Instelling van systemen voor vroegtijdige waarschuwing

Systemen voor vroegtijdige waarschuwing (EWS) zijn belangrijke elementen van de aanpassing aan de klimaatverandering en de beperking van het risico op rampen, en hebben tot doel de schade als gevolg van gevaren te voorkomen of te verminderen. Om doeltreffend te zijn, moeten systemen voor vroegtijdige waarschuwing de mensen en gemeenschappen die gevaar lopen actief betrekken bij een reeks gevaren, de voorlichting van het publiek en het bewustzijn van risico’s vergemakkelijken, berichten en waarschuwingen efficiënt verspreiden en ervoor zorgen dat er een constante staat van paraatheid is en dat vroegtijdige actie mogelijk is. Het belang van een doeltreffend systeem voor vroegtijdige waarschuwing ligt in de erkenning van de voordelen ervan door de lokale bevolking.

Systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor klimaatgerelateerde risico’s moeten gebaseerd zijn op een degelijke wetenschappelijke en technische basis en gericht zijn op mensen of sectoren die het meest aan risico’s zijn blootgesteld. Dit impliceert de vaststelling van een systeembenadering waarin alle relevante risicofactoren zijn opgenomen, ongeacht of deze voortvloeien uit de klimaatrisico’s of sociale kwetsbaarheden, en uit processen op korte of lange termijn. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing omvatten detectie, analyse, voorspelling en vervolgens verspreiding van waarschuwingen, gevolgd door besluitvorming en uitvoering van de respons. In veel delen van de wereld bestaan dergelijke systemen om mensen te monitoren, te voorspellen en te waarschuwen voor bijvoorbeeld tropische cyclonen, overstromingen, stormen, tsunami's, lawines, tornado's, zware onweersbuien, vulkaanuitbarstingen, extreme hitte en koude, bosbranden, droogte enz. Om doeltreffend en volledig te zijn, moet een systeem voor vroegtijdige waarschuwing vier elementen omvatten die op elkaar inwerken, namelijk: i) risicokennis, ii) monitoring- en waarschuwingsdiensten, iii) verspreiding en communicatie en iv) responscapaciteit.

In Europa is veel ervaring opgedaan met systemen voor vroegtijdige waarschuwing, met name met betrekking tot overstromings- en stortvloedrisico's, stormen, bosbranden, hittegolven en droogtes. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing zijn rechtstreeks relevant voor diverse sectoren die primair worden getroffen door klimaatgerelateerde risico’s zoals gezondheid, rampenrisicovermindering, landbouw, bosbouw, gebouwen, kust- en stedelijke gebieden. Anderen kunnen indirect profiteren van systemen voor vroegtijdige waarschuwing, zoals de vervoerssector, als wegen of spoorwegen van tevoren worden gesloten voordat mensen negatief worden beïnvloed, of toerisme, wanneer ervoor wordt gezorgd dat toeristische groepen worden gewaarschuwd om toegang te krijgen tot een bepaald gebied of buitenactiviteiten te vermijden tijdens extreme weersomstandigheden.

Sommige EWS leveren diensten en producten voor meer dan een specifiek klimaatgerelateerd risico. Meteoalarm is een gezamenlijke inspanning van EUMETNET (het netwerk van Europese meteorologische diensten) dat waarschuwingen in Europa biedt voor extreme weersomstandigheden, waaronder zware regenval met risico op overstromingen, zware onweersbuien, stormwinden, hittegolven, bosbranden, mist, sneeuw of extreme kou met sneeuwstormen, lawines of ernstige getijden aan de kust. De Copernicus-dienst inzake klimaatverandering (C3S) levert betrouwbare klimaatgegevens van hoge kwaliteit en informatie op maat voor sociaal-economische sectoren op Europees niveau, die zeker relevant zijn voor de aanpassing aan de klimaatverandering. Ook de risicodatahub van het door DG JRC beheerde kenniscentrum voor rampenrisicobeheer (DRMKC) verstrekt gecureerde EU-brede risicogegevens via hostingdatasets en door koppeling met nationale platforms.

Andere EWS zijn gericht op specifieke klimaatgerelateerde risico’s en/of sectoren, waaronder de in de volgende tekst genoemde voorbeelden voor heel Europa. Naast deze grootschalige initiatieven zijn EWS ook op lagere niveaus (nationaal, subnationaal en lokaal) ontworpen en uitgevoerd, bijvoorbeeld in: i) Oostenrijk, waar een EWS voor spoorwegvervoer is ontwikkeld; ii) ) Noord-Macedonië, dat gericht is op hittegolven en deel uitmaakt van de acties ter uitvoering van het nationale actieplan voor warmtegenezing; iii) Tatabanya (Hongarije), om alarm te slaan over stedelijke hittegolven en bosbranden; iv) de regio Emilia Romagna (Italië), waar een regionaal weerwaarschuwingswebportaal is ontwikkeld parallel aan de ontwikkeling en verfijning van realtime hydrometeorologische monitoringtechnologieën en een wijdverbreid risicocommunicatieprogramma, en v) Sogn og Fjordane (Noorwegen) dat zich bezighoudt met meervoudige gevaren (woestijnen, aardverschuivingen, stormvloeden en overstromingen).

