Werking van het Oostenrijkse warmtebeschermingsplan

Warmtegolven komen in Oostenrijk regelmatig voor. Door de klimaatverandering zijn langere en frequentere hittegolven te verwachten. Hittegolven worden gedefinieerd door aanhoudende temperaturen overdag en 's nachts die bepaalde grenzen overschrijden, wat een negatieve invloed heeft op de gezondheid van individuen en risicogroepen.

Nieuwe recordtemperaturen in laaggelegen gebieden van Oostenrijk zijn gemeten in de afgelopen decennia. Er is een toename van de minimumtemperaturen 's nachts van meer dan 20 ° C, vooral tijdens warme perioden. Dit leidt tot een toename van de thermofysische belasting op warme dagen en tijdens hittegolven en tot een toename van het sterftecijfer tijdens hittegolven, met name voor risicogroepen (bijv. ouderen, kinderen en chronisch zieken). Ook mogelijke prestatiestoornissen op warme dagen en tijdens hittegolven worden gegeven.

De belangrijkste doelstelling van het Oostenrijkse warmtebeschermingsplan is het verminderen van hittestress en het voorkomen van bijkomende aan klimaatverandering gerelateerde negatieve gezondheidseffecten bij de bevolking in met name hittegevoelige gebieden (bv. stedelijke gebieden die door het warmte-eilandeffect worden getroffen). Naast de klimaatverandering zijn er brede demografische veranderingen in de Oostenrijkse samenleving te verwachten. Veranderingen in bevolkingsomvang, leeftijdsverdeling, aantal eenpersoonshuishoudens of andere demografische kenmerken hebben gevolgen voor de omgang met het milieu, maar ook voor specifieke behoeften (bv. warmtegevoeligheid neemt toe met de leeftijd). Het plan dient om het bewustzijn van de gezondheidsproblemen veroorzaakt door langdurige hittegolven te vergroten. Praktische tips en een gids voor autoriteiten en instellingen moeten helpen om door hitte veroorzaakte ziekten en dodelijke slachtoffers te voorkomen.

Bijzondere aandacht gaat uit naar chronisch zieken, mensen met een slechte gezondheid, kinderen, ouderen en mensen die wonen in gebieden die in toenemende mate onderhevig zijn aan hittegolven. In dit plan worden rollen en functies vastgesteld voor overheidsinstellingen op nationaal en regionaal (Bundesland) niveau. Hoewel het centraal wordt gecoördineerd door het ministerie van Volksgezondheid en Vrouwenzaken, heeft het een gedecentraliseerde operationele structuur.

De belangrijkste elementen en acties waarin het plan voorziet, zijn onder meer:

• Vaststelling van de taken en verantwoordelijkheden van elke bij de uitvoering van het plan betrokken autoriteit. Binnen de gezondheidssector zijn nationale en regionale niveaus betrokken bij de taken en verantwoordelijkheden. Het ministerie van Volksgezondheid en Vrouwenzaken informeert over de hittewaarschuwing op zijn webpagina en biedt en bevordert voorzorgsmaatregelen voor de burgers. De provincies verstrekken zo vroeg mogelijk specifieke informatie aan verschillende doelgroepen (bv. bejaardentehuizen, verpleegtehuizen, ziekenhuizen, kleuterscholen).
• Dagelijkse waarschuwingen aan het grote publiek worden verstrekt door de National Met Service (ZAMG) met betrekking tot de staat van gevaar in verband met extreme temperatuur en hittegolven. Er worden vier mogelijke alarmniveaus overwogen: i) groen, met vermelding van normale temperaturen voor die tijd van het jaar; ii) geel, wat aangeeft dat de temperaturen hoger zijn en dat er bij de meest gevoelige populatie schadelijke gevolgen voor de gezondheid kunnen zijn; iii) oranje, wat aangeeft dat de temperaturen hoog zijn en dat het waarschijnlijk schadelijke gevolgen voor de gezondheid zal hebben bij de gevoelige bevolking; vi) rood, wat wijst op extreem hoge temperaturen die waarschijnlijk aanzienlijke nadelige gevolgen voor de gezondheid zullen hebben.
• Voor elk alarmniveau worden specifieke beschermingsmaatregelen vastgesteld om mogelijke nadelige gevolgen voor de gezondheid te beperken; bij een oranje en rood alarmniveau kunnen bijvoorbeeld de volgende maatregelen worden geactiveerd: a) de algemene bevolking, gezondheidsinstellingen, sociale diensten en relevante mediakanalen informeren over het alarmniveau en aanbevelen welke beschermende maatregelen (d.w.z. drinkwater) kunnen worden toegepast om hittestress te verminderen; informatiemateriaal wordt verstrekt door het ministerie van Volksgezondheid en Vrouwenzaken en de regio's, alsook in relevante faciliteiten (bv. bejaardentehuizen, verpleeghuizen, ziekenhuizen, kleuterscholen); b) de communicatiekanalen in een vroege fase (toereikende doorlooptijd) tussen de gezondheidssector en andere sectoren verbeteren; c) coördineren met noodhulpdiensten (bv. noodhulpdiensten, mobiele gezondheidszorg, medische vereniging) om tijdig voorzorgsmaatregelen te bevorderen; d) Coördineren met apotheken om klanten te informeren over mogelijke problemen in verband met hittestress en geneesmiddelen.
• Bijzondere aandacht voor kwetsbare bevolkingsgroepen. Een hotline is beschikbaar bij het Federaal Bureau voor Voedselveiligheid (AGES) voor het grote publiek in geval van langere hittegolven.
• Monitoring van mortaliteit en morbiditeit in verband met perioden van hittestress.
• Verslag aan de minister van Volksgezondheid en het grote publiek over de in de loop van het jaar ontplooide activiteiten.

