Bosbouw

Bosbouw

Kernboodschappen

• Bossen zijn complexe ecosystemen en worden beïnvloed door klimaatverandering, of het nu gaat om veranderende temperaturen, neerslag, CO2-concentratie in de atmosfeer, frequentie van stormen of bosbranden. Klimaatverandering verandert niet alleen de omstandigheden voor bomen, maar ook de rest van het ecosysteem. Veranderingen in de lengte van het seizoen en de temperaturen kunnen leiden tot een toename van invasieve plagen en ziekten en kunnen de levenscyclus van veel inheemse bossoorten verstoren.
• Bossen spelen een belangrijke rol in onze economie en samenleving, creëren banen, leveren voedsel, medicijnen, materialen, schoon water en meer. Bossen herbergen een rijke biodiversiteit en we zijn afhankelijk van hun vermogen om CO₂ uit de atmosfeer te verwijderen in de strijd tegen klimaatverandering. De verlening van deze functies en diensten wordt beïnvloed en in veel gevallen bedreigd door klimaatverandering door het verhogen van de boomsterfte, het verminderen van de vegetatiegroei en het veroorzaken van zwaardere stormen en frequentere branden.
• De EU heeft een alomvattend beleidskader vastgesteld om klimaatbestendige bossen te bevorderen die in staat zijn de vele ecosysteemdiensten te leveren waar de samenleving om vraagt. Het omvat de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering, de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030, de nieuwe EU-bosstrategie voor 2030 en de EU-bodemstrategie voor 2030. Daarnaast omvat het wetgeving zoals de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw, de EU-wet inzake natuurherstel, de voorgestelde EU-wet inzake bosmonitoring en de voorgestelde EU-verordening inzake bosbouwkundig teeltmateriaal.

Impacts en kwetsbaarheden

Ongeveer 160 miljoen hectare (39 % van het EU-land) is bedekt met bossen of andere beboste gronden (zie uitleg over de bosbouw in de EU). De helft van het Natura 2000-netwerk is beschermd bosgebied, dat 38 miljoen hectare beslaat.

De snelheid van klimaatverandering is sneller dan het vermogen van bosecosystemen om zich op natuurlijke wijze aan te passen. De frequentie en ernst van extreme klimaat- en weersomstandigheden nemen toe en veroorzaken ongekende gebeurtenissen, zoals bosbranden in de poolcirkel, ernstige droogte in het Middellandse Zeegebied en in Midden-Europa, ongekende uitbraken van schorskevers in Midden- en Oost-Europa, met verwoestende gevolgen voor de Europese bossen. Als gevolg daarvan zal de economische levensvatbaarheid van bossen worden aangetast, evenals het vermogen van bossen om milieudiensten te verlenen, zoals schoon water en schone lucht, voedsel en vezels, CO2-verwijdering, koolstofvoorraden, erosiebestrijding en habitat voor bosbiodiversiteit. Uit een recente studie blijkt dat het sterftecijfer van de boomkroon in Europa sinds het einde van de 20e eeuw is verdubbeld, wat neerkomt op 1% van het bosareaal van de EU-27 per jaar.

Beleidskader

De nieuwe EU-bosstrategie voor 2030 heeft tot doel de bossen in de Europese Unie te beschermen en te herstellen. Het heeft tot doel de sociaal-economische functies van bossen te ondersteunen, het bosgebied van de EU te beschermen en te herstellen om de klimaatverandering tegen te gaan en het biodiversiteitsverlies om te buigen. De strategie is gericht op: doeltreffende monitoring door middel van de voorgestelde wet inzake bosmonitoring, financiële stimulansen voor boseigenaren om de kwantiteit en kwaliteit van de bossen in de EU te verbeteren, duurzaam bosgebruik te bevorderen, vaardigheden te ontwikkelen en mensen in staat te stellen duurzaam bosbeheer toe te passen, en herbebossing en bebossing van biodiverse bossen door tegen 2030 3 miljard bomen te planten. Het laatste maakt deel uit van de belofte om de natuur te beschermen en te herstellen, samen met de nieuwe EU-wet inzake natuurherstel die eind 2023 is overeengekomen.

Als onderdeel van de Europese Green Deal en de nieuwe EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 omvat de nieuwe bosstrategie  maatregelen ter versterking van de bescherming en het herstel van bossen, ter versterking van duurzaam bosbeheer en ter verbetering van het toezicht op en de doeltreffende gedecentraliseerde planning van bossen in de EU, ter bevordering van hun multifunctionele rol en ter bevordering van de aanpassingsvereisten.

Daarnaast heeft de LULUCF-verordening een bindende verbintenis voor emissiereductie, om ervoor te zorgen dat niet alleen rekening wordt gehouden met bossen, maar met alle vormen van landgebruik (met inbegrip van wetlands tegen 2026). Dit zal bosbouwers ondersteunen door meer zichtbaarheid te geven aan de klimaatvoordelen van houtproducten, die koolstof uit de atmosfeer kunnen opslaan en emissie-intensieve materialen kunnen vervangen.

