Limistéir sléibhe

Na príomhlimistéir

Príomhtheachtaireachtaí

• Faoi dheireadh an chéid, táthar ag tuar go mbeidh athrú fisiciúil tagtha ar shléibhte na hEorpa. Beidh ollchaillteanas suntasach ag oighearshruthanna móra, ach beidh tionchar ag athruithe freisin ar thimpeallachtaí níos ísle, meánchnoic agus tuilemhánna.

• Tá oiriúnú in earnálacha amhail bainistiú uisce, talmhaíocht, foraoiseacht agus turasóireacht ríthábhachtach chun limistéir shléibhe a oiriúnú.

• Tá roinnt clár maoinithe ag an AE ar féidir leo tacú le tionscadail i réigiúin shléibhtiúla, lena n-áirítear Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, Ciste Sóisialta na hEorpa, agus Ciste Talmhaíochta na hEorpa um Fhorbairt Tuaithe. Is féidir na cistí sin a úsáid chun tacú le raon leathan tionscnamh, lena n-áirítear tionscadail bhonneagair, cruthú post, agus caomhnú an chomhshaoil.

Tionchair agus leochaileachtaí

Tá tionchar ag an athrú aeráide cheana féin ar réigiúin shléibhtiúla na hEorpa. Faoi dheireadh an chéid, táthar ag tuar go mbeidh athrú fisiciúil tagtha ar shléibhte na hEorpa. Beidh ollchaillteanas suntasach ann d’oighearshruthanna móra, ach bíonn tionchar ag athruithe freisin ar thimpeallachtaí níos ísle, meánchnoic agus tuilemhánna, rud a imríonn tionchar ar infhaighteacht uisce, ar tháirgeadh talmhaíochta, ar thurasóireacht agus ar earnálacha sláinte. Tá topagrafaíocht chasta ag córais sléibhe a athraíonn go mór thar achair ghearra, rud a fhágann go mbíonn tionchair éagsúlaithe aeráide ag ingearchlónna éagsúla. Mar shampla, agus teocht an aeir ag méadú agus frasaíocht níos airde, gheofar línte sneachta séasúracha ag ingearchlónna níos airde, agus beidh séasúir sneachta níos giorra. Bogfaidh línte crainn suas agus athróidh patrúin foraoise in ingearchlónna níos ísle. I dtíortha ina bhfuil sliabhraonta arda amhail na hAlpa, beidh tionchar ag an athrú aeráide ar chothromaíocht an uisce, rud a mbeidh iarmhairtí aige ar hidreachumhacht, draenáil uirbeach, loingseoireacht, agus méadú ar dhéine na nguaiseacha nádúrtha a bhaineann le huisce.

Creat beartais

Tá roinnt beartas agus tionscnamh ag an Aontas arb é is aidhm dóibh tacú leis an bhforbairt inbhuanaithe i limistéir shléibhtiúla. Aithnítear sna beartais sin na dúshláin uathúla chomhshaoil, eacnamaíocha agus shóisialta atá roimh phobail shléibhtiúla agus tá sé mar aidhm acu a n-athléimneacht agus a n-inmharthanacht fhadtéarmach a chur chun cinn.

Is é is aidhm do Straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide, a glacadh in 2021, an t-oiriúnú a dhéanamh níos cliste (na teorainneacha eolais maidir le hoiriúnú a bhrú), níos tapúla (dlús a chur le leathadh amach réiteach oiriúnúcháin) agus níos sistéamaí (réitigh agus pleananna comhtháite). Tá sé ábhartha go háirithe do na réigiúin shléibhtiúla oiriúnú áitiúil, réitigh dhúlrabhunaithe, úsáidí inbhuanaithe agus athléimneacht acmhainní fionnuisce a spreagadh.

Tá oiriúnú in earnálacha amhail bainistiú uisce, talmhaíocht, foraoiseacht agus turasóireacht ríthábhachtach chun limistéir shléibhe a oiriúnú.

Is é is aidhm don athbhreithniúar an rialachán maidir le hoiriúnú na húsáide talún, an athraithe ar úsáid talún agus na foraoiseachta (LULUCF) gabháil carbóin a mhéadú sa talmhaíocht agus san fhoraoiseacht, le himpleachtaí tábhachtacha maidir le hathrú ar chumhdach talún. Cuideoidh na bearta chun é sin a bhaint amach, amhail féarthailte a chothabháil, feirmeoireacht carbóin agus athchóiriú tailte portaigh, le creimeadh ithreach a chosc agus le riosca tuilte a laghdú.

