Náttúrumiðaðar lausnir

Lykilskilaboð

• Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins skilgreinir náttúrumiðaðar lausnir sem "lausnir sem eru innblásnar og studdar af náttúrunni, sem eru kostnaðarhagkvæmar, veita samtímis umhverfislegan, félagslegan og efnahagslegan ávinning og hjálpa til við að byggja upp seiglu. Slíkar lausnir leiða til fleiri og fjölbreyttari náttúru og náttúrulegra einkenna og ferla inn í borgir, landslag og landslag, með staðbundnum, auðlindanýtnum og kerfislægum íhlutunum." Náttúrulegar lausnir verða að gagnast líffræðilegum fjölbreytileika og styðja við veitingu vistkerfaþjónustu.
• Sameinuðu þjóðirnar samþykktu í mars 2022 á fimmta umhverfisþingi Sameinuðu þjóðanna (UNEA 5) samþykkt ályktun um náttúrumiðaðar lausnir sem sýna margt líkt með skilgreiningu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
• Náttúrumiðaðar lausnir eru viðurkenndar sem fjölþættar lausnir sem oft hafa meiri ávinning en hefðbundnar tæknilegar ráðstafanir. Í aðlögunarstefnu ESB, sem var uppfærð árið 2021, er lögð mikil áhersla á vistkerfismiðaðar aðferðir, einkum á náttúrumiðaðar lausnir. Viðeigandi stefnurammar ESB eru því ekki aðeins aðlögunaráætlun ESB, heldur einnig áætlun um græna innviði og áætlun um líffræðilega fjölbreytni. Markmiðin varðandi endurreisn vistkerfa skipta einkum máli í þessu tilliti.
• Valdefling svæðis- og staðaryfirvalda og hagsmunaaðilasamfélaga til að greina og innleiða náttúrumiðaðar lausnir kallar á uppbyggingu færni og miðlun þekkingar. Á vettvangi Evrópusambandsins hafa nokkrir viðeigandi upplýsingavettvangar verið stofnaðir í þessum tilgangi. Svæðisbundnar aðgerðir eru frekar studdar með sérstökum ESB fjármögnunaráætlunum og netverkefnum, þ.m.t. verkefni ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum.

Möguleikar á náttúrumiðuðum lausnum á aðlögunarstefnum og -aðgerðum í breytilegu loftslagi

Aðlögun byggð á vistkerfum leggur áherslu á endurreisn vistkerfa og eflingu þjónustu vistkerfa til að vernda samfélagið gegn neikvæðum áhrifum loftslagsbreytinga. Eftir því sem áhrif loftslagsbreytinga verða augljósari, t.d. þurrkar, flóð eða mikill hiti, eykst þörf aðlögunarráðstafana. Loftslagsbreytingar hafa áhrif á marga geira og svæði í Evrópu. Náttúrumiðaðar lausnir (NbS) fela í sér margs konar vistkerfismiðaðar aðferðir sem miða að því að auka viðnámsþrótt gagnvart loftslagsbreytingum. NBS eru yfirleitt hagsmunaaðilar og sniðnir að svæðisbundnum aðstæðum (sjötta skýrsla IPCC; Áætlun ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum). Skýrsla EEA um NbS í Evrópu gefur ítarlegt yfirlit yfir mismunandi NbS hugtök og beitingu þeirra í stefnumótun.  NBS eru ein af fimm lykilráðstöfunum um aðlögun í valfrjálsri skýrslugjöf aðildarríkjanna um aðlögunarráðstafanir.

NBS felur yfirleitt í sér vernd strandsvæða, endurheimt votlendis, endurreisn áa/floodplain, landbúnaðarskógrækt, skógrækt í nærmynd, (peri) þéttbýlisgrænmeti og jarðvegsvernd. NBS getur þannig veitt þjónustu eins og rofstýringu, þurrka og flóðvarnir, kolefnisbindingu, kælingu og varnir gegn skógareldum. Vísindaleg gögn um þennan margþætta ávinning og hagnýta verkkunnáttu eru ört vaxandi í Evrópu, studd af Horizon 2020 og Horizon Europe -styrktum rannsóknarverkefnum.