Hittegolven en extreme hitte

Europa heeft sinds 2000 te maken gehad met verschillende extreme hittegolven in de zomer (zie de EEA-indicator “Wereldwijde en Europese temperatuur”), die tot hoge sterftecijfers en sociaal-economische gevolgen hebben geleid. Warmtegolven zullen naar verwachting in deze eeuw en in alle RCP-scenario’s frequenter worden en langer duren in heel Europa. In een scenario met hoge emissies (RCP8.5) zullen zeer extreme hittegolven (veel sterker dan de hittegolven van 2003 of 2010) naar verwachting net zo vaak voorkomen als om de 2 jaar in de tweede helft van de 21e ^eeuw. De gevolgen zullen vooral in Zuid-Europa sterk zijn. Als reactie op een dergelijk risico voor de menselijke gezondheid en voor diverse sectoren die relevant zijn voor de economie, hebben veel landen warmtegerelateerde systemen voor vroegtijdige waarschuwing ingevoerd als aanpassingsoptie. Op Europese schaal fungeert EuroHEAT als een instrument ter ondersteuning van klimaatinformatiebeslissingen voor warmte.

Droogte

De ernst en frequentie van droogten lijken in delen van Europa te zijn toegenomen (zie de EEA-indicator “Meteorologische en hydrologische droogten”), met name in de zuidelijke en zuidoostelijke regio’s. Droogte zal naar verwachting toenemen in frequentie, duur en ernst in het grootste deel van het continent. Volgens AR5 van het IPCC wordt de sterkste stijging verwacht voor Zuid-Europa, waar de concurrentie tussen verschillende watergebruikers, zoals landbouw, industrie, toerisme en huishoudens, waarschijnlijk zal toenemen. De Europese waarnemingspost voor droogte (EDO) bevat voor droogte relevante informatie uit verschillende gegevensbronnen. Verschillende instrumenten maken het mogelijk om droogtegerelateerde informatie weer te geven en te analyseren, terwijl de dienst Droogtenieuws een overzicht biedt van de situatie in geval van dreigende droogte.

Overstroming

Het aantal zeer ernstige overstromingen in Europa nam in de periode 1980-2010 toe, maar met grote interjaarlijkse variabiliteit als gevolg van verschillende oorzaken: betere rapportage, veranderingen in landgebruik en toegenomen zware neerslag in delen van Europa. De klimaatverandering zal naar verwachting de hydrologische cyclus intensiveren en het voorkomen en de frequentie van overstromingen in grote delen van Europa doen toenemen. Pluviale overstromingen en plotselinge overstromingen, die worden veroorzaakt door intense lokale neerslag, zullen in heel Europa waarschijnlijk vaker voorkomen (zie de EEA-indicator “Overstromingen”). Kuststormvloeden en overstromingen zijn de meest voorkomende en duurste extreme weersomstandigheden in Europa, goed voor 69% van de totale natuurrampen. In 2010 werd Frankrijk bijvoorbeeld nauwelijks getroffen door de winterstorm Xynthia, met 51 slachtoffers en schade van meer dan 1,5 miljard EUR (EER, 2013). Verbeterd vermogen om pieklozingen te voorspellen blijft de meest relevante niet-structurele maatregel voor bescherming tegen overstromingen. Overstromingswaarschuwingstermijnen van 3-10 dagen bieden de mogelijkheid om de nodige civiele beschermings- en noodmaatregelen op te zetten, waardoor de gevolgen in termen van mensenlevens en economische verliezen tot een minimum worden beperkt. Het Europees waarschuwingssysteem voor overstromingen (EFAS) ondersteunt voorbereidende maatregelen voordat grote overstromingen plaatsvinden, met name in de grote transnationale stroomgebieden en in heel Europa in het algemeen. EFAS is ontwikkeld en getest in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek in nauwe samenwerking met nationale hydrologische en meteorologische diensten, Europese civiele bescherming en andere onderzoeksinstituten.