I gcomhréir leis an gComhaontú Glas don Eoraip, leagtar níos mó béime ar shaincheisteanna comhshaoil agus ar ghníomhú ar son na haeráide sa Chomhbheartas Talmhaíochta (CBT) nua le haghaidh 2023-2027 agus sa Straitéis Bhithéagsúlachta le haghaidh 20230.

Beartais shonracha le haghaidh réigiúin shléibhtiúla an Aontais

Príomhbheartas amháin is ea an Straitéis Eorpach do Réigiún na nAlp (EUSALP), ar straitéis mhacrairéigiúnach í lena dtugtar le chéile páirtithe leasmhara réigiúnacha agus náisiúnta ó sheacht dtír Alpacha. Is é is aidhm don straitéis forbairt inbhuanaithe a chur chun cinn sa réigiún trí ghníomhaíocht chomhordaithe i réimsí amhail nuálaíocht, soghluaisteacht agus bithéagsúlacht.

Is conradh idirnáisiúnta é an Coinbhinsiún ar na hAlpa, a glacadh in 1991, idir na Tíortha Alpacha agus an tAontas Eorpach ar mhaithe le forbairt inbhuanaithe agus cosaint na nAlp. Is é sprioc dheiridh Choinbhinsiún na nAlp oidhreacht choiteann na nAlp a fhorbairt agus í a chaomhnú do na glúine atá le teacht trí chomhar trasnáisiúnta ina mbeidh údaráis náisiúnta, réigiúnacha agus áitiúla rannpháirteach.

Is comhaontú iltaobhach é Coinbhinsiún Shléibhte Cairp idir seacht dtír a bhfuil sé mar aidhm aige forbairt inbhuanaithe agus cosaint an chomhshaoil a chur chun cinn i réigiún Shléibhte Cairp. Díríonn an Coinbhinsiún ar roinnt príomhréimsí, lena n-áirítear caomhnú éagsúlachta bitheolaíche agus tírdhreacha, úsáid inbhuanaithe talún agus foraoiseacht, oiriúnú don athrú aeráide, turasóireacht inbhuanaithe, agus iompar inbhuanaithe. Tacaíonn sé freisin leis an gcomhar agus leis an malartú faisnéise idir tíortha an réigiúin, agus tá forálacha ann maidir le rannpháirtíocht an phobail agus rannpháirtíocht geallsealbhóirí sa chinnteoireacht. Faigheann Coinbhinsiún Shléibhte Cairp tacaíocht ón Aontas Eorpach, a chuireann maoiniú agus cúnamh teicniúil ar fáil chun é a chur chun feidhme.

Is comhaontú idirnáisiúnta é an Coinbhinsiún chun na Piréiní a Chosaint, a bhfuil sé mar aidhm leis oidhreacht nádúrtha agus chultúrtha shléibhte na bPiréiní a chosaint agus forbairt inbhuanaithe a chur chun cinn sa réigiún. Bunaítear leis creat le haghaidh comhair idir na tíortha sínithe i réimsí amhail caomhnú na bithéagsúlachta, úsáid inbhuanaithe talún, agus turasóireacht inbhuanaithe. Faigheann Coinbhinsiún na bPiréiní tacaíocht ó chláir agus tionscnaimh chistiúcháin éagsúla de chuid an Aontais, lena gcuirtear tacaíocht airgeadais ar fáil do thionscadail lena gcuirtear forbairt inbhuanaithe chun cinn i réigiún na bPiréiní.

An Tionscnamh Comhshaoil agus Slándála agus Coinbhinsiún na nAlp Dinearach: Is comhaontuithe idirnáisiúnta iad an dá thionscnamh ar leith seo atá sínithe ag eagraíochtaí idirnáisiúnta agus ag roinnt tíortha sna Balcáin agus i réigiúin Dinaric Alps a bhfuil sé mar aidhm acu forbairt inbhuanaithe agus cosaint an chomhshaoil a chur chun cinn sna réimsí seo.

