Vistkerfismiðaðar nálganir

Lykilskilaboð

• Vistkerfismiðaðar nálganir beinast að endurreisn vistkerfa og eflingu þjónustu vistkerfa til að vernda samfélagið gegn neikvæðum áhrifum loftslagsbreytinga. Eftir því sem loftslagsbreytingar verða sífellt flóknari, t.d. þurrkar, öfgakenndir veðuratburðir og flóð, eykst þörf aðlögunaraðgerða.
• Litið er á aðferðir byggðar á vistkerfum sem fjölþættar lausnir sem eru oft skilvirkari en hefðbundnar tæknilegar ráðstafanir. Í nýlega uppfærðri aðlögunarstefnu ESB er lögð mikil áhersla á vistkerfismiðaðar aðferðir, einkum á náttúrumiðaðar lausnir. Þetta eru yfirleitt hagsmunaaðilar-ekin og sniðin að svæðisbundnum aðstæðum. Viðeigandi stefnurammar eru því ekki aðeins aðlögunaráætlun ESB, heldur einnig áætlun um græna innviði og áætlun um líffræðilega fjölbreytni. Markmiðin varðandi endurreisn vistkerfa skipta einkum máli í þessu tilliti.
• Með því að treysta á svæðisbundin framtaksverkefni er lögð áhersla á mikilvægi þekkingaruppbyggingar og þekkingarmiðlunar. Á vettvangi ESB hafa nokkrir viðeigandi upplýsingavettvangar verið stofnaðir í þessum tilgangi. Svæðisbundin framtaksverkefni njóta enn frekar stuðnings með sérstökum fjármögnunarkerfum og netsamstarfsverkefnum.

Áhrif og veikleikar

Loftslagsbreytingar hafa áhrif á marga geira og svæði í Evrópu. Vistkerfismiðaðar aðferðir við aðlögun að loftslagsbreytingum og að draga úr hættu á hamförum eiga víða við og þar af leiðandi mjög fjölbreyttar. Þær ná yfir nokkur tengd hugtök, þar á meðal náttúrumiðaðar lausnir (NbS), Green Infrastructure (GI) og Blue Infrastructure, aðlaganir byggðar á vistkerfum (EbA), Natural Water Retention Measures (NWRM) og vistkerfismiðaðar aðferðir til að draga úr hættu á hamfaraáhættu (eco-DRR). Skýrsla EEA um lausnir sem byggjast á náttúruauðlindum í Evrópu gefur nákvæma yfirsýn yfir mismunandi hugtök.

Sameiginleg þessum hugtökum er að þau miða að því að efla félagslega og umhverfislega viðnámsþrótt með því að endurheimta, viðhalda og bæta vistkerfi og bæta þannig þjónustu sína við samfélagið, s.s. vatnsheldni og forvarnir gegn jarðvegseyðingu, flóðum og þurrkum.

Vistkerfismiðaðar nálganir svara ýmsum stefnumiðum á sviði umhverfismála og geira (t.d. varðandi líffræðilega fjölbreytni, gæði vatns eða landbúnaðar og skógarstjórnun) og skapa margþættan félagslegan og hagrænan ávinning sem oft gengur lengra en tæknilegar lausnir.

Stefnurammi

Sem hluti af evrópska græna samningnum samþykkti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins áætlun ESB um líffræðilega fjölbreytni 2030, sem viðurkennir endurreisn náttúrunnar sem lykilþátt í því að draga úr loftslagsbreytingum og aðlögun og stuðlar einnig að aðlögun hennar að borgarskipulagi.

Hin nýja stefna ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum skilgreinir aðferðir byggðar á vistkerfum sem þverlægt forgangsmál. Framkvæmd þeirra er t.d. mikilvæg fyrir samþætta stjórnun vatnasviðaumdæmis samkvæmt rammatilskipuninni um vatn.

Í endurskoðun áætlunarinnar um græna innviði 2019 er lögð áhersla á efnahagslegan, félagslegan og annan ávinning sem hlýst af grænum innviðum og lausnum sem byggjast á vistkerfum. Tvö nýleg leiðbeiningarskjöl um vistkerfisþjónustu og græna innviði leggja áherslu á framkvæmd þeirra sem taka ákvarðanir um græna og bláa innviði á vettvangi ESB: leiðbeiningarskjal ESB um stefnumótandi ramma og leiðbeiningarskjal ESB um samþættingu vistkerfa og þjónustu þeirra við ákvarðanatöku.

