Adattament u diversifikazzjoni tal-offerti tat-turiżmu

L-offerta tat-turiżmu hija l-fattur ewlieni għall-attraenza ta’ destinazzjoni turistika, u tiddependi fuq ċerti kundizzjonijiet fiżiċi kif ukoll soċjokulturali. Il-bidliet klimatiċi gradwali kif ukoll l-avvenimenti estremi tat-temp (bħal nixfiet, għargħar jew maltempati) qed jaffettwaw dejjem aktar l-offerta tat-turiżmu.

Għalhekk, livell baxx ta’ diversifikazzjoni tal-offerta tat-turiżmu jinvolvi riskju għoli ta’ tfixkil ikkawżat mit-tibdil fil-klima. Pereżempju, id-destinazzjonijiet li prinċipalment jibbażaw l-offerta tagħhom fuq it-turiżmu “tax-xemx u tal-baħar” huma mhedda miż-żieda fil-livell tal-baħar u t-tisħin tal-oċeani, filwaqt li d-destinazzjonijiet sportivi tax-xitwa jiffaċċjaw sfidi minħabba t-tnaqqis fil-kopertura tal-borra u staġuni iqsar tax-xitwa. Il-kundizzjonijiet li qed jinbidlu qed jaffettwaw dejjem aktar is-sodisfazzjon tat-turisti, u jirreaġixxu billi jaġġustaw l-għażliet tad-destinazzjoni tagħhom. Dan jista’ jirriżulta f’telf ekonomiku konsiderevoli għal xi destinazzjonijiet turistiċi. L-impatti tat-tibdil fil-klima jistgħu jirrappreżentaw ukoll opportunitajiet ġodda, eż., billi jestendu d-durata tal-perjodi ta’ temperatura moderata, u b’hekk iżidu d-domanda fl-istaġun baxx. Dan jista’ jikkontribwixxi biex titnaqqas l-istaġjonalità tat-turiżmu u jirriżulta f’benefiċċji ekonomiċi u soċjali.

Għalhekk, huwa importanti li jiġu vvalutati l-bidliet li jistgħu jaffettwaw is-settur tat-turiżmu u li l-offerta tat-turiżmu tiġi adattata u diversifikata kif xieraq.

Id-diversifikazzjoni lejn forom sostenibbli ta’ turiżmu hija partikolarment importanti għal destinazzjonijiet li jiddependu ħafna fuq it-turiżmu. Fl-2022, il-Kroazja, Ċipru, Malta, il-Portugall u l-Greċja kienu l-istati membri tal-UE li kienu l-aktar dipendenti fuq it-turiżmu. Id-diversifikazzjoni hija partikolarment importanti wkoll għal destinazzjonijiet li jibbażaw l-offerta tagħhom fuq ċerti kundizzjonijiet klimatiċi (eż. temp moderat) jew naturali (eż. ekosistemi intatti) u kundizzjonijiet soċjokulturali (eż. wirt kulturali, tradizzjonijiet) li x’aktarx jiġu affettwati mit-tibdil fil-klima.  Fluttwazzjonijiet staġjonali qawwija jirrappreżentaw riskju addizzjonali. Id-diversifikazzjoni, lil hinn mill-adattament għat-tibdil fil-klima, għandha l-potenzjal li ttejjeb l-attraenza tad-destinazzjoni, u żżid ir-reżiljenza għal diversi bidliet fid-domanda. Barra minn hekk, l-offerta turistika diversifikata jista’ jkollha wkoll effetti pożittivi fuq ir-residenti, eż., billi toħloq attivitajiet rikreattivi ġodda mhux iddisinjati esklussivament għat-turisti.