An bonn eolais a fheabhsú

Is é is aidhm don Tionscadal taighde MOVING (Luacháil Muntain trí Neamh-idirnascacht agus Fás Glas) acmhainneachtaí a fhorbairt agus creataí beartais ábhartha a chomhfhorbairt — trí phróiseas rannpháirtíochta ón mbun aníos lena mbaineann gníomhaithe sa slabhra luacha, páirtithe leasmhara agus lucht ceaptha beartas — ar fud na hEorpa chun slabhraí luacha nua nó uasghrádaithe/uas-scálaithe a bhunú a chuireann le hathléimneacht agus le hinbhuanaitheacht limistéar sléibhe don athrú aeráide.

LéiríonnPHUSICOS, a chiallaíonn ‘De réir an dúlra’ sa Ghréigis, an chaoi a gcuireann réitigh dhúlrabhunaithe (NBSanna) bearta láidre, inbhuanaithe agus costéifeachtacha ar fáil chun an baol go dtarlódh eachtraí adhaimsire i dtírdhreacha sléibhe tuaithe a laghdú. Leis an tionscadal, dúnfar an bhearna eolais a bhaineann go sonrach le NBSanna le haghaidh guaiseacha hidreamheitéareolaíocha (tuilte, creimeadh, sciorrthaí talún agus triomach) trí NBSanna a chur chun feidhme ag roinnt suíomhanna cás-staidéir Eorpacha.

TacóidhMountResilience le réigiúin agus le pobail na hEorpa atá lonnaithe i gceantair shléibhtiúla cur lena gcumas dul in oiriúint don athrú aeráide agus aistriú i dtreo sochaí atá athléimneach ó thaobh na haeráide de. Leis an tionscadal, déanfar oiriúnú don athrú aeráide agus réitigh dhúlrabhunaithe il-leibhéil, ilghnéitheacha agus in-athfheidhme a choincheapú, a thástáil agus a mhéadú lena dtabharfar aghaidh ar riachtanais bheartais agus shochaíocha, chomh maith le hiompraíochtaí saoránach, chun aghaidh a thabhairt ar thionchair shonracha aeráide i réigiúin shléibhtiúla.

Tacú le hinfheistíocht agus maoiniú

Tá roinnt clár maoinithe ag an AE ar féidir leo tacú le tionscadail i réigiúin shléibhtiúla, lena n-áirítear Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa, Ciste Sóisialta na hEorpa, agus Ciste Talmhaíochta na hEorpa um Fhorbairt Tuaithe. Is féidir na cistí sin a úsáid chun tacú le raon leathan tionscnamh, lena n-áirítear tionscadail bhonneagair, cruthú post, agus caomhnú an chomhshaoil.

Is é is aidhm do Bheartas Comhtháthaithe an Aontais éagothromaíochtaí idir leibhéil forbartha na réigiún éagsúil a laghdú agus díriú ar na réigiúin atá tite ar gcúl. Luaitear ann ‘go dtabharfar aird ar leith ar (...) réigiúin shléibhtiúla’. Dá bhrí sin, tá ról lárnach ag an mBeartas Comhtháthaithe maidir le haghaidh a thabhairt ar dhúshláin shonracha na limistéar sléibhe, lena n-áirítear oiriúnú don athrú aeráide toisc gur féidir leis feabhas a chur ar an oiriúnú faoi na Cláir Oibríochtúla.

Sainítear in Interreg VI B 14 chlár comhair thrasnáisiúnta le haghaidh 2021-2027 ar chríocha mórscála san Eoraip agus níos faide i gcéin le buiséad 1.5 billiún EUR. Ina theannta sin, tá straitéisí sonracha comhaontaithe ag an Aontas ann le haghaidh ceithre réigiún mhacraináisiúnta: Muir Bhailt, an Danóib, na hAlpa, agus na réigiúin Aidriadach agus Iónacha. Clúdaítear réigiúin shléibhteacha leis na cláir sin freisin, rud a bhaineann tairbhe as borradh a chur faoi ghníomhaíochtaí comhair straitéisigh ar chríocha ar mhórscála.

Mar chuid de shainordú CE ar cuireadh tús leis in 2014, tá iarracht déanta ag an gCoimisiún agus ag an gCoiste Eorpach um Chaighdeánú agus ag Coiste Eorpach na gCaighdeán Leictriteicniúil (CEN-CENELEC) aghaidh a thabhairt ar oiriúnú na gcaighdeán Eorpach agus an chaighdeánaithe Eorpaigh don athrú aeráide, agus béim ar leith á leagan ar athléimneacht na bpríomhearnálacha.