Airgeadais

Airgeadais

Príomhtheachtaireachtaí

• Tá neamhchosaint bhonneagar na hearnála airgeadais féin ar an athrú aeráide íseal i gcomparáid le neamhchosaint agus leochaileacht na sócmhainní a ndéanann siad infheistíocht iontu. Léiríonn an neamhchosaint ar spreagthóirí riosca aeráide leochaileacht mhíchothrom ar fud réigiúin agus earnálacha an Aontais ach léiríonn sí freisin comhchruinniú i bpunanna sonracha san earnáil airgeadais, i mbainc agus in institiúidí airgeadais.
• Déantar infheistíochtaí inbhuanaithe san oiriúnú a chomhchuibhiú i dtacsanomaíocht de chuid an Aontais ar gá di níos mó gníomhaíochtaí eacnamaíocha a chumhdach le himeacht ama agus atá infheidhme ar fud an domhain. Trí infheistíochtaí a bhfuil lipéad inbhuanaithe orthu, is féidir leis an earnáil airgeadais bearta oiriúnaithe a chur chun cinn agus tacú leo chun rioscaí fisiceacha aeráide a laghdú. Is féidir rioscaí iarmharacha a aistriú trí shásraí árachais.

Tionchair agus leochaileachtaí

Chun tuairisciú a dhéanamh ar oiriúnú agus chun dul chun cinn gnólachtaí príobháideacha agus eintiteas poiblí de gach méid a thomhas, beidh gá le sonraí agus táscairí éagsúla chomh maith le sonraí níos mionsonraithe ná mar atá ar fáil sa lá atá inniu ann i bhformhór na mbeartas agus na bpleananna oiriúnaithe náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla.

D’fhéadfadh rioscaí suntasacha don earnáil airgeadais a bheith mar thoradh ar neamhaird a thabhairt ar impleachtaí an athraithe aeráide. Idir 1980 agus 2021, meastar gurbh ionann teagmhais fhoircneacha a bhain leis an aimsir agus leis an aeráid agus EUR 560 billiún (luachanna 2021). Tá líon measartha beag teagmhas freagrach as cuid mhór de na caillteanais eacnamaíocha: Is é 5 % de na teagmhais a bhaineann leis an aimsir agus leis an aeráid leis na caillteanais is mó is cúis le 57 % de na caillteanais agus is é 1 % de na teagmhais is cúis le 26 % de na caillteanais (ríomhanna LEE féin bunaithe ar an tacar sonraí bunaidh). B’ionann na meánchaillteanais bhliantúla (praghsanna tairiseacha, EUR 2021) agus thart ar EUR 9.7 billiún in 1981-1990, 11.2 billiún in 1991-2000, 13.5 billiún in 2001-2010 agus 15.3 billiún in 2011-2020. Le EUR 56.5 billiún, tá an luach bliantúil is airde ag 2021 le haghaidh na hamshraithe iomláine.

Is é an cumas an sciar de chaillteanais eacnamaíocha a d’fhéadfadh a bheith ann mar thoradh ar an athrú aeráide a laghdú go sócmhainní agus gníomhaíochtaí neamhárachaithe – an bhearna cosanta aeráide – a chinnfidh cuid mhór d’athléimneacht na sochaithe.

Creat beartais

Mar fhreagairt ar thionchair ábhartha an athraithe aeráide atá ag dul i méid, tá tús curtha ag an gCoimisiún Eorpach, ar thaobh amháin, le hathléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a chomhtháthú i gcreataí fioscacha agus, ar an taobh eile, tá tús curtha ag an earnáil baincéireachta agus árachais le gníomhaíochtaí a dhéanamh aisti féin chun déileáil leis na tionchair.

