Titjib fl-effiċjenza tal-irrigazzjoni

L-indewwa tal-ħamrija, imsejħa wkoll “ilma aħdar”, hija l-komponent taċ-ċiklu tal-ilma li huwa aċċessibbli għall-għeruq tal-pjanti. L-umdità tal-ħamrija tinżel f’perjodi ta’ preċipitazzjoni defiċjenti. L-irrigazzjoni hija l-aktar mod użat biex jiġi miġġieled id-defiċjenza tal-ilma tal-ħamrija u, għaldaqstant, bil-bosta l-użu prevalenti tal-ilma fl-agrikoltura. Fl-Ewropa, l-agrikoltura tammonta għal madwar 32 % tal-irtirar totali tal-ilma, iżda tilħaq madwar 80 % u aktar fil-pajjiżi tal-Mediterran. Ir-rwol u l-impatt tal-irrigazzjoni jvarjaw bejn ir-reġjuni u l-kundizzjonijiet klimatiċi prevalenti: filwaqt li fin-Nofsinhar tal-Ewropa l-irrigazzjoni hija ingredjent essenzjali tal-produzzjoni agrikola, fl-Ewropa Ċentrali u tat-Tramuntana l-għelieqi jiġu irrigati b’mod sporadiku u normalment biss f’perjodi xotti tas-sajf.  

Skont l-aħħar rapport tal-IPCC (AR6), il-kontenut tal-ilma tal-ħamrija fin-Nofsinhar tal-Ewropa se jonqos; il-kundizzjonijiet ta’ saturazzjoni u d-drenaġġ se jkunu dejjem aktar rari u ristretti għal perjodi fix-xitwa u fir-rebbiegħa. Konsegwentement, id-domanda għall-ilma għat-tisqija tista’ tiżdied b’mod sostanzjali għar-reġjun tal-Mediterran. L-irrigazzjoni se ssir meħtieġa f’xi partijiet oħra tal-Ewropa, filwaqt li d-domanda se tonqos f’partijiet tat-Tramuntana tal-Ewropa fejn il-preċipitazzjoni x’aktarx li tiżdied. Is-settur tal-enerġija (enerġija idroelettrika) se jpoġġi pressjoni addizzjonali fuq ir-riżorsi tal-ilma. B’dawn l-iżviluppi, huma meħtieġa ġestjoni u politiki tal-ilma aktar robusti biex tiġi ġestita d-domanda dejjem akbar li tikkompeti bejn setturi u użi differenti. 

Xi modi kif tista’ tittejjeb l-effiċjenza tat-tisqija huma: 

• Bidla mit-tisqija bil-gravità għal sistemi moderni taħt pressjoni (eż. tisqija bil-qatra u bil-bexxiexa) . Dan jipprovdi titjib fl-effiċjenza tat-twassil u tnaqqis fid-domanda għall-ilma għat-tisqija. Magħruf ukoll bħala mikroirrigazzjoni, jew teknoloġija ta 'irrigazzjoni bil-qatra, din is-sistema tiffranka l-ilma u l-enerġija billi tnaqqas it-traspirazzjoni tal-għelejjel, l-evaporazzjoni u l-iskol tal-livell tal-wiċċ.
• It-tisqija b’defiċit (tisqija taħt ir-rekwiżiti sħaħ tal-għelejjel u tal-ilma) li timmira lejn il-produzzjoni massima għal kull unità ta’ ilma kkunsmat. Ingħatat attenzjoni żgħira iżda dejjem akbar lil dan l-approċċ. Il-produttività tal-ilma tiżdied taħt irrigazzjoni b’defiċit. Madankollu, l-applikazzjoni ta’ din it-teknika teħtieġ aġġustamenti fis-sistemi agrikoli. Peress li r-rispons tal-għelejjel għall-istress idriku jvarja b’mod konsiderevoli, huwa meħtieġ għarfien sod tal-imġiba tal-għelejjel biex tiġi applikata din it-teknoloġija. 
• It-twaqqit imtejjeb tal-irrigazzjoni (irrigazzjoni intelliġenti fil-livell klimatiku jew ta’ preċiżjoni). Dan huwa bbażat fuq tbassir imtejjeb tat-temp, monitoraġġ idroloġiku, sistemi ta’ twissija bikrija, teknoloġija mtejba tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni (ICT) u servizzi ta’ konsulenza agrikola bbażati fuq it-temp għall-prevenzjoni u t-tħejjija (ara l-għażla ta’ adattament dwar l-agrikoltura ta’ preċiżjoni). 

