All official European Union website addresses are in the europa.eu domain.
See all EU institutions and bodies- BG български
- ES Español
- CS Čeština
- DA Dansk
- DE Deutsch
- ET Eesti keel
- EL Ελληνικά
- EN English
- FR Français
- GA Gaeilge
- HR Hrvatski
- IT Italiano
- LV Latviešu
- LT Lietuvių
- HU Magyar
- MT Malti
- NL Nederlands
- PL Polski
- PT Português
- RO Română
- SK Slovenčina
- SL Slovenščina
- FI Suomi
- SV Svenska Teangacha Neamh-AE
- IS Íslenska
- NN Nynorsk
- TR Türkçe
Measúnú Eorpach ar Rioscaí Aeráide
Measúnú cuimsitheach ar na rioscaí aeráide atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo san Eoraip
Foilsíodh an chéad Mheasúnú Eorpach ar Rioscaí Aeráide (EUCRA) in 2024 agus is measúnú cuimsitheach é ar na rioscaí móra aeráide atá roimh an Eoraip sa lá atá inniu ann agus amach anseo. Sainaithnítear ann 36 riosca aeráide a chuireann ár slándáil fuinnimh agus bia, ár n-éiceachórais, ár mbonneagar, ár n-acmhainní uisce, ár gcórais airgeadais agus sláinte daoine i mbaol. Tá leibhéil chriticiúla bainte amach ag go leor de na rioscaí sin cheana féin agus is féidir leo a bheith tubaisteach gan gníomhaíocht phráinneach chinntitheach a dhéanamh.
Tá obair ar siúl cheana féin ar an dara measúnú riosca aeráide uile-Aontais, a fhoilseofar in 2028. Léigh tuilleadh faoi EUCRA-2.
Féach leat an lucht féachana idirghníomhach
An EUCRA i bhfigiúirí
Rioscaí móra aeráide
Réimsí beartais an Aontais atá nochta
Rioscaí práinneacha aeráide
Teophointí san Eoraip
Ceisteanna agus freagraí
Is tuarascáil eolaíoch cheannródaíoch é EUCRA a chomhlánaíonn an bonn eolais atá ann cheana maidir le measúnú a dhéanamh ar rioscaí a bhaineann leis an aeráid san Eoraip.
Tá sé d’aidhm ag EUCRA cabhrú le lucht ceaptha beartas na hEorpa tosaíochtaí a shainaithint maidir le hoiriúnú don athrú aeráide in earnálacha atá íogair ó thaobh na haeráide de le linn an chéad timthrialla beartais eile de chuid an Aontais, tar éis thoghcháin Pharlaimint na hEorpa in 2024. Féachann an tuarascáil freisin le cuidiú le tosaíochtaí a shainaithint le haghaidh infheistíochtaí amach anseo a bhaineann le hoiriúnú agus pointe tagartha uile-Aontais a sholáthar chun measúnuithe riosca aeráide náisiúnta nó fonáisiúnta a dhéanamh agus a thabhairt cothrom le dáta.
Díríonn EUCRA ar rioscaí don Eoraip arb é an t-athrú aeráide arb é an duine is cúis leo nó atá ag dul in olcas, ach cuirtear san áireamh ann freisin tionscnóirí riosca neamhaeráide agus an comhthéacs beartais. Tugtar aghaidh ann ar an méid seo a leanas:
- Rioscaí aeráide ‘casta’, lena n-áirítear rioscaí arb é meascán de ghuaiseacha aeráide agus/nó neamhaeráide (‘guaiseacha cumaisc’) is cúis leo, rioscaí cascáideacha trí chórais agus earnálacha (‘rioscaí cascáideacha’) agus rioscaí a mbíonn tionchar acu ar an Eoraip ó lasmuigh den Eoraip (‘rioscaí trasteorann’);
- Na himpleachtaí ceartais shóisialta a bhaineann le rioscaí aeráide agus bainistiú rioscaí aeráide, thíos lena sainaithnítear na réigiúin Eorpacha is mó a ndéanann rioscaí móra aeráide difear dóibh agus na grúpaí daonra is leochailí ina leith;
- Tosaíochtaí le haghaidh gníomhaíochta chun rioscaí a chomhtháthú i réimsí beartais ábhartha bunaithe ar mheasúnú ar dhéine riosca agus ar phráinn. Áirítear leis sin breithniú ar uainiú rioscaí, úinéireacht riosca agus an comhthéacs beartais ábhartha;
- Sineirgí agus comhbhabhtálacha a d’fhéadfadh a bheith ann idir athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a mhéadú agus cuspóirí beartais eile bunaithe ar an bhfianaise atá ar fáil.