Maidir le tionchar an athraithe aeráide ar gheilleagar agus ar chóras airgeadais na hEorpa, tagraítear i Straitéis an Aontais maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide do Straitéis Airgeadais Inbhuanaithe an Aontais chun tuilleadh sonraí a fháil toisc go bhfuil ról lárnach ag maoiniú inbhuanaithe maidir leis na cuspóirí beartais faoin gComhaontú Glas don Eoraip a bhaint amach chomh maith le gealltanais idirnáisiúnta an Aontais maidir le cuspóirí aeráide agus inbhuanaitheachta.

Leis an Treoir maidir le tuairisciú inbhuanaitheachta corparáideach, tugtar de chumhacht don Choimisiún gníomhartha tarmligthe agus cur chun feidhme a ghlacadh chun a shonrú conas a chomhlíonfaidh údaráis inniúla agus rannpháirtithe sa mhargadh na hoibleagáidí a leagtar síos sa treoir. I mí Iúil 2023, ghlac an Coimisiún an chéad ghníomh tarmligthe lena n-áirítear ceanglais maidir le nochtadh i ndáil leis an athrú aeráide.

An earnáil árachais

Is cosúil go bhfuil sciar na gcaillteanas eacnamaíoch neamhárachaithe arb í an aimsir thaifeadta agus na guaiseacha uile a bhaineann leis an aeráid is cúis leo ag leathnú mar gheall ar ghníomhaíocht oiriúnaithe mhall, agus teagmhais adhaimsire níos minice in éagmais rátaí treáite árachais aeráide níos airde. Is dócha go gcuirfidh rioscaí aeráide béim ar gheilleagair áitiúla agus go mbeidh siad ina gcúis le teipeanna margaidh a dhéanann difear do thomhaltóirí agus d’árachóirí araon. Is féidir le teagmhais thurraingeacha níos minice, in éineacht leis an ngá atá le ceanglais rialála atá ag teacht chun cinn a chomhlíonadh, samhlacha gnó cuideachtaí a chur i mbaol — agus roinnt riosca a árachú nach bhfuil inacmhainne do chustaiméirí nó nach bhfuil indéanta d’árachóirí. Mar a luaitear i dtuarascáil IPCC AR6 WG II maidir leis an Athrú Aeráide 2022: Tionchair, Oiriúnú agus Leochaileacht, príomhréiteach oiriúnaithe is ea feabhas a chur ar rochtain ar chreidmheas agus ar árachas chun maolán a dhéanamh in aghaidh inathraitheacht i rochtain ar acmhainní agus i bhflúirse.

Chun aghaidh a thabhairt ar na saincheisteanna sin, déanann an Coimisiún Eorpach an méid seo a leanas:

• An t-idirphlé idir árachóirí, lucht ceaptha beartas agus páirtithe leasmhara eile a neartú, tríd an Idirphlé maidir le hAthléimneacht Aeráide. Is é príomhchuspóir an Idirphlé an Bhearna seo um Chosaint Aeráide a chúngú. Is iad AS CLIMA agus AS FISMA atá ina gcathaoirligh air;
• dea-chleachtais a shainaithint agus a chur chun cinn in ionstraimí airgeadais le haghaidh bainistiú riosca, i ndlúthchomhar leis an Údarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde (ÚEÁPC);
• féachaint an bhféadfaí ionstraimí airgeadais agus réitigh nuálacha a úsáid ar bhonn níos leithne chun dul i ngleic le rioscaí arb í an aeráid is cúis leo.

Is Treoir i ndlí an Aontais Eorpaigh í Sócmhainneacht II lena gcódaítear agus lena gcomhchuibhítear rialachán árachais an Aontais. Baineann sé sin go príomha leis an méid caipitil nach mór do chuideachtaí árachais an Aontais a shealbhú chun an riosca dócmhainneachta a laghdú. Go dtí seo, áfach, ní chuirtear san áireamh go hiomlán sa Treoir na rioscaí a bhaineann leis an athrú aeráide agus tá roinnt guthanna ag iarraidh go ndéanfaí an ghné sin a ghabháil ar bhealach níos fearr san fhomhodúl riosca tubaiste nádúrtha.