• Jistgħu jiġu applikati tekniki differenti għal għelejjel speċifiċi. Pereżempju, irrigazzjoni intermittenti/awtomatizzata (tixrib u tnixxif alternattivi) tista’ tiġi kkunsidrata għall-paddies. Dan juża l-ilma b’mod effiċjenti, inaqqas il-kostijiet lavorattivi, u jżid ir-rendimenti (Massaeroni et al. 2018). Din it-teknika hija pjuttost speċifika għar-ross u tista’ ma tapplikax għal għelejjel oħra. 

It-tisqija mtejba tista’ tiġi kkomplementata minn għażliet oħra ta’ ffrankar tal-ilma (ara pereżempju l-għażla dwar l-użu mill-ġdid tal-ilma biex jiġu miġġielda l-iskarsezza tal-ilma u d-defiċjenza tal-ilma tal-ħamrija. Jekk jintużaw sorsi ta’ enerġija rinnovabbli (eż. pompi tal-enerġija solari) biex jitħaddmu dawn is-sistemi innovattivi ta’ tisqija, l-iffrankar tal-ilma jikkombina wkoll mal-mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima.  

Dawk li jieħdu l-pussess dejjem jistgħu jkunu involuti fi kwalunkwe deċiżjoni biex jiġu organizzati mill-ġdid is-sistemi u l-infrastrutturi tal-irrigazzjoni, għall-konsegwenzi soċjali, ekonomiċi u ambjentali notevoli tagħhom. Mhux biss l-atturi ewlenin tas-settur agrikolu għandhom ikunu involuti, iżda wkoll dawk tas-setturi li jikkompetu mal-agrikoltura għall-istess riżorsi tal-ilma. Industriji ġirien possibbli jistgħu jkunu involuti biex jiżguraw pompi li jaħdmu bl-enerġija solari jew jinvestu f’teknoloġiji intelliġenti għall-klima. Minħabba l-effetti pożittivi mistennija fuq iċ-ċiklu tal-ilma kollu kemm hu, l-assoċjazzjonijiet nvironmentali u l-NGOs huma mistennija li jkunu proattivi biex iħeġġu l-użu ta’ sistemi innovattivi biex itejbu l-irrigazzjoni. It-tixrid ta' għarfien dwar l-użu żejjed tal-ilma u l-użu sostenibbli - speċjalment fis-settur agrikolu huwa essenzjali, u jista' jwassal għal impatti pożittivi potenzjali fuq livell ta' pajsaġġ.

Mingħajr adaptati on fil-prattiki tat-tisqija tal-ilma fil-livell tal-azjendi agrikoli, il-falliment tal-għelejjel x’aktarx li jseħħ f’żoni suxxettibbli għan-nixfa, speċjalment meta jitqiesu l-agħar xenarji klimatiċi. Meta jiġi implimentat l-adattament fis-sistemi tal-irrigazzjoni, l-azjendi agrikoli jistgħu jkunu ppreparati ħafna aħjar biex jiffaċċjaw l-iskarsezza tal-ilma xprunata mit-tibdil fil-klima. Il-funzjonament tal-pajsaġġi jista’ jiġi rrestawrat jew sostnut permezz tal-użu mill-ġdid u l-ħżin tal-ilma. L-enerġija tista’ tiġi ffrankata permezz ta’ ppjanar u implimentazzjoni effiċjenti tal-irrigazzjoni. L-iffrankar tal-ispejjeż tal-enerġija u tal-ilma huwa wieħed mill-akbar inċentivi li jistgħu jagħtu spinta lill-użu ta’ sistemi ta’ tisqija effiċjenti. L-ispiża tal-enerġija qed tiżdied u t-tariffi tal-ilma, għalkemm varjabbli ħafna f’pajjiżi differenti, jistgħu jkunu rilevanti fil-livelli tal-azjendi agrikoli 

Madankollu, il-bdiewa spiss isibuha bi tqila biex japplikaw prattiki ta’ ġestjoni innovattivi, minħabba li kwalunkwe bidla fil-prattika abitwali hija għalja u teħtieġ sforz. In-nuqqas ta’ għarfien, kapaċità teknoloġika jew evidenza xjentifika speċifika għas-sit huma wkoll ostakli. Is-sistemi għall-awtorizzazzjoni tal-estrazzjoni tal-ilma u l-mekkaniżmi tal-ipprezzar tal-ilma fil-pajjiżi tal-UE fihom ħafna eżenzjonijiet għall-użu agrikolu tal-ilma.  Il-Politika Agrikola Komuni (PAK) kienet qed tiffinanzja proġetti u prattiki li mistennija jtejbu l-użu sostenibbli tal-ilma. Madankollu, għad hemm ftit inċentivi disponibbli għall-bdiewa biex jimplimentaw teknoloġiji aktar effiċjenti (Rapport speċjali mill-Qorti Ewropea tal-Awdituri, 2021).