Id-diversifikazzjoni tista’ tinkiseb billi jiġu żviluppati offerti ġodda jew billi jiġu adattati offerti eżistenti. Offerti turistiċi ġodda u adattati għandhom jiġu fformulati b’attenzjoni speċjali għall-impatti ambjentali, ekonomiċi u soċjali tagħhom. Id-diversifikazzjoni u r-ridistribuzzjoni staġjonali tat-turiżmu jirrappreżentaw għażliet ta’ adattament biss jekk ma jagħmlux ħsara lill-ekosistemi u jirrispettaw il-kundizzjonijiet soċjoekonomiċi lokali, u b’hekk jikkontribwixxu għat-tnaqqis tal-impatti tat-turiżmu tal-massa (eż. l-iffullar, it-tfixkil tat-tradizzjonijiet lokali, id-degradazzjoni ambjentali, l-istress idriku, eċċ.). Il-possibbiltajiet għad-diversifikazzjoni jvarjaw skont il-kuntest lokali. Huwa rrakkomandat, pereżempju, li jiġu kkunsidrati offerti li huma indipendenti minn kundizzjonijiet speċifiċi tat-temp, bħal faċilitajiet sportivi interni jew mużewijiet. Rakkomandazzjoni oħra hija li jitħaddnu kunsiderazzjonijiet dwar it-tibdil fil-klima biex jiġu infurmati l-pjanijiet ta’ żvilupp tat-turiżmu u l-għażliet fit-tul. L-integrazzjoni tal-adattament għat-tibdil fil-klima fil-pjanijiet ta’ żvilupp tat-turiżmu nazzjonali jew reġjonali tista’ fil-fatt tixpruna l-implimentazzjoni ta’ din l-għażla.   Pereżempju, fi Spessart (il-Ġermanja), it-tnaqqis fl-opportunitajiet tal-iskijjar wassal għall-iżvilupp ta’ mogħdijiet ġodda u ċaqlaq l-offerta lejn il-mixi, ir-roti, il-benessri, u l-kultura. B’hekk, id-dipendenza fuq il-borra tista’ titnaqqas, filwaqt li titnaqqas ukoll l-istaġjonalità. Prodotti turistiċi ġodda jew adattati jistgħu jiġu żviluppati wkoll permezz tad-diversifikazzjoni ta’ setturi oħra. Pereżempju, fiż-żoni kostali, it-turiżmu tas-sajd jista’ jiġi żviluppat bħala mod kif jiġi diversifikat is-sajd, jiġu promossi prattiki tas-sajd sostenibbli u jiġu pprovduti sorsi ta’ introjtu komplementari għas-sajjieda (ara l-għażla ta’ adattament Diversifikazzjoni tal-prodotti u s-sistemi tas-sajd u tal-akkwakultura). Din l-għażla tista’ tiġi kkombinata wkoll ma’ strateġiji għall-protezzjoni tas-saħħa taċ-ċittadini u tat-turisti minn mewġiet ta’ sħana (eż. Ippjanar tal-infrastruttura ekoloġika urbana u soluzzjonijiet ibbażati fuq in-natura, L-użu tal-ilma biex wieħed ilaħħaq ma’ mewġiet ta’ sħana fil-bliet,) jew diversi avvenimenti estremi (Kriżijiet u sistemi u pjanijiet ta’ ġestjoni tad-diżastri).

L-adattament u d-diversifikazzjoni tal-offerta tat-turiżmu mhumiex possibbli mingħajr il-kooperazzjoni ma’ diversi partijiet ikkonċernati u l-appoġġ tagħhom. Proċess parteċipattiv huwa kruċjali biex tinħoloq viżjoni komuni u biex jiġu solvuti kunflitti potenzjali mill-bidu nett. It-tlaqqigħ flimkien tal-partijiet ikkonċernati b’esperjenzi u sfondi differenti (eż. operaturi ekonomiċi tat-turiżmu, kumpaniji tal-kruċieri, fornituri tat-trasport pubbliku, fornituri ta’ avvenimenti kulturali, assoċjazzjonijiet ambjentali u tal-wirt kulturali, produtturi lokali tal-ikel, muniċipalitajiet) jista’ jrawwem ukoll ideat innovattivi u jevita eżiti ta’ adattament ħażin.  

L-involviment tat-turisti (eż., billi jitwettaq stħarriġ jew intervisti) jgħin biex jinftiehmu aħjar il-ħtiġijiet u l-aspettattivi tagħhom. Huwa daqstant importanti li jitqiesu l-ħtiġijiet tar-residenti lokali, speċjalment ta’ gruppi vulnerabbli, peress li d-diversifikazzjoni tal-offerta tat-turiżmu għandha tkun ta’ benefiċċju kemm għat-turisti kif ukoll għar-residenti lokali. Id-diversifikazzjoni għandha idealment tikkontribwixxi wkoll għall-konservazzjoni tan-natura. Għalhekk, l-iskambju mal-partijiet ikkonċernati rilevanti (eż., il-maniġers taż-żoni protetti u l-awtoritajiet lokali b’responsabbiltà dwar il-protezzjoni ambjentali) huwa meħtieġ biex jiġu mħeġġa s-sinerġiji u biex jiġi evitat li jirriżultaw kunflitti ġodda mill-proposti ta’ diversifikazzjoni.