Vuur

Brandrisico's zijn afhankelijk van vele factoren: klimaatverandering, vegetatie, bosbeheerpraktijken en andere sociaal-economische factoren. In een warmer klimaat, meer ernstige brandweer en, als gevolg daarvan, een uitbreiding van het brandgevoelige gebied en langere brandseizoenen worden geprojecteerd in heel Europa. De impact van brandgebeurtenissen is bijzonder groot in Zuid-Europa (zie de EEA-indicator “Bosbranden”). Het Europees bosbrandinformatiesysteem (EFFIS) ondersteunt de diensten die belast zijn met de bescherming van bossen tegen bosbranden in de EU-landen en verstrekt de diensten van de Europese Commissie en het Europees Parlement actuele en betrouwbare informatie over bosbranden. EFFIS draait module die dagelijks kaarten van 1 tot 9 dagen van voorspelde brandgevaar niveau met behulp van numerieke weervoorspellingen genereert. De module is het hele jaar door actief, hoewel de kern van het bosbrandseizoen in de meeste landen van 1 maart ^tot 31 oktober ligt.

Gezondheidsgerelateerde risico's: door vectoren overgedragen ziekten en aeroallergenen

Globalisering en milieuverandering, sociale en demografische determinanten en de capaciteit van het gezondheidsstelsel zijn belangrijke oorzaken van infectieziekten die ook als epidemische precursoren kunnen fungeren. Het monitoren van veranderingen in deze factoren kan dus helpen anticiperen op of zelfs voorspellen van een toename van infectieziekten. Klimaatverandering kan de geografische spreiding van door vectoren overgedragen ziekten in Europa verschuiven, waardoor vroegtijdige waarschuwing nog belangrijker wordt (zie de EER-indicator “door vectoren overgedragen ziekten”). Voor het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) wordt een prototype van systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor vector-Borne-ziekten in Europa voorgesteld: de upstream milieu-, klimaat- en sociaal-economische oorzaken van ziekten kunnen de aanlooptijd bieden voor een snelle respons op het gebied van de volksgezondheid om de menselijke en financiële kosten in verband met het ontstaan en de verspreiding van door vectoren overgedragen ziekten in de EU in te dammen.

Stijgende temperaturen veroorzaakt door klimaatverandering betekenen dat planten en bomen eerder en langer bloeien, waardoor het lijden van veel mensen met pollenallergieën wordt verlengd. Het European Aeroallergen Network (EAN) is een pool voor de pollen- en schimmelsporengegevens van Europese polleninformatiediensten, individuele meetlocaties en gegevensleveranciers buiten Europa. Het netwerk omvat 38 landen en meer dan 600 meetlocaties. De EAN-databank is het basisinstrument voor pollenvoorspellingen en dus onmisbaar voor de polleninformatiedienst in heel Europa. De ontwikkeling van dienstenactiviteiten in de afgelopen jaren (waaronder de Europese loadmaps, het pollendagboek voor pollenallergiepatiënten en de gepersonaliseerde polleninformatie) zou niet mogelijk zijn geweest zonder de Europese pollendatabank. De Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) is een partnerschap aangegaan met het European Aeroallergen Network (EAN) en onderzoekt technologieën voor het leveren van automatische pollenwaarnemingen in bijna realtime in heel Europa.

Om een systeem voor vroegtijdige waarschuwing in stand te houden, is een sterk politiek engagement en duurzame institutionele capaciteiten nodig, die op hun beurt afhangen van het bewustzijn van het publiek. Het bewustzijn en de steun van het publiek is vaak hoog onmiddellijk na een grote rampgebeurtenis; dergelijke momenten kunnen worden gekapitaliseerd om de duurzaamheid van systemen voor vroegtijdige waarschuwing te versterken en te waarborgen. Het onjuiste gebruik van een systeem voor vroegtijdige waarschuwing kan leiden tot een aanzienlijke toename van de gevolgen voor de getroffen bevolking. Een correcte communicatie en betrouwbaarheid van de instelling is een fundamentele voorwaarde voor een doeltreffend systeem voor vroegtijdige waarschuwing. De vroegtijdige waarschuwing moet ook samen met de gebruikers worden geëvalueerd om ervoor te zorgen dat de verstrekte informatie is afgestemd op de behoeften van de gebruikers en dat de verwachte maatregelen worden genomen op basis van de verstrekte informatie. Daarom is een zekere mate van co-ontwikkeling en co-ontwerp met de gebruikers van belang.

De analyse en voorbereiding van informatie zijn met name kritieke punten van een vroegtijdige-waarschuwingsketen. De verantwoordelijke beslissers worden meestal geconfronteerd met enorme hoeveelheden gestructureerde en ongestructureerde gegevens. Om een betrouwbare vroegtijdige waarschuwing mogelijk te maken, moeten de beschikbare gegevens vooraf worden geselecteerd, geanalyseerd en voorbereid. De besluitvormers moeten een betrouwbare en beheersbare hoeveelheid informatie krijgen voor het nemen van preventieve maatregelen. Beperkingen omvatten ook het niet toestaan van niet-klimaatverwarrende factoren, een beperkte geografische of temporele resolutie of een gebrek aan evaluatie van de voorspellende geldigheid.

