Rampenrisicovermindering

Rampenrisicovermindering

Kernboodschappen

• Europa (en de rest van de wereld) worden al geconfronteerd met klimaatverandering. Zonder afbreuk te doen aan de noodzaak van maatregelen ter beperking van de klimaatverandering (en een netto nulemissie zo snel mogelijk), is aanpassing in alle scenario’s nodig, aangezien de gevolgen van de klimaatverandering de komende decennia (of zelfs eeuwen) zichtbaar zullen blijven.
• Meer extreme weersomstandigheden zijn die natuurrampen waar aanpassing aan de klimaatverandering en rampenrisicovermindering elkaar overlappen. Beide moeten gericht zijn op de hele risicobeheercyclus, met inbegrip van maatregelen die gericht zijn op preventie, paraatheid en herstel.
• Er zijn synergieën tussen het EU-beleid inzake rampenbeheersing en aanpassing aan de klimaatverandering, en beide moeten worden geïntegreerd in EU-beleid zoals water (overstromingen, droogten) of kritieke infrastructuur.

Impacts en kwetsbaarheden

De afgelopen decennia heeft Europa te maken gehad met een toename van de frequentie en ernst van weers- en klimaatgerelateerde natuurrampen zoals droogte, bosbranden, hittegolven en zware neerslag. Zelfs met de huidige overeengekomen ambities om de broeikasgasemissies snel te verminderen en het klimaatrisico efficiënt te voorkomen, zullen deze trends naar verwachting aanhouden en worden versterkt door sociaal-economische en ecologische veranderingen (bv. demografische ontwikkeling en verandering in landgebruik) (EEA 2021; IPCC 2020; EMA 2017).

Beleidskader

Het EU-beleid inzake de uitvoering van rampenrisicobeheer (DRM), op basis van het EU-mechanisme voor civiele bescherming (CPM), bevordert de samenwerking tussen de nationale civielebeschermingsstelsels en stimuleert de uitwisseling van goede praktijken op het gebied van DRM, onder meer wat betreft de aanpak van de gevolgen van de klimaatverandering.

De Europese Commissie (EC) ondersteunt het kader van Sendai voor rampenrisicovermindering (SFDRR) en versterkt en bevordert DRM en de integratie ervan in het EU-beleid. In 2016 publiceerde de Commissie een actieplan, dat tot doel heeft de uitvoering van de SFDRR in het EU-beleid te sturen door middel van een op rampenrisico’s gebaseerde benadering van beleidsvorming. Bovendien heeft de Europese Commissie in 2017 een mededeling gepubliceerd met kernacties om het rampenbeheer in Europa te versterken.

De EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering van 2021 moedigt aan om synergieën tussen rampenrisicovermindering (DRR) en aanpassing aan de klimaatverandering (CCA) verder te benutten, met bijzondere aandacht voor watergerelateerde rampenrisico’s en kritieke infrastructuur. De strategie ondersteunt ook de financiering van rampenrisico’s, het ontsluiten van particuliere financiering en het integreren van klimaatbestendigheid in het begrotingsbeleid van de lidstaten.

DRM is aanwezig op verschillende belangrijke beleidsterreinen van de EU: de overstromingsrichtlijn, de actie inzake waterschaarste en droogte (zie de beleidspagina over waterbeheer) en het voorstel voor een richtlijn inzake Europese kritieke infrastructuren.

Verbetering van de kennisbasis

Het IPCC AR6 WG II-verslag Klimaatverandering 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability beoordeelt de effecten en risico’s van waargenomen en verwachte klimaatverandering, evenals de opties, processen en randvoorwaarden voor klimaatrisicobeheer. De verwachte veranderingen in klimaatextremen als gevolg van de opwarming van de aarde (1,5 versus 2 °C) en de gevolgen daarvan voor DRM zijn onderzocht in het speciaal verslag van het IPCC over de opwarming van de aarde met 1,5 °C. Extremen en abrupte of onomkeerbare veranderingen in de oceaan en de cryosfeer in een veranderend klimaat zijn beoordeeld in het speciaal verslag over de oceaan en de cryosfeer in een veranderend klimaat om duurzame en veerkrachtige risicobeheerstrategieën vast te stellen. In het speciaal verslag van het IPCC over klimaatverandering en land is aandacht besteed aan risicobeheer en besluitvorming met betrekking tot duurzame ontwikkeling.

In 2015 heeft de Commissie het kenniscentrum voor rampenrisicobeheer (DRMKC) opgericht om de EU en de lidstaten beter bestand te maken tegen rampen en hun capaciteit om noodsituaties te voorkomen, zich erop voor te bereiden en erop te reageren te vergroten door middel van een versterkte interface tussen wetenschap en beleid met een onlineregister van rampengerelateerd onderzoek en toegang tot een reeks netwerken en partnerschappen. Het Joint Research Center (JRC) beheert het DRMKC en sinds 2017 het GIS-webplatform Risk Data Hub. De hub heeft tot doel de toegang tot en het delen van EU-brede samengestelde risicogegevens voor het bevorderen van DRM te verbeteren. Als kennishub zal de Risk Data Hub naar verwachting het referentiepunt zijn voor samengestelde EU-brede risicogegevens, hetzij door relevante datasets te hosten, hetzij door koppeling met nationale platforms en met de JRC-verslagen over wetenschap voor DRM (verslagenvan 2017 en 2020).