Earnáil na baincéireachta agus na hinfheistíochta

Tá na bainc faoi bhrú rialála agus tráchtála atá ag dul i méid chun iad féin a chosaint ar thionchar an athraithe aeráide agus chun iad féin a ailíniú leis an gclár oibre inbhuanaitheachta domhanda. Mar gheall ar an easpa creat rialála agus maoirseachta, tá roinnt banc ceannais agus rialtóirí ar fud an domhain ar an eolas faoin ról atá acu agus faoin sainordú a d’fhéadfadh a bheith acu maidir le haghaidh a thabhairt ar an athrú aeráide agus ar na rioscaí comhshaoil atá os comhair na hearnála. Mar shampla, sheol grúpa banc ceannais, lena n-áirítear an Banc Ceannais Eorpach, an Líonraiú chun an Córas Airgeadais a Ghlasú in 2017. Is é is aidhm dó rannchuidiú le hanailís agus bainistiú rioscaí a bhaineann leis an aeráid agus leis an gcomhshaol san earnáil airgeadais, agus maoiniú príomhshrutha a shlógadh chun tacú leis an aistriú i dtreo geilleagar inbhuanaithe.

Tá tús curtha ag roinnt banc príobháideach eile le táirgí nua a fhorbairt amhail bannaí glasa nó morgáistí glasa. Is ionstraimí fiachais iad bannaí glasa nach ionann iad agus gnáthurrúis ioncaim sheasta ach amháin sa mhéid go ngeallann an t-eisitheoir na fáltais a úsáid chun tionscadail a mhaoiniú atá ceaptha éifeachtaí dearfacha comhshaoil nó aeráide a bheith acu. In 2020, d’fhoilsigh an Sainghrúpa Teicniúil um Maoiniú Inbhuanaithe a dtreoir maidir le hÚsáideacht le haghaidh Chaighdeán Bannaí Glasa an Aontais.

Faoi mhorgáiste glas, tairgeann banc nó iasachtóir morgáiste téarmaí fabhracha do cheannaitheoir tí más féidir leo a léiriú go gcomhlíonann an mhaoin a bhfuil siad ag fáil iasachtaí ina leith caighdeáin chomhshaoil áirithe.

Leis an rialachán maidir le nochtaí a bhaineann le hinfheistíochtaí inbhuanaithe agus rioscaí inbhuanaitheachta, tugtar isteach oibleagáidí nochta maidir leis an gcaoi a ndéanann infheisteoirí institiúideacha agus bainisteoirí sócmhainní tosca comhshaoil, sóisialta agus rialachais (ESG) a chomhtháthú ina bpróisis bainistithe riosca. Sonrófar tuilleadh sna gníomhartha tarmligthe ceanglais maidir le tosca ESG a chomhtháthú i gcinntí infheistíochta, rud atá mar chuid de dhualgais infheisteoirí institiúideacha agus bainisteoirí sócmhainní i leith infheisteoirí agus tairbhithe.

An bonn eolais a fheabhsú

Baineann a lán gníomhaíochtaí a bhaineann le maoiniú inbhuanaithe, aeráide agus oiriúnaithe leis an ngné idirnáisiúnta. Díríonn an leathanach seo ar a bhfuil ábhartha do Bhallstáit LEE ar an leibhéal intíre. Chun tuilleadh eolais a fháil faoi na gnéithe idirnáisiúnta agus forbartha, is féidir teacht ar fhaisnéis ar leathanaigh UNFCCC agus ar a thairseach sonraí.

Chomh maith leis sin, díríonn IPCC go príomha ar shreafaí airgeadais idirnáisiúnta (agus ar ghnéithe ísealcharbóin seachas oiriúnú), ach sonraítear roinnt saincheisteanna intíre sa chaibidil maidir le saincheisteanna infheistíochta agus airgeadais trasearnála sa 5ú Tuarascáil Mheasúnachta IPCC (AR5), Meitheal III. Tá sé beartaithe go gcuirfidh an Mheitheal um thionchair, oiriúnú agus leochaileacht (Meitheal II) le AR6 in 2022.