B’mod ġenerali, proċess wiesa’ ta’ parteċipazzjoni huwa l-bażi biex jiġu żgurati d-diversifikazzjoni u l-adattament b’suċċess tal-offerta tat-turiżmu.

L-adattament u d-diversifikazzjoni tal-offerta tat-turiżmu huma kompitu ta’ sfida, peress li ma hemm l-ebda soluzzjoni “waħda tajba għal kulħadd”, u dak li ħadem f’destinazzjoni waħda mhux neċessarjament jaħdem f’oħra. Fattur ewlieni għal diversifikazzjoni b’suċċess huwa l-involviment tal-partijiet ikkonċernati affettwati kollha biex tiżdied l-aċċettazzjoni tal-istrateġija u jinbena appoġġ għall-implimentazzjoni. Fattur ewlieni ieħor huwa l-ħolqien ta’ inizjattivi ta’ kollaborazzjoni ma’ fornituri oħra ta’ servizzi tat-turiżmu fuq skala reġjonali, biex jinħolqu sinerġiji u tiġi evitata offerta li tikkompeti. Barra minn hekk, qed jiġi propost li jiġi segwit approċċ sistematiku li jinkludi l-passi li ġejjin:

• Rendikont tal-offerti eżistenti u l-gruppi fil-mira
• Valutazzjoni tal-impatti tat-tibdil fil-klima u żviluppi futuri oħra fuq l-offerta u d-domanda tat-turiżmu
• Analiżi tal-Qawwiet, id-Dgħufijiet, l-Opportunitajiet u t-Theddid (SWOT) tal-offerta attwali tat-turiżmu  
• Żvilupp tal-Istrateġija (b’enfasi fuq l-indirizzar tal-isfidi u l-użu ta’ opportunitajiet ġodda)
• Implimentazzjoni
• Monitoraġġ, evalwazzjoni u tagħlim (MEL)
• Il-kummerċjalizzazzjoni u l-komunikazzjoni.

L-isfidi għall-adattament u d-diversifikazzjoni b’suċċess tat-turiżmu huma l-ħolqien ta’ inizjattivi ta’ kollaborazzjoni mill-qrib ma’ setturi oħra, li spiss ikunu meħtieġa għall-karattru trasversali tas-settur tat-turiżmu. Sabiex jiġu evitati riżultati ta’ adattament ħażin, huwa importanti li jiġu kkunsidrati l-vantaġġi u l-iżvantaġġi ta’ strateġiji ta’ diversifikazzjoni differenti fil-kuntest lokali. Id-diversifikazzjoni jista’ jkollha diversi benefiċċji pożittivi jekk tappoġġa bidla lejn offerti ta’ turiżmu aktar sostenibbli, eż. billi tinvolvi negozji bi sjieda lokali. Madankollu, dan jista’ jiġi mfixkel min-nuqqas ta’ operaturi motivati, tas-sengħa u li jħarsu lejn il-futur, u minn nuqqas ġenerali ta’ għarfien dwar l-impatti tat-tibdil fil-klima fuq is-settur tat-turiżmu.

L-ispejjeż jistgħu jkunu ostaklu konsiderevoli għall-implimentazzjoni ta’ din l-għażla, iżda diversi opportunitajiet ta’ finanzjament fil-livell tal-UE, kif ukoll fil-livell nazzjonali u sottonazzjonali jistgħu jappoġġaw l-adattament u d-diversifikazzjoni fis-settur tat-turiżmu. Il-Gwida dwar il-finanzjament tal-UE għat-turiżmu tista’ tgħin lill-partijiet ikkonċernati tat-turiżmu jsibu programmi ta’ finanzjament xierqa tal-UE.

