh i gClár NWE go bhfuil aghaidh a thabhairt ar leochaileacht i leith an athraithe aeráide ar cheann de na mórdhúshláin i limistéar an chláir. Mar sin féin, níor aistríodh an dúshlán sin ina thosaíocht théamach don chlár. Áiríodh é i measc na dtosaíochtaí infheistíochta a bhaineann leis an aistriú chuig sochaí ísealcharbóin (tosaíocht 2, agus tosaíocht infheistíochta 4e den chuid is mó), ina luaitear ‘go bhfuil gá le gníomhaíochtaí maolaithe/oiriúnaithe’.

2.     Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

In éineacht le réigiúin eile, cumhdaítear codanna d’Iarthuaisceart na hEorpa le ‘Coinbhinsiún OSPAR maidir le Cosaint Mhuirthimpeallacht an Atlantaigh Thoir Thuaidh’. Go háirithe, cumhdaítear na codanna thiar thuaidh agus thoir thuaidh de chóstaí na réigiún le dhá fhoréigiún de choinbhinsiún OSPAR: foréigiún na Mara Ceiltí agus foréigiún na Mara Thuaidh Móire. Faoin gcoinbhinsiún sin, tugtar aghaidh ar an athrú aeráide (agus aigéadú na n-aigéan) mar shaincheist thrasearnálach i dtéarmaí eolas a ghiniúint, faireachán a dhéanamh ar thionchair agus roghanna bainistíochta a dhearadh arb é is aidhm dóibh athléimneacht éiceachórais a mhéadú. In 2019, bhunaigh OSPAR Grúpa Comhfhreagrais Idirsheisiúnaigh maidir le haigéadú na n-aigéan (ICG-OA).

I measc na dtionscnamh comhair eile a bhfuil baint ag codanna áirithe de réigiún an Iarthuaiscirt leo tá Comhar Tríthaobhach Mhuir Wadden agus Coimisiún na Mara Thuaidh laistigh de Chomhdháil na Réigiún Muirí Forimeallacha. Cuirtear tuilleadh sonraí faoi na tionscnaimh sin i láthair ar leathanach Réigiún Trasnáisiúnta na Mara Thuaidh.

3.     Straitéisí agus Pleananna oiriúnaithe

Cé nach bhfuil aon straitéisí ná pleananna oiriúnaithe ann go sonrach do Réigiún an Iarthuaiscirt, tá straitéisí dá gcuid féin ag na tionscnaimh chomhair a bhfuil baint ag roinnt tíortha sa réigiún trasnáisiúnta leo (OSPAR, Comhar Tríthaobhach Mhuir Wadden agus Coimisiún na Mara Thuaidh) atá ábhartha maidir le hoiriúnú don athrú aeráide (Straitéis 2030 Réigiún na Mara Thuaidh, Straitéis Wadden um Oiriúnú don Athrú Aeráide agus Straitéis Comhshaoil an Atlantaigh Thoir Thuaidh (NEAES) 2030). Déantar cur síos iomlán orthu ar leathanach Réigiún Trasnáisiúnta na Mara Thuaidh.

Samplaí de thionscadail a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020.

Níor thug aon cheann de na tionscadail, a formheasadh faoi chlárthréimhse 2014-2020, aghaidh go díreach ar dhúshláin a bhaineann le hoiriúnú. Ina ionad sin, díríonn siad ar mhaolú ar an athrú aeráide (trí astaíochtaí carbóin a laghdú) le luachanna breise don oiriúnú freisin (trí éifeachtúlacht fuinnimh a fheabhsú).

Mar sin féin, is féidir le hIarthuaisceart na hEorpa brath ar thaithí leathan de thionscadail chomhair thrasnáisiúnta a dhéileálann le cruthú agus comhroinnt eolais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide. Cistíodh na tionscadail sin i gclárthréimhse INTERREG 2007-2013, mar shampla i gcás tionscadail AMICE, DROP agus IMCORE. Thairis sin, rinneadh an tacar iomlán d’ocht dtionscadal a bhaineann le hoiriúnú don athrú aeráide, a maoiníodh in 2007-2013, a ghrúpáil in SIC-adapt!Is braisle straitéiseach é arb é is aidhm dó infheictheacht agus caipitliú thorthaí na dtionscadal a mhéadú