Árangur NbS er mjög háður staðbundnum aðstæðum. Tæknilegir staðlar, sameiginlegir stjórnunarhættir, þekkingarmiðlun, uppbygging getu og nægileg fjármögnun munu auka framkvæmd þeirra. Þátttaka í staðbundnum hagsmunaaðilum er mikilvæg.

Endurreist vistkerfi, s.s. mórlendi og skógar, geta orðið fyrir áhrifum af loftslagsbreytingum sem gera NbS óvirkari til lengri tíma litið. Þess vegna ætti hönnun NbS-verkefna að byggjast á framsýnum rannsóknum á áætluðum áhrifum loftslagsbreytinga.

Stefnurammi

Á heimsvísu hefur samningur Sameinuðu þjóðanna um líffræðilega fjölbreytni sérstaklega stutt vistkerfismiðaðar aðferðir þar sem sett eru tilheyrandi markmið og nýlega samþykkt valfrjálsar viðmiðunarreglur um hönnun þeirra og skilvirka framkvæmd. Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015-2030 hvetur einnig vistkerfismiðaðar aðferðir til að byggja upp viðnámsþol og draga úr hamfaraáhættu.

Sem hluti af evrópska græna samningnum samþykkti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins áætlun ESB um líffræðilega fjölbreytni 2030, sem viðurkennir endurreisn náttúrunnar sem lykilþátt í því að draga úr loftslagsbreytingum og aðlögun og stuðlar einnig að aðlögun hennar að borgarskipulagi. Hinn 22. júní 2022 lagði framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fram tillögu um lagalega bindandi markmið Evrópusambandsins um endurreisn náttúrunnar sem miða að því að auka líffræðilega fjölbreytni, draga úr og laga sig að loftslagsbreytingum og koma í veg fyrir og draga úr áhrifum náttúruhamfara.

Nýlega uppfærð stefna ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum setur mikla áherslu á NbS sem þverskurð. Framkvæmd þeirra er t.d. mikilvæg fyrir samþætta stjórnun vatnasviðaumdæmis samkvæmt rammatilskipuninni um vatn.

NBS í stórum stíl gegnir mikilvægu hlutverki við að efla meginregluna um samstöðu, sem nefnd er í flóðatilskipuninni, þar sem í þeim er þörf á áætlunum sem fjalla um landstjórnun þvert yfir landamæri eða lögsögu þar sem fjöldi aðila og hagsmunaaðila tekur til.

Í endurskoðun á áætluninni um græna innviði er lögð áhersla á efnahagslegan, félagslegan og annan ávinning sem leiðir af grænum innviðum og vistkerfum. Tvö leiðbeinandi skjöl um vistkerfisþjónustu og Green I nfrastructureleggja áherslu á framkvæmd þeirra sem taka ákvarðanir á grænum og bláum innviðum á vettvangi ESB: leiðbeiningarskjal ESB um stefnumótandi ramma og leiðbeiningarskjal ESB um samþættingu vistkerfa og þjónustu þeirra við ákvarðanatöku.

Endurbætur á þekkingargrunni

NbS lausnir í Evrópu skýrslu EEA kanna hvernig NbS getur hjálpað til við að koma í veg fyrir verstu áhrif loftslagsbreytinga og líffræðilega fjölbreytni og tap vistkerfis. Þessi útgáfa veitir núverandi og tímanlega greiningu á NbS, ásamt því að greina þekkingarbil og þær áskoranir sem eftir eru og koma í veg fyrir víðtækari framkvæmd á staðarvísu. Einnig þróaði IUCN alþjóðlegan staðal fyrir NbS og veitir NbS verkfæri til að takast á við loftslagsbreytingar.

Undir regnhlíf NbS fellur hugtakið Green Infrastructure. Aðildarríki ESB hafa þróað fjölbreytta starfsemi að því er varðar landsbundna stefnurammann, samþætta græna innviði inn í stefnur sviðsins, efla þekkingargrunninn og hrinda í framkvæmd sértækum verkefnum á sviði GI.  Þessar upplýsingar er að finna í upplýsingakerfinu Biodiversity Information System for Europe, BISE.

Samkvæmt Horizon 2020 -áætluninni, sem styrkt var af Evrópusambandinu, var unnið að því að veita iðkendum alhliða NbS áhrifamatsramma og traustan safn vísa og aðferðafræði til að meta áhrif NbS. Þetta hefur leitt til handbókar fyrir lækna og samsvarandi viðbæti um aðferðir og yfirlit yfir rannsóknir og rit um GI sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fjármagnar.