L-ispejjeż tad-diversifikazzjoni jistgħu jvarjaw b’mod konsiderevoli, u jistgħu jkunu għoljin jekk ikunu meħtieġa infrastrutturi ġodda. L-adattament u l-użu mill-ġdid tal-infrastrutturi tat-turiżmu eżistenti jistgħu għalhekk ikunu strateġija biex jitnaqqsu l-ispejjeż. Pereżempju, muniċipalità fl-Alpi Allgäu użat għadira li qabel kienet tagħmel il-borra biex toħloq “park għat-tixbit tal-ilma”.

Il-benefiċċji ta’ offerta turistika diversifikata jinkludu vantaġġ kompetittiv meta mqabbla ma’ destinazzjonijiet diversifikati baxxi u flessibbiltà ogħla biex jiġu indirizzati l-bidliet fid-domanda. Barra minn hekk, l-impatti soċjali u ambjentali negattivi tat-turiżmu jistgħu jitnaqqsu permezz ta’ diversifikazzjoni sostenibbli li minflok tista’ toħloq opportunitajiet għall-valorizzazzjoni u l-promozzjoni tal-wirt kulturali u ambjentali. Dan jinkludi pereżempju l-ħolqien ta’ mogħdijiet ġodda għal żoni inqas miżjura, il-promozzjoni ta’ mużewijiet ekoloġiċi, l-organizzazzjoni ta’ żjarat iggwidati biex jintwerew karatteristiċi ambjentali eċċ. Il-benefiċċji ekonomiċi jistgħu jinkisbu billi jiżdiedu r-rabtiet bejn it-turiżmu u n-negozji lokali, pereżempju l-organizzazzjoni ta’ swieq għall-promozzjoni ta’ ikel reġjonali jew artiġjanat magħmul bl-idejn (ara pereżempju l-istudju tal-każ dwar il-lionfish f’Ċipru). Kull meta d-diversifikazzjoni tal-offerta tat-turiżmu tiġi infurmata minn kunsiderazzjonijiet tat-tibdil fil-klima, din tista’ tgħin biex jiġi evitat telf ekonomiku fis-settur tat-turiżmu fit-tul. Benefiċċji addizzjonali jinkludu s-sensibilizzazzjoni għall-vulnerabbiltà tad-destinazzjonijiet turistiċi għat-tibdil fil-klima, u potenzjalment ukoll bidliet fl-imġiba tat-turisti u tal-popolazzjoni lokali.

Peress li t-turiżmu huwa settur trasversali, aspetti legali differenti jistgħu jkunu rilevanti għad-diversifikazzjoni u l-adattament tal-offerta tat-turiżmu (eż. id-Direttiva 76/160/KEE fir-rigward tal-ilma għall-għawm, id-Direttiva 92/43/KEE għall-konservazzjoni tal-ħabitats naturali). Id-diversifikazzjoni tal-provvista turistika, permezz tal-kapitalizzazzjoni fuq il-wirt kulturali komuni tal-Ewropa hija rrakkomandata fil-komunikazzjoni tal-KE “L-Ewropa, l-ewwel destinazzjoni turistika fid-dinja – qafas politiku ġdid għat-turiżmu Ewropew” (COM(2010) 352 finali). Id-diversifikazzjoni hija mfakkra wkoll fil-komunikazzjoni tal-KE “Strateġija Ewropea għal aktar Tkabbir Ekonomiku u Impjiegi fit-Turiżmu Marittimu u Kostali” (COM(2014) 86 final) permezz tal-promozzjoni ta’ itinerarji tematiċi transnazzjonali bħal rotot kummerċjali kulturali, reliġjużi jew antiki.

Id-diversifikazzjoni hija proċess dinamiku u fit-tul, peress li teħtieġ adattament flessibbli għaċ-ċirkostanzi li qed jinbidlu. Iż-żmien ta’ implimentazzjoni ta’ miżura speċifika se jvarja skont l-ambitu u l-kumplessità tal-proġett, il-qafas legali, id-disponibbiltà tar-riżorsi finanzjarji, u l-livell ta’ involviment tal-partijiet ikkonċernati.

Idealment, din l-għażla ta’ adattament tirrappreżenta strateġija fit-tul biex jiġi indirizzat it-tibdil fil-klima. Iċ-ċavetta għal ħajja twila hija li jiġu żviluppati offerti li jippermettu li tinżamm il-flessibbiltà biex ikun hemm reazzjoni għal ċirkostanzi klimatiċi li qed jinbidlu iżda wkoll dawk soċjokulturali.