Een van de belangrijkste uitdagingen van het EWS is de totstandbrenging van duidelijke institutionele regelingen en capaciteiten op nationaal en lokaal niveau die de duurzame ontwikkeling van publieke en institutionele responscapaciteit ondersteunen. Publiek begrip van en vertrouwen in het systeem gaat gepaard met kennis en bewustzijn van de eindgebruikers van het systeem en overtuigende prestaties van de openbaredienstverlener.

Vroegtijdige waarschuwingssystemen zijn meestal kosteneffectieve niet-structurele maatregelen. Hun kosten, die in absolute termen niet te verwaarlozen zijn, zijn extreem laag in vergelijking met de potentiële verliezen die deze systemen mogelijk maken om te verminderen. Er zijn middelen nodig om het systeem in stand te houden en verder te verbeteren. Bovendien functioneert het systeem voor vroegtijdige waarschuwing alleen goed als het netwerk van meteorologische en hydrologische stations goed is opgezet en dienovereenkomstig wordt onderhouden. De beschikbaarheid van andere geactualiseerde informatie is even belangrijk voor gerichte systemen voor vroegtijdige waarschuwing, zoals in het geval van door vectoren overgedragen ziekten, aeroallergenen, de toestand van de vegetatie enz.

Systemen voor vroegtijdige waarschuwing zijn een belangrijke adaptieve maatregel voor klimaatverandering, waarbij gebruik wordt gemaakt van geïntegreerde communicatiesystemen om diverse sectoren en gemeenschappen te ondersteunen bij de voorbereiding op klimaatgerelateerde gebeurtenissen. Een succesvol EWS redt levens, infrastructuur, land en banen en ondersteunt duurzaamheid op lange termijn. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing zijn bedoeld om overheidsfunctionarissen en -beheerders, alsook actoren uit de particuliere sector, gemeenschappen en individuen bij te staan bij hun planning, geld te besparen op de lange termijn en economieën te beschermen.

De Europese en pan-Europese systemen voor vroegtijdige waarschuwing en detectie van door weersinvloeden veroorzaakte natuurrampen (zoals EFAS, EFFIS en de Europese waarnemingspost voor droogte) bieden een meerwaarde die verder gaat dan de nationale inspanningen voor grensoverschrijdende samenwerking.

Vanuit financieel oogpunt heeft de EU consequent geïnvesteerd in strategieën in verband met het systeem voor vroegtijdige waarschuwing. COPERNICUS is bijvoorbeeld het Europese programma voor de totstandbrenging van een Europese capaciteit voor aardobservatie. De diensten van COPERNICUS, bijvoorbeeld de diensten van COPERNICUS op het gebied van klimaatverandering, zijn gewijd aan de monitoring en prognose van de subsystemen van de aarde en dragen rechtstreeks bij tot de monitoring van klimaatverandering. De COPERNICUS-diensten hebben ook betrekking op noodbeheersdiensten (bv. in geval van natuurrampen, bosbranden, technologische ongevallen of humanitaire crises) en veiligheidsgerelateerde kwesties (bv. maritieme bewaking, grenscontrole).

Beleid gericht op specifieke klimaatgerelateerde risico’s kan een rol spelen bij het aansturen van de ontwikkeling van EWS. Zo is in de EU-kaderrichtlijnen inzake overstromingen en water bepaald dat in overstromingsrisicobeheerplannen rekening wordt gehouden met systemen voor overstromingsprognoses en vroegtijdige waarschuwing. Sterker nog, verbeterde overstromingsvoorspellingen staan op de nationale aanpassingsagenda van veel Europese landen. Een ander voorbeeld is het EFAS, dat volledig in overeenstemming is met de mededeling van de Europese Commissie "Naar een sterkere respons van de Europese Unie bij rampen", die in 2010 door de Raad is aangenomen en bekrachtigd, en waarin het belang wordt onderstreept van het versterken van gecoördineerde acties in geval van natuurrampen, waaronder overstromingen, die tot de duurste natuurrampen in de EU behoren.

Het ontwerp en de implementatie van een systeem voor vroegtijdige waarschuwing vergen doorgaans een periode van 1 tot 5 jaar, afhankelijk van de specifieke doelstelling en kenmerken van het systeem.

De levensduur van EWS is doorgaans lang; het hangt echter af van de financiering die beschikbaar is voor EWS-onderhoud en -updates en voor het onderhoud van het meetnetwerk dat het systeem voor vroegtijdige waarschuwing ondersteunt.