5.1 Gerð aðgerðaáætlunar um aðlögun

5.1 Gerð aðgerðaáætlunar um aðlögun

Aðgerðaáætlun um aðlögun er aðal, mikilvægasta, komið á fót og sannað stefnumótandi tæki til að framkvæma aðlögun. Í henni er sett fram hvað þarf að gera til að umbreyta forgangsaðlögunarmöguleikum í aðgerðir sem tilgreina hver og hvenær og takast á við auðlindaþarfir og úthlutun. Megintilgangur aðlögunaraðgerðaáætlunar er að leiðbeina framkvæmdarferlinu með því að leggja fram ítarlega áætlun til að koma aðlögunarmöguleikum í framkvæmd.

Skjal aðgerðaáætlunarinnar sýnir árangur af stefnumótun á fyrri stigum stefnumótunar um aðlögun. Því ætti hún að byggjast af festu á niðurstöðum 1.-4. þreps aðlögunarferlisins. Með hliðsjón af aðlögunaráætluninni og heildarmarkmiðum hennar og stefnumiðum kynnir meðfylgjandi aðgerðaáætlun safn valinna aðlögunarráðstafana, lýsir þeim í rekstrarlegu tilliti og á skipulegan hátt og lýsir stefnumótandi ferli og samræmingarfyrirkomulagi við framkvæmdina. Í samanburði við stefnumarkandi ramma tekur aðgerðaáætlun venjulega til styttri tímaramma og er því háð tíðari endurskoðunum. Á grundvelli landsbundinnar aðgerðaáætlunar ættu innlendir stjórnunarhættir innan lands að þróa sín eigin skjöl um aðlögunarstefnur, setja aðlögunarráðstafanir í forgang og framkvæma þær í samræmi við sérstakt samhengi þeirra. The Urban Aðlögun Stuðningur Tól veitir viðkomandi leiðbeiningar fyrir evrópskum borgum, bæjum og öðrum sveitarfélögum. Regional Adaptation Support Tool (RAST) hefur verið þróað til að hjálpa staðbundnum og svæðisbundnum yfirvöldum við áætlanir og áætlanir um aðlögun að loftslagsbreytingum.

Samkvæmt þverlægu eðli aðlögunar að loftslagsbreytingum verða aðgerðaáætlanir um aðlögun samþættar, stefnuskjöl sem taka til margra geira og leggja fram aðlögunaraðgerðir innan og á breiðum sviðum sem eru viðkvæm fyrir loftslagsbreytingum. Til að leiðbeina og auðvelda samþættingu aðlögunar á viðeigandi sviðum innan viðkomandi geira er heimilt að þróa áætlanir um aðlögun innan einstakra geira til viðbótar við heildaráætlanir um aðlögun.

Eindregið er mælt með þátttöku hagsmunaaðila frá viðkomandi geirum og stigum, sem taka til allra samfélagshópa, leita eftir og koma á samningum með framkvæmd í huga, og umfjöllun um aðgerðaáætlunina um aðlögun í samráði við almenning. Þetta eru mikilvægir þættir í stjórnunarháttum aðlögunar og ryðja brautina fyrir skilvirka framkvæmd.

Til að aðgerðaáætlun um aðlögun skili árangri er nauðsynlegt að fá pólitískt samþykki. Aðlögunaráætlanir og aðgerðaáætlanir geta verið skilvirkar ef þær eru lagalega óbindandi, „mjúkar“ stefnur, en það að festa þær í löggjöf mun skapa lögboðna ábyrgð og þannig gagnast framkvæmd þeirra.

Gerð aðgerðaáætlunar um aðlögun

Í aðgerðaáætluninni um aðlögun eru kynntir og lýst þeim aðlögunarmöguleikum sem valdir hafa verið, hugsanlega skipulagðir á atvinnugreinatengdum starfssviðum og þverlægar eða almennar aðgerðir, og útlistaðar leiðir til að hrinda þeim í framkvæmd. Þótt sundurliðunarstigið og uppbyggingin geti verið mismunandi ætti það m.a. að innihalda eftirfarandi upplýsingar, eftir því sem unnt er, sem eru stafsettar fyrir hverja einstaka aðgerð:

• Markmið aðgerða
• Grundvöllur og mikilvægi aðgerða
• Framkvæmdarþrep og -leiðir
• Gerningar sem bjóða upp á inngangsstaði fyrir samþættingu og framkvæmd
• Hlutverk og ábyrgð framkvæmdaraðila, þar sem tekið er skýrt tillit til þess að þörf er á samræmingu og samstarfi milli aðila á öllum stigum
• Tímaáætlun fyrir framkvæmd
• Mat á nauðsynlegum úrræðum með tilliti til mannauðs, fjármagns og þekkingartengdra úrræða
• Valkostir í boði fyrir fjármögnun og fjármögnun
• Möguleg átök og samlegðaráhrif
• Vísar og aðferðir til að fylgjast með og meta árangur af framkvæmd
• Ákvæði um endurskoðun aðgerða
• Upplýsingaþörf, opnar rannsóknarspurningar og leiðir til að loka þekkingareyðum
• Mögulegar hindranir á aðgerðum og auðvelda þætti til að sigrast á þessum