Léiríonn EUCRA an méid seo a leanas:
- Tá eachtraí foircneacha aeráide i ngach cuid den Eoraip nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo sa stair thaifeadta. Tiocfaidh méadú breise ar mhinicíocht nó ar dhéine na gcásanna foircneacha sin, go háirithe i gcás cásanna ardtéimh;
- Tá roinnt rioscaí aeráide san Eoraip ar leibhéil chriticiúla cheana féin, amhail rioscaí d’éiceachórais, rioscaí sláinte ó thonnta teasa, rioscaí a bhaineann le tuilte intíre, agus riosca do shásraí dlúthpháirtíochta Eorpacha. Is féidir le go leor rioscaí eile leibhéil chriticiúla nó fiú tubaisteacha a bhaint amach le linn an chéid seo;
- Tá gá le gníomhaíocht phráinneach, le haghaidh rioscaí atá ar leibhéil chriticiúla anois agus le haghaidh na rioscaí sin a bhfuil tréimhse beartais fhada acu, amhail rioscaí a bhaineann le foirgnimh, bonneagar fadsaolach, pleanáil spásúlachta agus foraoiseacht;
- Tá formhór na rioscaí aeráide faoi chomhúinéireacht an Aontais agus a Bhallstát . Ciallaíonn sé sin nach mór do lucht ceaptha beartas ar an leibhéal Eorpach, ar an leibhéal náisiúnta agus ar an leibhéal áitiúil oibriú le chéile chun aghaidh a thabhairt ar na rioscaí sin.
Sainaithnítear in EUCRA 36 mhórriosca aeráide san iomlán don Eoraip a bhféadfadh iarmhairtí tromchúiseacha a bheith acu. Tá na rioscaí sin grúpáilte i gcúig bhraisle leathana: éiceachórais, bia, sláinte, bonneagar, agus geilleagar agus airgeadas. Ina theannta sin, sainaithnítear sa mheasúnú trí mhórriosca aeráide a bhaineann go sonrach leis na réigiúin is forimeallaí san Aontas.
Éilíonn níos mó ná leath de na rioscaí aeráide a sainaithníodh sa tuarascáil níos mó gníomhaíochta anois agus meastar go bhfuil práinn ar leith ag baint le hocht gcinn acu. Baineann na rioscaí práinneacha sin le braislí éagsúla agus áirítear orthu sin: rioscaí d’éiceachórais chósta; rioscaí d’éiceachórais mhuirí; rioscaí do shláinte an duine ó strus teasa; rioscaí don daonra agus do bhonneagar ó thuilte intíre; agus rioscaí do shásraí dlúthpháirtíochta na hEorpa.
I ndeisceart na hEorpa, áirítear na rioscaí seo a leanas ar rioscaí breise a bhfuil práinn mhór ag baint leo: rioscaí d’éiceachórais, don daonra agus don timpeallacht thógtha ó fhalscaithe; rioscaí do tháirgeadh barr; agus rioscaí ó thonnta teasa go hoibrithe lasmuigh.
Tá roinnt de na 36 mhór-riosca ar leibhéil chriticiúla cheana féin anois, agus meastar go n-éireoidh gach ceann acu níos déine fós amach anseo. Tá tréimhsí beartais fada ag go leor acu, rud a chiallaíonn nach mór do na cinntí a dhéantar inniu breithniú a dhéanamh ar an aeráid atá ag athrú agus ar dhéine riosca atá ag dul i méid chun tionchair a d’fhéadfadh a bheith tubaisteach amach anseo a chosc.
