Foirgnimh

Foirgnimh

Príomhtheachtaireachtaí

• D’fhéadfadh foirgnimh a bheith leochaileach don athrú aeráide — rud a d’fhéadfadh tionchar a imirt ar ghnéithe struchtúracha an fhoirgnimh agus ar dhálaí laistigh den fhoirgneamh araon. D‘fhéadfadh míchompord teirmeach d’úsáideoirí a bheith mar thoradh ar neamhábaltacht teochtaí laistigh a rialáil i gceart, rud a d’fhéadfadh tionchar diúltach a imirt ar shláinte, ar fholláine agus ar tháirgiúlacht.
• Tá an tAontas ag obair chun aghaidh a thabhairt ar an bhfadhb sin i réimsí éagsúla. D’oibrigh sé chun comhtháthú an oiriúnaithe don athrú aeráide i gcaighdeáin tógála a chur chun cinn, bhunaigh sé Treoracha chun éifeachtúlacht agus feidhmíocht fuinnimh a mhéadú agus d’fhorbair sé beartais chun athchóiriú foirgneamh a spreagadh a mbíonn éifeachtúlacht acmhainní agus fuinnimh níos fearr mar thoradh orthu. Chuir an Coimisiún Eorpach treoir ar fáil ar leibhéal an Aontais maidir le hathléimneacht aeráide foirgneamh i mí an Mhárta 2023.
• Déantar an t-eolas maidir le conas athléimneacht na timpeallachta tógtha a mhéadú a thabhairt cothrom le dáta agus a fhorbairt trí chláir taighde éagsúla agus cuireann an tAontas tacaíocht airgeadais ar fáil, mar shampla tríd an Bauhaus Eorpach Nua, le haghaidh smaointe agus réitigh nuálacha.

Tionchair agus leochaileachtaí

Is féidir le foirgnimh a bheith leochaileach i leith an athraithe aeráide. D’fhéadfadh baol méadaithe titim, díghrádú ábhar tógála agus fiú sláine struchtúrach na bhfoirgneamh a bheith mar thoradh ar an todhchaí, caillteanas suntasach luacha mar gheall ar níos mó stoirmeacha, damáiste sneachta nó turnaimh, cúngach uisce, aeráid laistigh atá ag dul in olcas agus saolré laghdaithe foirgneamh. Ní mór measúnú a dhéanamh ar fhoirgnimh nua agus ar fhoirgnimh atá ann cheana maidir le hathléimneacht i leith rioscaí reatha agus athruithe aeráide amach anseo agus ní mór iad a phleanáil nó a uasghrádú dá réir sin.

Chomh maith le tionchar a imirt ar ghnéithe struchtúracha foirgnimh, is féidir leis an athrú aeráide tionchar a imirt ar na dálaí faoina gcónaíonn daoine, faoina n-oibríonn siad agus faoina n-idirghníomhaíonn siad laistigh. Ní mór d’úsáideoirí foirgneamh córais téimh agus fuaraithe a úsáid chun déileáil leis an míchompord teirmeach a eascraíonn as foircinn teochta.

Creat beartais

Áiríteari Straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide roinnt gníomhaíochtaí chun dul i ngleic le leochaileachtaí aeráide na timpeallachta tógtha, agus aird á tabhairt ag an am céanna ar ábharthacht thrasearnálach foirgneamh laistigh de bheartas aeráide na hEorpa. Leagtar béim sa Straitéis ar an ngá atá le feabhas a chur ar ullmhacht foirgneamh don athrú aeráide. Ina theannta sin, tugtar aird sa Straitéis ar ról na bhfoirgneamh in oiriúnú ar mhórscála, mar shampla maidir le srian a chur le héifeacht an teasoileáin uirbigh trí dhíonta agus ballaí glasa, agus ar an ngá atá le tuartha níos cruinne ar an athrú aeráide a chuireann béim ar an timpeallacht thógtha. Ar leibhéal na tógála, ní mór sonraí láidre aeráide a bheith mar bhonn taca faoi chinntí beartais infheistíochta — lena n-áirítear cinntí ar scála teaghlaigh maidir le cé acu a dhéanfar nó nach ndéanfar athchóiriú. Maidir le hárachas foirgneamh, príomhthosaíocht de chuid na Straitéise is ea an bhearna cosanta aeráide don bhonneagar agus don timpeallacht thógtha a dhúnadh. Tá an nasc uisce-fuinnimh ríthábhachtach freisin, agus is féidir le hearnáil na tógála cabhrú le dul i ngleic leis na leochaileachtaí gaolmhara.