Verbetering van de kennisbasis

Het recente bewijs samengevat in het IPCC AR6 WG II-verslag Klimaatverandering 2022: Effecten, aanpassing en kwetsbaarheid tonen aan dat de toenemende niet-duurzame praktijken op het gebied van landgebruik een negatieve invloed hebben op de biodiversiteit en het vermogen van ecosystemen om zich aan de klimaatverandering aan te passen. De verwachte klimaatverandering in combinatie met niet-duurzame bosbeheerpraktijken zal leiden tot het verlies en de aantasting van de bossen in de wereld. De risico’s voor biodiversiteitsverlies zijn matig tot hoog in bosecosystemen. Aanpassing voor bossen omvat instandhouding, bescherming, herstel en duurzame bosbeheerpraktijken. Versterking van de kennisbasis wordt essentieel geacht om bossen duurzaam te beheren met de extra uitdagingen die de klimaatverandering met zich meebrengt. Andere speciale verslagen van het IPCC (klimaatveranderingen land en het verslag over de opwarming van de aarde met 1,5 °C)wijzen op ernstige gevolgen voor verschillende bostypen en beoordelen opties voor duurzaam landgebruik en bosbeheer.

Het Forest Information System for Europe (FISE) is het centrale toegangspunt voor gegevens en informatie ter ondersteuning van het bosgerelateerde beleid in Europa. Het bevat links, instrumenten en andere middelen die relevant zijn voor het verbeteren van de kennisbasis over de toestand en de gezondheid van bossen en voor het verbeteren van de veerkracht van bossen, met inbegrip van de aanpassing aan de klimaatverandering in de bosbouwsector. Het onderdeel “Aanpassing in de bosbouwsector” van Climate-ADAPT biedt een toegangspunt tot de meest relevante kennis, gegevens, instrumenten en richtsnoeren voor de uitvoering van aanpassingsmaatregelen in de praktijk. Forest Europe is ook een belangrijk portaal en informatiebron over de pan-Europese processen voor dialoog en samenwerking, over het bosbeleid in Europa, met inbegrip van informatie over duurzaam bosbeheer, over de pan-Europese brandrisicofaciliteit, en over groene banen en boseducatie. De EUROSTAT heeft ook veel pan-Europese bosstatistieken beschikbaar per land.

De Forest Forward-toepassing is ook ontwikkeld om bedrijfseigenaren en technisch personeel te informeren over de gevolgen van klimaatverandering voor de verspreiding van waardevolle soorten naar de bosbouwindustrie. Het maakt gebruik van gegevens van de Copernicus-dienst voor klimaatverandering (C3S) en andere Copernicus-diensten kunnen worden gebruikt om bosgerichte toepassingen te ontwikkelen om het bosbeheer en de daarmee verband houdende economische activiteiten te optimaliseren.

Op Climate-ADAPT zijn onlangs verschillende casestudy’s en verslagen gepubliceerd om enkele aanpassingen van bossen in verschillende Europese regio’s te helpen beschrijven (bv. voor bossen in het Middellandse Zeegebied en in het Belgisch Zoniënwoud). Zie ook de meest recente gegevens over het vermogen van de Europese bossen om de biodiversiteit te ondersteunen en tegelijkertijd koolstof uit de atmosfeer te verwijderen en op te slaan, of richtsnoeren voor bosbeheer dat dichter bij de natuur staat.

Er zijn verschillende netwerken en verenigingen opgericht om kennis te delen en verenigingen en werknemers in de bosbouwsector met elkaar te verbinden: het ERIAFF-netwerk van de Europese regio’s voor innovatie, de Unie van Europese bosbouwers, het European Forestry House (door de Confederation of European Forests Owners),de European State Forest Association en de European Agroforestry Federation. Daarnaast verrichten het Europees Bosinstituut en Forest Europe onderzoek en verlenen zij beleidsondersteuning op het gebied van bosgerelateerde kwesties, waarbij kennis wordt gekoppeld aan actie.

Ondersteuning van investeringen en financiering

Het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 is de grootste langetermijnbegroting van de EU die ooit is gefinancierd, en bedraagt samen met NextGenerationEU 1,8 biljoen EUR. Het MFK heeft tot doel: i) de modernisering van de Europese Unie ondersteunen door middel van onderzoek en innovatie, ii) de klimaat- en digitale transitie bevorderen, iii) de paraatheid, het herstel en de veerkracht verbeteren. 30 % van de EU-begroting zal worden besteed aan de bestrijding van de klimaatverandering, met bijzondere aandacht voor de bescherming van de biodiversiteit. Er is financiële steun voor bosbouw in het GLB, bijvoorbeeld voor bebossing, de aanleg van bossen, het voorkomen van bosschade door branden of het herstellen van beschadigde bossen. Er is ook een recent steundocument en richtsnoeren over openbare en particuliere betalingsregelingen voor bosecosysteemdiensten.

Andere EU-financieringsbronnen voor de aanpassing aan de klimaatverandering in de bosbouwsector zijn beschikbaar via het LIFE-klimaatactieprogramma en de fondsen voor plattelandsontwikkeling met de tweede pijler van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De andere Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI),met name het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), met inbegrip van het Interreg-programma Europa, kunnen deze aanvullen.

Een uitgebreid overzicht is te vinden op de pagina EU-financiering van aanpassingsmaatregelen.

MRE van aanpassing

Betere bosmonitoring in heel Europa zal maatregelen mogelijk maken tegen de grensoverschrijdende dreigingen van plagen, droogten en bosbranden die door de klimaatverandering worden verergerd, en zal de naleving van de overeengekomen EU-wetgeving ondersteunen. Daarom heeft de Commissie een nieuwe EU-wet inzake bosmonitoring voorgesteld.  Het zal het mogelijk maken uitgebreide, tijdige en vergelijkbare bosgegevens te verzamelen en te delen die zijn verkregen uit aardobservatietechnologie en grondmetingen om de besluitvorming en beleidsuitvoering te ondersteunen.