Tá difríochtaí suntasacha idir rioscaí aeráide laistigh de réigiúin, earnálacha agus grúpaí leochaileacha agus ar fud na réigiún, na n-earnálacha agus na ngrúpaí sin. Braitheann na rioscaí ar a nochtadh do ghuaiseacha aeráide, agus ar na dálaí comhshaoil agus socheacnamaíocha lena gcinntear a leochaileacht i leith na nguaiseacha sin.
Sainaithnítear in EUCRA na teophointí seo a leanas san Eoraip a ndéanann rioscaí iomadúla aeráide difear ar leith dóibh:
- Deisceart na hEorpa. Tá an réigiún sin i mbaol go háirithe mar gheall ar thionchair mhéadaitheacha teasa agus triomaigh ar tháirgeadh talmhaíochta, ar obair lasmuigh, ar infhaighteacht uisce d’earnálacha eacnamaíocha agus ar riosca dóiteáin. Laistigh de dheisceart na hEorpa, tá ceantair thuaithe agus geilleagair áitiúla atá ag brath ar thalmhaíocht, ar sheirbhísí éiceachórais agus ar thurasóireacht samhraidh i mbaol go háirithe;
- Réigiúin chósta ísle, lena n-áirítear go leor cathracha dlúthdhaonra. Tá siad sin i mbaol ó thuilte, ó chreimeadh agus ó ionradh sáile atá níos measa mar gheall ar ardú ar leibhéal na mara;
- Na réigiúin is forimeallaí san Aontas. Tá rioscaí ar leith ag baint leo sin mar thoradh ar a suíomh iargúlta, a mbonneagar níos laige, a n-éagsúlú eacnamaíoch teoranta agus, i gcás cuid acu, a spleáchas láidir ar roinnt gníomhaíochtaí eacnamaíocha. D’fhéadfadh teophointí a bheith ag rioscaí sonracha aeráide i réigiúin lasmuigh de na réigiúin a chuirtear i dtábhacht anseo.
Léiríonn tomhais teochta go bhfuil an Eoraip ag téamh dhá uair chomh tapa leis an meán domhanda, agus dá bhrí sin gurb í an mhór-roinn is mó téamh ar domhan í. Is é is cúis leis sin roinnt tosca, lena n-áirítear cion na talún Eorpaí san Artach, atá ag téamh níos tapúla fós, caillteanas cumhdaigh oighir agus sneachta, agus athruithe ar phatrúin chúrsaíochta an atmaisféir atá fabhrach do thonnta teasa samhraidh níos minice san Eoraip, go háirithe in Iarthar na hEorpa.
Chun tuilleadh faisnéise a fháil faoi na dálaí aeráide reatha agus réamh-mheasta san Eoraip, tabhair cuairt ar Thuarascáil 2023 ar Staid Eorpach na hAeráide arna foilsiú ag Seirbhís Copernicus um an Athrú Aeráide (C3S) agus ag an Eagraíocht Dhomhanda Meitéareolaíochta (WMO).
Léiríonn sonraí EEA gur chosain teagmhais fhoircneacha a bhaineann leis an aeráid san Eoraip thart ar EUR 650 billiún i ndamáistí ó bhí 1980 ann. Le linn na tréimhse 2020-2023, bhí caillteanais bhliantúla níos mó ná thart ar EUR 50 billiún. Ag féachaint ar theagmhais aonair, bhí an tuile i mí Lúnasa 2023 sa tSlóivéin ina cúis le damáistí díreacha agus indíreacha a mheastar a bheith thart ar 16 % de OTI náisiúnta.