Nokkrar gáttir og vefsíður veita dæmi og bakgrunnsupplýsingar um NbS:

• Oppla vettvangurinn deilir hagnýtri þekkingu á náttúruauðlindum, vistkerfisþjónustu og NbS, sem býður upp á fjölbreytt úrval af rannsóknum, vörum og verkfærum;
• Nature-undirstaða Urban Innovation H2020 NATURVATION verkefnið þróað helstu auðlindir um NbS fyrir loftslag, þ.m.t. þéttbýli atlas með næstum 1.000 dæmum um NbS frá yfir 100 evrópskum borgum sem stuðla að aðlögun þéttbýliskerfisins að loftslagsbreytingum og evrópskum matskortum af ávinningi af NbS til að draga úr Urban Heat Island fyrir 775 þéttbýli svæði í ESB;
• The H2020 Network Nature verkefnið styður kerfisbundna miðlun þekkingar meðauðlindasafni og tilfellaleitaraðila. Bæði fela í sér upplýsingar um NbS fyrir loftslag;
• The Natural Water Retention Measures(NWRM) vettvangur safnað upplýsingum um GI beitt á vatnsgeirann, með stórum skrá yfir aðgerðir og tilvik rannsóknir;
• Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (UNFCCC) hefur „gagnagrunn um vistkerfismiðaðar aðferðir við aðlögun“innan aðlögunargáttarinnar,
• NbS-verkefnið er þverfagleg áætlun með áherslu á vísindi, stefnu og starfsvenjur NbS og býður upp á tvo tengda hnattræna vettvanga (NbS Evidence Platform og NbS Policy Platform).
• The EbA Solution Portalstuðlar að hlutdeild málarannsókna og dæmi um aðlögun á vistkerfi frá mismunandi svæðum og vistkerfum um allan heim;
• Knowledge4Policy (K4P) er vettvangur framkvæmdastjórnar ESB fyrir gagnreynda stefnumótun. Þessi vettvangur tengir meðal annars handbók um áhrif NbS fyrir sérfræðingaog State of Finance for Nature;
• BiodivERsA gagnagrunnurinninniheldur núverandi stöðu rannsókna á líffræðilegri fjölbreytni og tengda vistkerfisþjónustu í Evrópu með tilliti til verkefna, áætlana og fjármögnunar. BiodivERsA er með yfirstandandi verkefni vegna skýrs ákalls um líffræðilega fjölbreytni og loftslagsbreytingar. NBS/Ecosystem-undirstaða aðlögun var eitt af fjórum efni símtalsins.

Stuðningur við fjármögnun og fjárfestingu

Fjárhagsramminn til margra ára (MFF) setur fram fjárhagsáætlun ESB. Fyrir tímabilið 2021-2027 er a.m.k. 30 % af heildarfjárlögum ESB úthlutað til loftslagsmarkmiða. Í nýrri stefnu ESB um líffræðilegan fjölbreytileika 2030 var lögð áhersla á að verulegur hluti af fjárhagsáætlun ESB, sem ætlað er til loftslagsaðgerða, verði fjárfest í líffræðilegri fjölbreytni og NbS. Almennt er hægt að sameina aðlögunarfjármögnun frá mismunandi aðilum og margir þeirra styðja einnig NbS við aðlögun.

Rannsóknir ESB til ársins 2030, sem skipta máli fyrir NBS, eru fjármagnaðar samkvæmt:

• Horizon Europe, þar sem klasa 6 skiptir mestu máli fyrir umhverfisnálgun við aðlögun að loftslagsbreytingum og að draga úr hamförum, draga úr hamförum eða stóráföllum,
• Lífsloftslagsaðgerðir sem styðja umskiptin yfir í hagkerfi sem losar lítið af koltvísýringi og loftslagsþolnu hagkerfi.
• Uppbyggingar- og fjárfestingarsjóðir Evrópu, einkum Byggðaþróunarsjóður Evrópu
• Kostnaðaraðgerðir, fjármögnun á grunni, opin rannsóknar- og nýsköpunarnet.

Einnig er hægt að veita fjárstuðning til NbS samkvæmt samheldnistefnu ESB eða sameiginlegri landbúnaðarstefnu ESB.