Tugtar tús áite sa Straitéis do réitigh dhúlrabhunaithe amhail díonta glasa agus ballaí glasa, rud a d’fhéadfadh cuidiú le mí-oiriúnú a laghdú, cleachtas a mholtar sa Straitéis a sheachaint. I bhfoirgnimh, mar shampla, is féidir le réitigh dhúlrabhunaithe a bheith ina rogha mhalartach inbhuanaithe ar aerchóiriú a úsáid le haghaidh fuaraithe amháin. Is féidir le bearta bonneagair ghlais (conairí glasa, limistéir uirbeacha ghlasa, crainn i gcathracha chomh maith le díonta agus ballaí glasa) athléimneacht na timpeallachta tógtha a mhéadú go háirithe nuair a chomhtháthaítear iad sa phleanáil uirbeach agus in éineacht le réitigh dhúlrabhunaithe.

Tá comhtháthú na Straitéise Oiriúnaithe agus na Teachtaireachta maidir leis an Rabharta Athchóiriúcháin 2020 beartaithe go sainráite. Mar chuid den Chomhaontú Glas don Eoraip, tá sé d’aidhm ag an Rabharta Athchóiriúcháin rátaí athchóirithe a dhúbailt sna deich mbliana amach romhainn agus éifeachtúlacht fuinnimh agus acmhainní níos airde a áirithiú. Maidir le hoiriúnú, tarraingíonn sé aird ar an ngá atá le hathbhreithniú a dhéanamh ar na caighdeáin maidir le téamh agus fuarú i bhfoirgnimh agus daoine leochaileacha á gcur san áireamh agus feabhas á chur ar ullmhacht na sochaí i leith tonnta teasa. Saothraítear é sin a thuilleadh i Moladh 2020 maidir leis an mBochtaineacht Fuinnimh, atá mar chuid den Rabharta Athchóiriúcháin freisin.

In 2021, seoladh athbhreithniú ar chritéir 2016 maidir le Soláthar Poiblí Glas le haghaidh foirgnimh oifige (laistigh den Rabharta Athchóiriúcháin). Cumhdaítear leis critéir maidir le hathléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide agus tá sé bunaithe ar tháscairí a forbraíodh laistigh den chreat Eorpach nua d’fhoirgnimh inbhuanaithe. Is é is aidhm don dara ceann, a seoladh in 2020, measúnú a dhéanamh ar fheidhmíocht inbhuanaitheachta foirgneamh ar feadh a saolré iomláine, agus leas á bhaint as raon táscairí lena gcumhdaítear rioscaí adhaimsire sláinte agus compoird theirmigh, draenáil inbhuanaithe agus tomhaltas uisce.

Tá beartais an Aontais a bhaineann le téamh agus fuarú foirgneamh leagtha amach ar an leathanach Sláinte Climate-ADAPT. Tugtar treoir ina leith sin sa Treoir maidir le Feidhmíocht Fuinnimh Foirgneamh agus sa Treoir maidir le hÉifeachtúlacht Fuinnimh.

An bonn eolais a fheabhsú

Tuarascáil AR6 ó Mheitheal II IPCC maidir leis an Athrú Aeráide 2022: Le Tionchair, Oiriúnú agus Leochaileacht cumhdaítear na leochaileachtaí agus na roghanna oiriúnaithe don timpeallacht thógtha, ó pheirspictíochtaí domhanda agus ó pheirspictíochtaí réigiúnacha éagsúla araon (lena n-áirítear an Eoraip agus an Mheánmhuir), agus laistigh de chomhiomláin níos leithne amhail lonnaíochtaí uirbeacha, sláinte, agus ardú ar leibhéal na farraige.