Reáchtálann an Lárionad Domhanda um Oiriúnú clár maoinithe don troid i gcoinne an athraithe aeráide, chun oiriúnú don athrú aeráide agus athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a phríomhshruthú ar fud na cinnteoireachta, chun maoiniú um oiriúnú don athrú aeráide agus um athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a mhéadú agus chun ionstraimí nuálacha airgeadais a fhorbairt.

D'fhoilsigh an EEA an tuarascáil theicniúil Athrú aeráide in 2007: costas na neamhghníomhaíochta agus costas an oiriúnaithe agus tá tionscadal nua á reáchtáil faoi láthair ar an ábhar seo ina mbeidh an obair ar fáil in 2022.

Is iad na tionscadail taighde a rinneadh le déanaí maidir le maoiniú agus eacnamaíocht an oiriúnaithe, mar shampla, tionscadal H2020_Insurance a ndearnadh tuilleadh forbartha air i gcreat samhaltaithe caillteanais OASIS agus i Mol OASIS, nó tionscadal NAIAD a dhíríonn ar luach árachais an dúlra. I measc na dtionscadal eile a bhaineann le heacnamaíocht agus airgeadas oiriúnaithe tá, mar shampla COACCH, ClimateCost Econadapt, nó NATURANCE. Scrúdaíonn siad indéantacht agus feidhmíocht theicniúil, airgeadais agus oibríochtúil na réiteach atá bunaithe ar mheascán de mhaoiniú riosca tubaiste agus infheistíochtaí i réitigh dhúlrabhunaithe.

Tacú le hinfheistíocht agus cistiú

Is ionann creat airgeadais ilbhliantúil (CAI) an Aontais do 2021-27 agus €1.21 trilliún le €807 mbilliún breise ón gcéad ghlúin eile d’ionstraim théarnaimh an Aontais. Tá 30 % den bhuiséad sin curtha in áirithe do ghníomhaíochtaí a rannchuidíonn le cuspóirí aeráide. Leis an CAI nua, tá acmhainní le haghaidh maoiniú don athrú aeráide agus don oiriúnú méadaithe ag an gCoimisiún, lena n-áirítear trí shásraí nuálacha amhail an Ciste Eorpach um Fhorbairt Inbhuanaithe Plus, agus acmhainní á ngiaráil ar bhealaí déthaobhacha agus trí Bhallstáit an Aontais.

Tá tuilleadh sonraí faoi ghealltanais chistiúcháin ar fáil anseo agus tá forléargas ar shásraí cistiúcháin an Aontais do 2021 go 2027 le fáil anseo.

Chomh maith leis na sásraí cistiúcháin laistigh den Aontas, mhéadaigh an tAontas agus a Bhallstáit a dtacaíocht fhoriomlán maoinithe don troid i gcoinne an athraithe aeráide do thríú tíortha faoi 7,4 % in 2019, arbh ionann í agus EUR 21,9 billiún, agus caitheadh 52 % de sin ar chabhrú le comhpháirtithe an Aontais dul in oiriúint don athrú aeráide. Fanfaidh sé amach anseo sciar ard den mhaoiniú don troid i gcoinne an athraithe aeráide a chur ar fáil laistigh de chomhar idirnáisiúnta an Aontais, agus go sonrach i dtreo an oiriúnaithe.

Tacú le cur chun feidhme an oiriúnaithe

Déanann ÚEÁPC tuilleadh forbartha ar ghníomhaíochtaí chun maoiniú inbhuanaithe a chur chun feidhme, e.g. le deais maidir leis an mbearna cosanta árachais, obair mhodheolaíoch chun an t-athrú aeráide a chur san áireamh in árachas tubaiste nádúrtha (Ceanglais chaipitil sócmhainneachta), nó i bhfrithghealladh agus praghsáil neamhshaoil.