Verkefni ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum styður svæði, borgir og sveitarfélög í viðleitni þeirra til að byggja upp viðnám gegn áhrifum loftslagsbreytinga, veita fjármögnun sem hluti af Horizon Europe, rammaáætlunum ESB um rannsóknir og nýsköpun. Svæði og staðaryfirvöld í löndum sem tengjast Horizon Europe eða í löndum sem semja um tengsl við Horizon Europe geta tekið þátt í verkefnisaðgerðunum. Fyrirtæki geta einnig átt rétt á þátttöku, t.d. sem frumkvöðlar sem veita nýstárlegar lausnir eða loftslagsþjónustu. Fjármögnunartækifæri má finna á vefgátt fjármögnunar og tilboða, einkum innan ramma vinnuáætlunar Horizon Europe 2023-2024.

Hægt er að finna yfirgripsmikið yfirlit um fjármögnun ESB á aðlögunarráðstöfunum síðu.

Stuðningur við framkvæmdina

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur veitt leiðbeiningar í Handbook for the implementation of NbS for water security, Handbook for practitioners to evaluate the impact of NbS and many other resources related to spatial planning, public procurement, financial, business and governance of NbS regrouped on Network Nature EU platform on NbS.

Þátttaka aðildarríkja, svæða og borga mun skipta sköpum fyrir ESB til að verða loftslagsþolin þar sem þau eru lykilþættir breytinga í því að beita nýrri tækni, gera tilraunir með nýstárlegar lausnir sem takast á við staðbundnar þarfir og í leiðandi mismunandi hagsmunaaðilum í átt að grænum umskiptum. Þess vegna er framkvæmdastjórn Evrópusambandsins að nota þetta nýja tæki í verkefni ESB um aðlögun til að flýta aðlögun viðleitni á vettvangi í aðildarríkjum ESB. Verkefnið er afhendingarkerfi evrópska græna samkomulagsins og áætlunar ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum. NBS er talinn vera mikilvægur þáttur í nýsköpunarlausnum í átt að kerfislægum umskiptum.

Samningur borgarstjóra er ESB frumkvæði sem miðar að því að virkja og styðja borgir og bæi til að ná markmiðum ESB til að draga úr loftslagsbreytingum og aðlögun. Samkvæmt nýju Stuðningsstofnun sáttmála borgarstjóra, framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er að aðstoða sveitarfélög og svæðisbundin yfirvöld til að innleiða aðlögunaráætlanir fyrir 12 valin lönd. Notkun NbS er ein af þeim aðgerðum sem á að styðja.

MRE af framförum við að nota náttúrumiðaða aðlögun

Mörg aðildarríki telja loftslagsáhrif í áætlunum sínum um stjórnun á flóðaáhættu. Hæfnisathugun á vatnslöggjöf ESB 2019 sýndi að öll 26 Schengen löndin innihéldu NbS (þ.e. náttúrulegar vatnsheldar aðgerðir) í áætlun sinni um flóðaáhættu til að takast á við loftslagsbreytingar. Sjötta rammatilskipunin um vatn og flóðatilskipunin inniheldur landsbundið mat á framvindu náttúrulegra vatnssöfnunarráðstafana í hverju landi.

Til að þróa trausta aðferðafræði og samþætt kerfi um bókhald náttúrulegs fjármagns hefur ESB hafið INCA-verkefnið, í nánu samræmi við heildarvinnu sína við „kortlagningu og mat á ástandi vistkerfa og þjónustu þeirra“(MAES). Inca-MAES gaf út yfirlits- og framvinduskýrslu um fjármagnsbókhald í Evrópusambandinu.

Í apríl 2022 birti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins skýrsluna "The vital role of nature-based solutions in a nature positive economy" sem fjallar um þekkingarbil í mögulegum efnahagslegum ávinningi af NbS og þeim áskorunum sem standa frammi fyrir Nature Based Enterprises (t.d. að skapa ný störf og færni, nýjungar og víðtækari efnahagsleg áhrif með náttúrumiðaðri nálgun sem virðir þarfir umhverfisins og samfélaganna). Í skýrslunni er fjallað um nokkur lykilatriði sem hagsmunaaðilar standa frammi fyrir, þar á meðal "grænn þvottur".