Á heimsvísu hefur samningurinn um líffræðilega fjölbreytni sérstaklega stutt vistkerfismiðaðar aðferðir þar sem sett eru tilheyrandi markmið og nýlega samþykkt valfrjálsar viðmiðunarreglur um hönnun þeirra og skilvirka framkvæmd. Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015 -2030 hvetur einnig vistkerfismiðaðar aðferðir til að byggja upp viðnámsþol og draga úr hamfaraáhættu.

Að bæta þekkingargrunninn

Samkvæmt Horizon 2020 -áætluninni, sem styrkt var af Evrópusambandinu, var unnið að því að veita iðkendum alhliða NbS áhrifamatsramma og traustan safn vísa og aðferðafræði til að meta áhrif NBSS. Þetta hefur leitt til handbókar fyrir lækna og samsvarandi viðbæti um aðferðir og yfirlit yfir rannsóknir og útgáfu á grænum innviðum sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins fjármagnar.

Nokkrar gáttir og vefsíður veita dæmi og bakgrunnsupplýsingar um EbA:

• Tilgangur Oppla vettvangsins er að miðla hagnýtri þekkingu um náttúruauðlindir, vistkerfisþjónustu og náttúrumiðaðar lausnir og bjóða upp á fjölbreytt úrval af rannsóknum, vörum og verkfærum;
• The Nature-undirstaða Urban Innovation NATURVATION website inniheldur upplýsingar um næstum 1000 dæmi um Nature-Based Solutions frá yfir 100 evrópskum borgum sem stuðla að aðlögun þéttbýliskerfisins að loftslagsbreytingum;
• The pallur ThinkNature er dæmi um rannsókn og auðlindir miðstöð tileinkað Nature-Based Solutions;
• The Natural Water Retention Measures (NWRM) vettvangurinn safnar upplýsingum um græna innviði sem beitt er á vatnsgeirann, með stórri skrá yfir aðgerðir og dæmisögur;
• Rammasamningur Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar (UNFCCC) hefur „gagnagrunn um vistkerfismiðaðar aðferðir við aðlögun“innan aðlögunargáttarinnar,
• The EbA Solution Portal stuðlar að hlutdeild málarannsókna og dæmi um EbA frá mismunandi svæðum og vistkerfum um allan heim;
• Nature-based Solutions Initiative er þverfagleg áætlun með áherslu á vísindi, stefnu og framkvæmd NbS og býður upp á tvo tengda alþjóðlega vettvanga (Nature-based Solutions Evidence Platform og 'Nature-based Solutions Policy Platform').

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Fjárhagsramminn til margra ára (MFF) setur fram fjárhagsáætlun ESB. Fyrir tímabilið 2021-2027 er a.m.k. 30 % af heildarfjárlögum ESB úthlutað til loftslagsmarkmiða.

Rannsóknir ESB fram til ársins 2030 eru fjármagnaðar undir Horizon Europe, þar sem klasa 6 er mest viðeigandi fyrir vistkerfismiðaðar aðferðir við aðlögun loftslagsbreytinga og að draga úr hamfaraáhættu.

Í nýrri stefnu ESB um líffræðilegan fjölbreytileika 2030 var lögð áhersla á að verulegur hluti af 25 % af fjárhagsáætlun ESB, sem ætlað er til loftslagsaðgerða, verði fjárfest í líffræðilegri fjölbreytni og náttúrumiðaðar lausnir.

Almennt er hægt að sameina fjármögnun til aðlögunar frá mismunandi áttum og margir þeirra styðja einnig vistkerfismiðaðar aðferðir við aðlögun.

Stuðningur við framkvæmdina

Aðildarríki ESB hafa þróað fjölbreytta starfsemi í tengslum við GI í tengslum við landsbundna stefnurammann, samþætta GI inn í stefnur sviðsins, efla þekkingargrunninn og framkvæma sérstök verkefni á sviði grunnþekkingar.  Þessar upplýsingar er að finna í upplýsingakerfinu um líffræðilegan fjölbreytileika fyrir Evrópu.

Til að þróa trausta aðferðafræði og samþætt kerfi um bókhald náttúrunnar hefur ESB INCA verkefnið, sem er í nánu samræmi við heildarvinnu sína við „kortlagningu og mat á ástandi vistkerfa og þjónustu þeirra“(MAES). Inca-MAES gaf út yfirlits- og framvinduskýrslu um fjármagnsbókhald í Evrópusambandinu.