Is iad falscaithe, leá síorshioctha agus ardú ar leibhéal na farraige na bagairtí fisiciúla ar fhoirgnimh arb é an t-athrú aeráide is cúis leo — leochaileacht mhór do go leor cathracha cósta ísle, lena n-áirítear cathracha Eorpacha. Dá bhrí sin, meastar gur réimse í an timpeallacht thógtha le haghaidh gníomhaíochtaí oiriúnúcháin práinneacha, amhail athbhreithniú ar chóid tógála i bpeirspictíocht atá níos athléimní ó thaobh na haeráide de; cineálacha cur chuige nuálacha tógála a úsáid; nó fiú athlonnú chuig limistéir níos sábháilte, nuair a ídeofar roghanna chun roinnt lonnaíochtaí atá an-leochaileach a tharrtháil. I measc na n-éifeachtaí dáileacháin míchothroma tuairiscithe a bhaineann le bearta oiriúnúcháin nach mór dul i ngleic leo i mbeartais oiriúnúcháin chóra, tá costais níos airde, dálaí maireachtála laistigh atá ag dul in olcas (go háirithe do dhaoine faoi mhíbhuntáiste, mar gheall ar ábhair tógála níos ísle atá inacmhainne do dhaoine bochta, agus oiriúnú d’uaisliú arb é an t-athrú aeráide is cúis leis. Sa tuarascáil speisialta ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) maidir le téamh domhanda 1.5 °C, tugadh aghaidh ar thionchair an athraithe aeráide agus ar roghanna oiriúnaithe in earnáil na tógála ar féidir leo rannchuidiú leis an téamh a theorannú go 1.5 °C.

CuireannIniúchadh Uirbeach Eurostat faisnéis tháscairebhunaithe ar fáil maidir le hacmhainneacht oiriúnaitheach cathracha, lena n-áirítear bonneagar agus foirgnimh. Soláthraíonn Breathnóir Léarscáile an Oiriúnaithe Uirbigh táscairí, e.g. séalú ithreach agus limistéir uirbeacha ghlasa.

Cuireann an tAtlas Uirbeach ó Sheirbhís Faireacháin Talún Copernicus faisnéis chomhchuibhithe ar fáil maidir le cumhdach talún agus léarscáileanna úsáide talún thar na céadta cathracha agus a dtimpeallachtaí.

Laistigh de chlár Taighde agus Nuálaíochta an Choimisiúin Eorpaigh, tá eolas Fís 2020 maidir le hoiriúnú don athrú aeráide i mbonneagar tógála ar cheann de na hábhair a chlúdaítear sa chlár oibre. Cuidíonn an tionscadal RESIN le cathracha straitéisí láidre oiriúnaithe a cheapadh maidir leis an mbonneagar is tábhachtaí atá acu. Forbraíonn tionscadalEU-CIRCLE creat uile-Aontais chun tacú le bonneagair ríthábhachtacha le bheith ullamh do ghuaiseacha nádúrtha, lena n-áirítear an t-athrú aeráide. Is é is aidhm do thionscadal ABC21 staidéar a dhéanamh ar na dearaí inbhuanaithe is fearr le haghaidh criosanna aeráide teo chun leas iomlán a bhaint as a n-acmhainneacht margaidh agus taighde. Díríonn an tionscadal ar chur chuige deartha bithaeráide, ar theicnící fuaraithe ísealfhuinnimh agus ar ábhair thógála áitiúla atá in úsáid cheana féin sna codanna is teo den domhan, amhail an Afraic, agus ar féidir iad a shainaithint agus a chur in oiriúint do thíreolaíochtaí eile.

Tá tuilleadh eolais faoin oiriúnú uirbeach le fáil ar an leathanach Climate-ADAPT Urban.

Tacú le hinfheistíocht agus maoiniú

Le Creat Airgeadais Ilbhliantúil 2021-2027, tacaítear le cistiú ón Aontas le haghaidh oiriúnú, rud lena n-áirithítear go ndéanfar gníomhaíochtaí maidir le hoiriúnú don athrú aeráide a chomhtháthú i ngach mórchlár caiteachais de chuid an Aontais.

Is é an Beartas Comhtháthaithe den chuid is mó a eagraíonn maoiniú an Aontais chun tacú le hathléimneacht bonneagair, lena n-áirítear foirgnimh, go sonrach, trí chistí forbartha réigiúnaí na hEorpa.

Déanann Ciste Dlúthpháirtíochta an Aontais Eorpaigh idirghabháil i gcás éigeandálaí, tar éis damáiste a thabhú. Féadfar imeachtaí a bhaineann leis an athrú aeráide a mhaoiniú freisin.