Il-prezzijiet tal-ilma u l-ispejjeż tal-irrigazzjoni huma estremament varjati lokalment, u kull wieħed minnhom għandu tariffa differenti għall-użu tal-ilma. Xi wħud iħallsu għal kull ettaru u jiksbu użu illimitat tal-ilma, xi wħud iħallsu għal kull volum ippumpjat mix-xmara. Komunitajiet oħra jitolbu ħlas għal kull litru ta’ użu (Esteve et al., 2015). Għalhekk, l-użu ta’ sistemi ta’ tisqija effiċjenti ġodda li jnaqqsu l-ammont globali ta’ ilma użat mill-bdiewa jista’ jkollu impatti differenti fuq l-iffrankar tal-kostijiet, skont postijiet differenti. Il-pompi jistgħu jiswew bejn EUR 3000 u EUR 46000. Dawk il-kostijiet jiddependu fuq jekk humiex diżil jew elettriċi, u jekk humiex inklużi l-għodod ta’ monitoraġġ u s-swiċċijiet. Il-pipeline jista’ jvarja minn EUR 3,20-9,80/m għall-pajpijiet portabbli jew EUR 5,70-18,50/m għall-pajpijiet ta’ taħt l-art, skont id-dijametru (DĠ ENV, 2012). 

Il-miżuri ta’ adattament għat-tisqija juru benefiċċji fiż-żoni kollha b’sehem agrikolu għoli ta’ użu tal-ilma ħelu. Il-benefiċċji jistgħu jinkisbu biss jekk l-ilma kkonservat jinħażen għal użu effiċjenti u intelliġenti fir-rigward tal-klima (jiġifieri jiem xotti, b’metodi ta’ tisqija effiċjenti). 

L-implimentazzjoni tal-aħjar prattiki ta’ ġestjoni fl-irrigazzjoni spiss tkun akkumpanjata minn programmi edukattivi għall-bdiewa, u b’hekk jittejbu l-għarfien u s-sensibilizzazzjoni tagħhom dwar it-tibdil fil-klima. 

Sistemi ta’ tisqija mtejba li jużaw b’mod effiċjenti r-riżorsi tal-ilma jimminimizzaw l-impatti fuq iċ-ċiklu kollu tal-ilma, b’effetti pożittivi fuq l-ekosistema kollha. L-iffrankar tal-enerġija u t-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-gassijiet serra huma benefiċċji oħra, speċjalment jekk is-sistema effiċjenti fl-enerġija tkun ikkombinata mal-użu ta’ pompi solari. 

Il-PAK tal-UE tipprovdi sussidji għal miżuri ta’ adattament għall-irrigazzjoni li jinvolvu l-użu sostenibbli tal-ilma. Xi miżuri huma obbligatorji għall-bdiewa, filwaqt li oħrajn jiddependu fuq il-parteċipazzjoni volontarja tal-bdiewa. Barra minn hekk, kemm id-Direttiva Qafas tal-UE dwar l-Ilma kif ukoll il-mekkaniżmu ta’ kundizzjonalità tal-PAK (jiġifieri pagamenti kundizzjonali fuq obbligi ambjentali) huma maħsuba biex jissalvagwardjaw il-korpi Ewropej tal-ilma tal-wiċċ u tal-ilma ta’ taħt l-art.  

Il-bidla għal sistemi ta’ tisqija aktar effiċjenti u għal ġestjoni mtejba tal-ilma fl-art agrikola tista’ tiġi appoġġata mill-PAK. Eżempji ta’ azzjonijiet appoġġati jinkludu miżuri ta’ trasferiment tal-għarfien u tal-informazzjoni kif ukoll azzjonijiet għal investimenti f’assi fiżiċi, bħall-infrastruttura relatata mal-provvista u l-iffrankar tal-ilma. 

Bit-teknoloġija, it-taħriġ u r-riżorsi korretti, il-miżuri ta’ adattament tal-irrigazzjoni jistgħu jiġu implimentati relattivament malajr (2-5 snin). Dan jista’ jeħtieġ xi bidliet strutturali lokali. 

It-tul tal-ħajja jvarja bejn 5 u 15-il sena, skont il-miżura speċifika i c. L-effiċjenza fit-tul ta’ din l-għażla biex tlaħħaq mal-iskarsezza tal-ilma fis-settur agrikolu tiddependi wkoll fuq is-severità tat-tibdil fil-klima li se jiġi esperjenzat fir-reġjuni Ewro-Mediterranji.