Meastar go coimeádach go bhféadfadh tionchair aeráide atá ag dul in olcas OTI an Aontais a laghdú thart ar 7 % faoi dheireadh an chéid. D’fhéadfadh an laghdú carnach breise ar OTI don Aontas ina iomláine a bheith cothrom le EUR 2,4 trilliún sa tréimhse ó 2031 go 2050, má théann an téamh domhanda níos buaine ná tairseach 1,5 céim Chomhaontú Pháras. I gcás costais a bhaineann le hadhaimsir shonrach, meastar gurb é EUR 9 mbilliún in aghaidh na bliana na costais a bhaineann le triomaigh agus gur mó ná EUR 170 billiún san iomlán na costais a bhaineann le tuilte ó bhí 1980 ann. Amach anseo, d’fhéadfadh damáistí bliantúla san Eoraip ó thuilte cósta a bheith níos mó ná EUR 1 trilliún faoi 2100, agus 3.9 milliún duine neamhchosanta ar thuilte cósta gach bliain (Teachtaireacht ón gCoimisiún Eorpach ‘Rioscaí aeráide a bhainistiú – daoine agus rathúnas a chosaint’, 2024).
Tá an baol ann freisin go mbeidh tionchair bhreise ag scála na ndamáistí a d’fhéadfadh a bheith ann ar iomaíochas na ngeilleagar agus na gcuideachtaí, ar an tírdhreach geopholaitiúil (e.g. sábháilteacht dhomhanda, slándáil, sreafaí trádála agus cobhsaíocht eacnamaíoch), ar an lucht saothair agus ar neamhionannais shóisialta atá ag dul in olcas.
Tá dul chun cinn suntasach déanta cheana féin ag an Aontas agus ag na Ballstáit maidir le tuiscint a fháil ar na rioscaí aeráide atá rompu agus maidir le hullmhú dóibh. Tá cur chun feidhme Straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide faoi lán seoil agus ar an leibhéal náisiúnta, tá méadú ag teacht ar an úsáid a bhaintear as measúnuithe riosca aeráide náisiúnta chun bonn eolais a chur faoi fhorbairt an bheartais oiriúnúcháin. Mar sin féin, tá ullmhacht na sochaí fós íseal, ós rud é go bhfuil cur chun feidhme beartais ag titim go mór chun deiridh ar leibhéil riosca atá ag méadú go tapa.
Cuireann EUCRA i dtábhacht na réimsí ina bhfuil gá le gníomhaíocht bhreise ar leibhéal an Aontais agus ar leibhéal na mBallstát araon laistigh de na réimsí beartais is mó atá neamhchosanta ar rioscaí aeráide. Léirítear ann gur ceanglas é rioscaí aeráide atá ann faoi láthair agus a bheidh ann amach anseo a phríomhshruthú i mbeagnach gach réimse beartais, go háirithe iad siúd a bhfuil tréimhse fhada bheartais acu, agus gur gá do leibhéil éagsúla rialtais oibriú le chéile toisc go bhfuil formhór na rioscaí faoi chomhúinéireacht.
I mí an Mhárta 2024, d’eisigh an Coimisiún Eorpach Teachtaireacht maidir le rioscaí aeráide a bhainistiú san Eoraip mar fhreagairt ar EUCRA. Leagann an Coimisiún béim ar cheithre phríomhchatagóir le haghaidh gníomhaíochta:
- Rialachas feabhsaithe agus comhar níos dlúithe maidir le hathléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide idir an leibhéal náisiúnta, an leibhéal réigiúnach agus an leibhéal áitiúil;
- Uirlisí chun úinéirí riosca a chumhachtú chun tuiscint níos fearr a fháil ar na hidirnaisc idir rioscaí aeráide, infheistíocht agus straitéisí maoiniúcháin fadtéarmacha;
- Leas a bhaint as beartais struchtúracha, i measc beartais eile a bhaineann le pleanáil spásúlachta agus bonneagar criticiúil;
- Réamhchoinníollacha cearta chun athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a mhaoiniú.