Þegar aðgerðaáætlunin er hönnuð er mjög mælt með því að taka tillit til nauðsynjar þess að fylgjast með og meta framvindu framkvæmdar og niðurstöður aðlögunar. Skilgreina markmið hverrar aðgerðar á skýran og sannanlegan hátt og leggja til hugsanlega vísa styður síðari mælingu á árangri framkvæmdar. Hver aðlögunaraðgerð getur haft möguleika á samlegðaráhrifum og árekstrum við aðrar aðgerðir, geiratengda hagsmuni eða önnur markmið opinberrar stefnu og við mismunandi þjóðfélagshópa, þ.m.t. að draga úr loftslagsbreytingum og draga úr hamförum eða stóráföllum. Ef ágreiningur og deilur eru falin, þetta ógnar samfellu mismunandi stefnu og getur leitt til óviljandi ósjálfbær eða maladaptive niðurstöður. Til að stuðla að samverkandi áhrifum og komast hjá mótverkandi áhrifum aðlögunaraðgerða er því gagnlegt að greina og flagga mögulegum árekstrum og samlegðaráhrifum í stefnuskjalinu og styðja þannig við samþættingu. Markhóparnir, sem fjallað er um, geta verið mismunandi eftir umfangi og metnaði aðgerðaáætlunarinnar og geta verið allt frá opinberum yfirvöldum á mismunandi stigum, veitendum grunnvirkja/þjónustu, hagsmunahópum/sameiginlegum fyrirtækjum, rannsóknar- og menntastofnunum til einkafyrirtækja (þ.m.t. vátrygginga- og iðnaðarfyrirtækja), auðlindastjórum og landeigendum, einkaheimilum og borgaralegu samfélagi í heild, þ.m.t. allir hópar sem áætlunin kann að hafa áhrif á. Gagnlegt getur verið, eftir því sem við á, að skipta þeim upp í framkvæmdaraðila sem bera meginábyrgð á aðgerð, samstarfsaðila og hlutaðeigandi hagsmunaaðila.

Aðlögunarleiðir áætlanagerðar

Skipuleggja má aðgerðaáætlun um aðlögun í aðlögunarferlum þar sem framkvæmdaáætlun fyrir hvern aðlögunarvalkost samanstendur af röð ráðstafana í átt að fyrirfram skilgreindu aðlögunarmarkmiði. Með því er hvert framkvæmdarþrep byggingareining sem er tengd tímaramma og tekur tillit til óvissu í framkvæmdarferlinu. Aðlögunarleiðir bjóða upp á hugtakaramma fyrir sveigjanlega stefnumótun, sem gerir endurteknu og kraftmiklu framkvæmdaferli kleift að takast á við óvissu, stjórna breytingum innan flókinna félags-vistfræðilegra kerfa og takmarka óæskilegar og mal-aðlagandi afleiðingar. Aðlögunarleiðir eru samsettar úr röð hugsanlegra aðgerða sem líkjast ákvörðunartré. Með tímanum geta hugsanlegir „átöppunarpunktar“ (t.d. loftslagsatburðir, breytingar á ytri rammaskilyrðum) komið af stað endurskoðunarfyrirkomulagi til að kanna hvort aðgerðalínan uppfylli enn tilgreint markmið eða ekki. Þetta getur leitt til þess að þörf sé á að skipta yfir í aðra framkvæmdarleið. Í tengslum við traust eftirlit og mat á framkvæmd getur þessi nálgun hjálpað til við að styðja við nám með tímanum og auka seiglu eða aðlögunarhæfni.

Heimild: Zandvoort et al. (2017): Aðlögunarleiðir í áætlanagerð vegna óvissra loftslagsbreytinga: Umsóknir í Portúgal, Tékklandi og Hollandi. Umhverfisvísindi og -stefna 78 (2017) 18–26.

Læra af góðum dæmum frá fjölþjóðlegum, innlendum og undirþjóðlegum stigum

Aðlögunaráætlanir og aðgerðaáætlanir annarra Evrópulanda, sem og þeirra sem fyrir hendi eru á sumum fjölþjóðlegum (makró-)svæðum, geta verið gagnleg dæmi fyrir lönd eða ríkisstjórnir á svæðisvísu við gerð eigin áætlunarskjala um aðlögun. Það er best að meta og bera saman skjöl frá nokkrum löndum, læra af bestu starfsvenjum og beita þeim á sérsniðna hátt. Samstarfsskipulag og samstarfsnet milli landa, s.s. evrópsk samstarfssvæði milli landa, þjóðhagslegar áætlanir og alþjóðasamningar, geta stutt mjög við miðlun þekkingar og gagnkvæmt nám í reynslu milli landa og svæða. Tengslamyndun milli landa getur einnig hjálpað til við að samræma betur stefnumótun í aðlögun á vettvangi ESB, milli landa og innanlands og til að taka til athugunar aðlögunarmál sem ná yfir landamæri í skjölum um aðlögunarstefnu.

Nokkrar loftslags-ADAPT dæmisögur, síaðar eftir stjórnunarstigum og lykiltegundarmælingum í loftslags-ADAPT auðlindaskránni, skýrsla um nýjustu stjórnunaraðferðir við áætlanagerð og framkvæmd aðlögunar á ýmsum stjórnunarstigum.

Viðbótarúrræði

• Landssnið
• Millilandasvæði ESB
• Kortlagning stjórnunarhátta varðandi aðlögun að loftslagsbreytingum í Alpine Space
• Aðlögunarstefna og þekkingargrunnur á fjölþjóðlegum svæðum í Evrópu
• Rökstuðningur, nálgun og virðisauki lykiltegunda ráðstafana vegna aðlögunar að loftslagsbreytingum
• DIY Manual on Engaging Stakeholders and Citizens in Climate Adaptation: Verkfæri, góðar starfsvenjur og reynsla
• Notkun lykilráðstafana til að tilkynna um aðgerðir vegna loftslagsaðlögunar í aðildarríkjum EES