Overheidsinstellingen op nationaal en regionaal niveau waren betrokken bij de opstelling van het plan en werken samen, waarbij zij verschillende rollen op zich nemen tijdens de verschillende fasen van de uitvoering van het plan. Andere betrokken actoren zijn gezondheidswerkers, ziekenhuizen en andere hulpverleners.

Mededelingen over waarschuwingsniveaus en de bijbehorende vereiste risicobeperkende maatregelen worden door de Nationale Met Service (ZAMG) aan de media verstrekt. Gedrukt materiaal over het verminderen van risico's is op grote schaal beschikbaar in klinieken en andere locaties die zich richten op kwetsbare groepen, zoals de huizen van ouderen. Informatie is ook online beschikbaar op de website van het ministerie van Volksgezondheid en Vrouwenzaken en op de website van de regionale gezondheidsautoriteiten.

Het nationale waarschuwingssysteem begint op nationaal niveau beter bekend te worden en eerdere ervaringen uit twee regio's (Stiermarken en Karinthië) vormden een goede basis voor de ontwikkeling ervan in Oostenrijk.

In het geval van de provincies Stiermarken en Karinthië wordt een gerichte e-mail met gedetailleerde prognose, tips en links voor verdere informatie naar alle relevante actoren gestuurd. De details worden weergegeven in de respectievelijke plannen. Zo hebben de provinciale gezondheidsautoriteiten in Stiermarken een gegevenspool ontwikkeld om alle relevante organisaties te informeren. Deze datapool wordt uitgewisseld met de ZAMG en gebruikt als distributielijst voor warmtewaarschuwingen. Aan het begin van het warme seizoen krijgen alle relevante organisaties in Stiermarken algemene informatie voor het warmtebeschermingsplan. Zo spoedig mogelijk, nadat een alarmniveau is geactiveerd, wordt een e-mail met regionale prognoses, inclusief informatiebladen en aanvullende relevante informatie verzonden.

In de provincie Wenen waarschuwt een preventieve warmtewaarschuwingsdienst in samenwerking met ZAMG alle relevante actoren op dit gebied en geeft tips en suggesties voor maatregelen (Wenen warmtegids) aan het grote publiek. De warmtewaarschuwingsdienst werd ontwikkeld na de hittegolf van 2003 met verschillende actoren in de stad Wenen, het ZAMG, de medische universiteit en het Weense regionale ziektekostenverzekeringsfonds. Sinds 2010 is er een preventieve warmtewaarschuwingsdienst voor de inwoners van Wenen die waarschuwen in het geval dat een warmteniveau gedurende ten minste drie dagen op rij wordt overschreden. De informatie wordt verspreid onder de burger via een webpagina van de stad Wenen en provinciale media.

Hoe het nationale waarschuwingssysteem de daadwerkelijk schadelijke gezondheidseffecten zal verminderen, zal moeilijk te beoordelen zijn, en er is momenteel geen informatie beschikbaar, naast het kwantitatieve aantal klikken op de hittewaarschuwingen bij de National Met Service (ZAMG). De samenwerking bij de ontwikkeling van het plan tussen het nationale en regionale niveau en de actoren in de gezondheidssector zal een realistische risicobeoordeling op basis van informatie over vroegtijdige waarschuwing mogelijk maken en zo zorgen voor een snellere respons binnen het gezondheidsstelsel.

Een ander belangrijk succesprobleem is de invoering van verschillende temperatuurafsluitwaarden die worden gebruikt om veranderingen in elke regio teweeg te brengen. Dit is echter een onderdeel van het plan dat zal worden besloten tussen de provincies en de Nationale Met Service (ZAMG), die kunnen profiteren van meer verfijnde informatie.

Het plan wordt volledig gefinancierd door het ministerie van Volksgezondheid en Vrouwenzaken. Medewerkers die aan dit plan werken, werken ook op andere preventiegebieden, waardoor het erg moeilijk is om de kosten en middelen in verband met het plan in te schatten.

De voordelen van dit plan zijn per definitie het voorkomen van nadelige gezondheidseffecten. Het meten van deze voordelen is moeilijk en is nog niet geanalyseerd of berekend, maar aangezien het plan in 2017 voor het eerst van kracht is, zullen de effecten de komende jaren worden gemonitord en geëvalueerd.

Het warmtebeschermingsplan is een nationaal plan dat is ontwikkeld, gefinancierd en uitgevoerd door het ministerie van Volksgezondheid en Vrouwenzaken en alle relevante actoren op het gebied van gezondheid en vroegtijdige waarschuwing op nationaal en regionaal niveau.

Na ervaringen met hittegolven sinds 2003 is het Oostenrijkse warmtebeschermingsplan in 2017 opgesteld en zal het elk jaar in werking treden.

De in het plan voorziene acties zullen naar verwachting op lange termijn worden voortgezet. Een herziening van het plan is gepland nadat de eerste ervaringen in de komende zomerperioden zijn opgedaan.

Sonja Spiegel
Deputy Head of Unit III/5
Ministry of Health and Woman´s Affairs
E-mail: sonja.spiegel@bmgf.gv.at