Chun aghaidh a thabhairt ar rioscaí móra le gníomhaíochtaí ar an láthair agus rialachas il-leibhéil feabhsaithe, is féidir léargais a fháil freisin ó na 128 gcás-staidéar Climate-ADAPT. (Aibreán 2024).
Cuireann EUCRA coincheap riosca aeráide an Séú Tuarascáil Mheasúnaithe (AR6) ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) agus treoirlínte measúnaithe riosca ISO 31000 agus ISO 14091 i bhfeidhm i gcás inarb indéanta.

Is éard atá i gceist le guaiseacha a bhaineann leis an aeráid athruithe ainsealacha agus géara araon ar dhálaí aeráide a d’fhéadfadh a bheith ina gcúis le rioscaí do chórais dhaonna nó éiceolaíocha. I measc na dtéarmaí atá comhchiallach den chuid is mó tá guaiseacha aeráide, guaiseacha aeráide, guaiseacha athraithe aeráide, spreagthaí tionchair aeráide agus spreagthaí riosca aeráide.
Cuimsíonn tionscnóirí riosca neamhaeráide na próisis agus na coinníollacha sin lena gcinntear conas a dhéanann guaiseacha áirithe a bhaineann leis an aeráid, ina n-aonar nó i dteannta a chéile, difear do chóras daonna nó éiceolaíoch. Áirítear leo strusairí comhshaoil, amhail truailliú nó ilroinnt éiceachórais; tosca teicniúla, amhail caighdeáin deartha an bhonneagair chriticiúil; tosca socheacnamaíocha, amhail rochtain ar árachas tuilte agus ar chúram sláinte uilíoch; agus gnéithe beartais, amhail limistéir riosca tuilte a ainmniú agus toirmisc tógála a fhorfheidhmiú laistigh díobh.
Bunaithe ar fhianaise eolaíoch atá ann cheana, rinneadh roghnú, anailís agus meastóireacht struchtúrtha riosca. Sainaithníodh leis an roghnú riosca rioscaí móra aeráide don Eoraip bunaithe ar chritéir choiteanna. Aicmíodh na rioscaí sin san anailís riosca de réir a ndéine le himeacht ama, bunaithe ar an bhféidearthacht go mbeadh iarmhairtí tromchúiseacha acu ar an Eoraip. Le linn chéim na meastóireachta riosca, rinneadh meastóireacht ar an bpráinn a bhaineann le gníomhaíocht an Aontais agus aird á tabhairt ar dhéine riosca le himeacht ama, ar mhuinín as an measúnú ar dhéine riosca agus ar ghnéithe ama na ngníomhaíochtaí oiriúnúcháin a d’fhéadfadh a bheith ann i gcomhpháirt le húinéireacht riosca, ullmhacht beartais agus an tréimhse bheartais. Bhí foirne údair na gcaibidlí ábhartha agus painéal neamhspleách athbhreithnithe riosca araon i gceist leis an measúnú riosca struchtúrtha. Tá tuilleadh faisnéise ar fáil in Iarscríbhinn 2 a ghabhann le tuarascáil EUCRA.
Forbraíodh EUCRA bunaithe ar na sonraí agus ar an eolas atá ar fáil ó mheasúnuithe a rinneadh roimhe seo ar ghuaiseacha agus ar rioscaí a bhaineann leis an aeráid san Eoraip agus ar fud an domhain agus rinneadh é a chomhordú le measúnuithe Eorpacha leanúnacha chun comhlántacht na dtorthaí a áirithiú.
I measc na bpríomhfhoinsí sonraí agus eolais bhí:
- Tuarascálacha agus sonraí ó Sheirbhís Copernicus um an Athrú Aeráide (C3S);
- An Séú Tuarascáil Mheasúnachta (AR6) ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC);
- Foilseacháin ó thionscadail taighde a maoiníodh faoi Fhís 2020 agus Fís Eorpach
- tionscadail PESETA arna ndéanamh ag an Airmheán Comhpháirteach Taighde (JRC);
- Tuarascálacha agus foinsí eolais arna dtáirgeadh ag an gCoimisiún Eorpach;
- Táirgí LEE eile, lena n-áirítear an tairseach Climate-ADAPT.