Ag tosú in 2021, cumhdaíonn an clár taighde Fís Eorpach foirgnimh laistigh de Cheann Scríbe 4 ‘Úsáid éifeachtúil, inbhuanaithe agus chuimsitheach fuinnimh’ de Bhraisle 5 ‘Fuinneamh Aeráide agus Soghluaisteacht’. Dhá thopaic laistigh de Cheann Scríbe 4 den chlár seo, ag díriú faoi seach ar dhíonadh foirgneamh stairiúil ó thaobh na haeráide de agus ar athléimneacht in aghaidh imeachtaí suaiteacha foirgneamh leochaileach, bhí an spriocdháta acu chun tograí a chur isteach i mí Mheán Fómhair 2023; dá bhrí sin, féadfar tionscadail nua a théann i ngleic le hoiriúnú i bhfoirgnimh a mhaoiniú sa gheimhreadh atá le teacht. Tá foirgnimh ar cheann de na réimsí gníomhaíochta ar a ndíríonn Misean an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide mar chuid den chlár Fís Eorpach, lena gcuirtear chun cinn ‘slógadh na gcistí atá ar fáil don rabharta athchóirithe chun foirgnimh phoiblí agus tithíocht shóisialta a iarfheistiú agus a dhíonadh ar an aeráid, rud a fhágfaidh go mbeidh siad tíosach ar acmhainní agus ar fhuinneamh, sláintiúil agus i gcomhréir le prionsabail an gheilleagair chiorclaigh’ de mheon chomhtháthú phrionsabail an Rabharta Athchóiriúcháin agus na Straitéise um Oiriúnú.

Cineálacha eile d’oiriúnú cistiúcháin ón Aontas in earnáil an bhonneagair is ea deontais ón mBanc Eorpach Infheistíochta. Cuireann an Banc Eorpach Infheistíochta athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide chun cinn go gníomhach sna tionscadail a mhaoinítear.

Tá sé mar aidhm ag árachais damáistí tubaistí a chúiteamh ó thaobh airgeadais de, a bhfuiltear ag súil go dtiocfaidh méadú orthu mar gheall ar an athrú aeráide. Is ionstraim an-tábhachtach é cumhdach árachais chun oiriúnú don athrú aeráide in earnáil an bhonneagair, lena n-áirítear foirgnimh.

Is féidir forléargas cuimsitheach a fháil ar an leathanach maidir le maoiniú ón Aontas le haghaidh bearta oiriúnúcháin.

Tacú le cur chun feidhme an oiriúnaithe

Ó 2014 i leith, cuireann Eagraíochtaí Eorpacha um Chaighdeánú, CEN agus CENELEC, comhtháthú an oiriúnaithe don athrú aeráide i gcaighdeáin tógála chun cinn, ag cothú a bhforbartha agus a gcomhchuibhithe agus é mar aidhm acu tionchair an athraithe aeráide, dul chun cinn teicneolaíochta agus éilimh shochaíocha a chomhtháthú laistigh de chinntí infheistíochta, de réir shainordú an Choimisiúin Eorpaigh.

Agus inspioráid á fáil aige ó ghluaiseacht chruthaitheach céad bliain ó shin, sheol an tAontas Eorpach, laistigh den tionscnamh ‘Rabharta Athchóiriúcháin’, an Bauhaus Eorpach Nua mar ardán chun comhchruthú cruthaitheach réiteach nua ar mhaithe le timpeallacht thógtha inbhuanaithe álainn san Aontas a chothú. Is é is aidhm don tionscnamh malartú smaointe a éascú maidir le spásanna maireachtála inbhuanaithe atá níos inacmhainne, níos inrochtana, cruthaitheacht dearthóirí, ailtirí, innealtóirí, eolaithe, mac léinn a shlógadh, agus daoine ó chúlra ar bith a spreagadh, d’fhonn cáilíocht ár n-eispéireas maireachtála a fheabhsú sa deireadh. Cuirfidh sé tacaíocht airgeadais ar fáil freisin trí ghlaonna ad hoc ar thograí agus ar chláir laistigh den Chreat Airgeadais Ilbhliantúil. Mar thoradh ar an gcéim thosaigh, fuarthas roinnt aighneachtaí bunaidh cheana féin, ar ar a mbonn a d’eisigh an Coimisiún Eorpach Teachtaireacht an 15 Meán Fómhair 2021.

Cuireann Cúnant na Méaraí ar Aeráid agus Fuinneamh tacaíocht ar fáil do ghníomhartha oiriúnaithe sa chomhthéacs uirbeach. Tá tuilleadh eolais ar fáil ar an leathanach ClimateAdapt Urban.