De EG moedigt de productie aan van betere informatie en vergelijkbaarheid van rampengegevens, zoals informatie over het economische verlies van rampen. In dit verband bevat een in 2018 door het JRC gepubliceerd verslag een analyse van verschillende databanken die zijn ontwikkeld om informatie over verschillende gevarenverliezen te verzamelen, te registreren en te aggregeren, en zo de vergelijkbaarheid te verbeteren van een grote verscheidenheid aan gebeurtenissen die door elk soort gevaar worden veroorzaakt. Bovendien biedt de reeks PESETA-projecten van het JRC een overzicht van de mogelijke biofysische en economische gevolgen van de toekomstige klimaatverandering voor Europa.

De dienst voor het beheer van noodsituaties (CEMS) van Copernicus verstrekt informatie over verschillende klimaatgerelateerde gevaren, waaronder overstromingen, droogten en bosbranden, voor respons in noodsituaties en rampenrisicobeheer.

De afgelopen jaren zijn inspanningen geleverd om de samenhang tussen het onderzoek, het beleid en de praktijken van de CBA en de beperking van het risico op rampen te verbeteren. Binnen het H2020 PLACARD-project werd een platform ontwikkeld voor dialoog, kennisuitwisseling en samenwerking tussen de twee verschillende gemeenschappen. Voorts heeft het EEA een verslag gepubliceerd waarin de huidige praktijken en het niveau van knowhow met betrekking tot de beperking van het risico op rampen en de CCA worden beoordeeld.

Het EEA actualiseert elk jaar een indicator voor economische verliezen als gevolg van klimaatgerelateerde extremen. Europese projecten zoals LODE richtten zich op de ontwikkeling van schade- en verliesgegevensinformatiesystemen voor DRR en CCA. Ook heeft de Wereldbankgroep studies verricht voor de Europese Unie over economie voor rampenpreventie en -paraatheid in Europa (2021). De Europese Autoriteit voor verzekeringen en bedrijfspensioenen heeft een proefdashboard ontwikkeld om de kloof op het gebied van de bescherming tegen natuurrampen aan te pakken.

Ondersteuning van investeringen en financiering

Het aanmoedigen van doeltreffende en grotere investeringen in rampenpreventie is een prioritaire actie van de Europese Commissie. De EU-financiering voor aanpassing wordt ondersteund door het meerjarig financieel kader 2021-2027, dat ervoor zorgt dat maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering zijn geïntegreerd in alle grote uitgavenprogramma’s van de EU.

Het Solidariteitsfonds van de EU is opgericht om de lidstaten te financieren in geval van grote rampen. Het werd opgericht als reactie op een massale overstroming in Midden- en Oost-Europa in 2002, en steun bij rampenbestrijding, herstel van openbare infrastructuur en bescherming van cultureel erfgoed.

Het onderzoek naar rampenrisicovermindering wordt gefinancierd via de kaderprogramma’s voor onderzoek en innovatie van de EU, met name van 2021 tot 2027, door Horizon Europa, waarin aanpassing aan de klimaatverandering als missiegebied is opgenomen, met als doel Europese gemeenschappen en regio’s te helpen klimaatrisico’s beter te begrijpen, voor te bereiden en te beheren. Cluster 3- Civiele veiligheid voor de samenleving heeft tot doel een antwoord te bieden op uitdagingen die voortvloeien uit natuurlijke en door de mens veroorzaakte gevaren en is daarom bijzonder relevant voor de DRR-sector.

Bovendien opent het EU-mechanisme voor civiele bescherming elk jaar een oproep tot het indienen van voorstellen voor de financiering van projecten op het gebied van preventie en paraatheid. De versterking van DRM valt ook onder de doelstellingen van het LIFE-financieringsprogramma.

Een uitgebreid overzicht is te vinden op de pagina EU-financiering van aanpassingsmaatregelen.

Ondersteuning van de uitvoering

Op EU-niveau worden paraatheidsactiviteiten ondernomen om te helpen een staat van paraatheid en capaciteit van menselijke en materiële middelen te bereiken en te zorgen voor een doeltreffende en snelle respons op rampen. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing (voor rampen inhet algemeen, meer in detail voor overstromingen, droogteen bosbranden), modules en opleidingsprogramma's zijn essentiële onderdelen van deze activiteiten. In dit verband is het kennisnetwerk van de Unie voor civiele bescherming opgericht om de samenwerking, coördinatie, vaardigheden en deskundigheid te vergroten en de capaciteit van de EU om zich voor te bereiden op, te voorkomen van en te reageren op rampen te verbeteren.

Bovendien is de Europese pool voor civiele bescherming opgericht om de Europese samenwerking op het gebied van civiele bescherming te bevorderen en een snellere, beter gecoördineerde en doeltreffendere Europese respons op door de mens veroorzaakte rampen en natuurrampen mogelijk te maken.

MRE van aanpassing

Overeenkomstig de CPM van de Europese Unie moeten de lidstaten om de drie jaar verslag uitbrengen aan de Europese Commissie (1) een samenvatting van de risicobeoordelingen, (2) een beoordeling van het risicobeheersingsvermogen en (3) informatie over de prioritaire preventie- en paraatheidsmaatregelen. In de verslaglegging wordt ook de nadruk gelegd op maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering: De lidstaten moeten synergieën opnemen tussen DRR- en CCA-maatregelen die op nationaal of subnationaal niveau zijn vastgesteld voor belangrijke risico’s in verband met klimaatverandering. Op basis van samenvattingen van de eind 2018 ingediende nationale risicobeoordelingen heeft de Europese Commissie het geactualiseerde EU-risicooverzicht gepubliceerd.

Aan de andere kant bestaat er momenteel geen systematisch mechanisme voor landen om verliezen aan de Europese Commissie of het EEA te melden.