Measúnú mear a bhí sa chéad EUCRA, a táirgeadh thar thréimhse bliana go leith. Mar gheall ar an am teoranta a bhí ar fáil, ní raibh an tuarascáil in ann gach gné de thionchair an athraithe aeráide ar an Eoraip a chumhdach agus dá bhrí sin tugadh aird theoranta ar roinnt rioscaí a bhaineann leis an aeráid nó níor tugadh aon aird orthu. Áirítear orthu sin rioscaí a bhaineann le Comhbheartas Eachtrach agus Slándála an Aontais (amhail rioscaí geopholaitiúla agus rioscaí a bhaineann leis an imirce neamhrialaithe), agus rioscaí aeráide a bhainistíonn gníomhaithe príobháideacha den chuid is mó. Thairis sin, ní dhéantar athbhreithniú sa tuarascáil ar bheartais agus ar ghníomhaíochtaí oiriúnúcháin ar an leibhéal náisiúnta, ná ní dhéantar measúnú inti ar réitigh oiriúnúcháin shonracha ná ar a n-indéantacht, a gcostais agus a dtairbhí.
D’ullmhaigh EEA EUCRA i gcomhar le raon leathan eagraíochtaí agus saineolaithe faoi chomhcheannaireacht an Choimisiúin Eorpaigh (arna hionadú ag an Ard-Stiúrthóireacht um Ghníomhú ar son na hAeráide) agus EEA. Áirítear ar na príomh-chomhpháirtithe cur chun feidhme:
- LEE
- Comhpháirtithe cuibhreannais an Lárionaid Théamaigh Eorpaigh um Oiriúnú don Athrú Aeráide agus LULUCF (ETC CA):
- Fondúireacht an Lárionaid Eora-Mheánmhara um an Athrú Aeráide
- Taighde EURAC – Acadamh Eorpach Bozen-Bolzano
- Ionad Sár-ríomhaireachta Barcelona
- Predictia Chliste Réitigh Sonraí SL
- Institiúid Comhshaoil na Fionlainne
- Institiúid Comhshaoil Stócólm
- Ollscoil Wageningen, Roinn na nEolaíochtaí Comhshaoil
- PBL Gníomhaireacht na hÍsiltíre um Measúnú Comhshaoil
- An tAirmheán Comhpháirteach Taighde (JRC) agus
- Gaireas Copernicus um an Athrú Aeráide (C3S)
- Ranníocóirí seachtracha
Chuir 96 údar san iomlán leis an tuarascáil, lena n-áirítear 4 ó EEA, 54 ó ETC CA, 14 ó JRC, 2 ó C3S agus 22 seachtrach.
Tugadh tuilleadh tacaíochta d’ullmhú EUCRA le Comhphobal Cleachtais ina raibh na grúpaí seo a leanas:
- Meitheal an Choimisiúin Eorpaigh
- Sainghrúpa Comhairleach
- Painéal Athbhreithnithe Riosca
- Grúpa Eionet um Thionchair an Athraithe Aeráide, um Leochaileacht agus um Oiriúnú don Athrú Aeráide
Is fíor go bhfuil obair ar siúl cheana féin ar an dara measúnú riosca aeráide Eorpach (EUCRA-2). Neartóidh EUCRA-2 breithniú na ngnéithe eacnamaíocha, sóisialta agus slándála san anailís ar rioscaí aeráide agus, ag an am céanna, feabhsóidh sé rannpháirtíocht saineolaithe agus páirtithe leasmhara. Díreofar ar an measúnú riosca a chomhtháthú le bearta agus beartais phraiticiúla chun na rioscaí sin a laghdú, i gcomhréir le tosaíochtaí beartais níos leithne an Aontais. Tá foilsiú beartaithe do R3 2028. Tuilleadh eolais faoi EUCRA-2
.
Language preference detected
Do you want to see the page translated into ?


