Actieplannen voor de gezondheid van warmte

Om actieplannen op het gebied van warmtegezondheid op te stellen, is samenwerking tussen verschillende actoren van essentieel belang. Dit omvat actoren uit diverse instellingen (multi-agency) en verschillende sectoren (intersectoraal), zoals voor bijna alle noodplannen. Hoewel veel acties tot de gezondheidssector behoren, is de actieve betrokkenheid van andere sectoren ook zeer relevant. Bovendien worden actieplannen voor warmtegezondheid vaak op nationaal niveau ontwikkeld en ook op regionaal tot lokaal niveau uitgevoerd; daarom is de betrokkenheid van en verticale samenwerking tussen de relevante instellingen en actoren op alle bestuursniveaus van het grootste belang.

Communicatie is een integraal onderdeel van het beheer van gezondheidsrisico's, wat een interactief proces inhoudt van uitwisseling van informatie, concepten of zorgen met betrekking tot dergelijke risico's, tussen individuen, groepen en instellingen. Het zo vroeg mogelijk tot stand brengen van een dialoog tussen de verschillende betrokken actoren – met inbegrip van de doelgebruikers – biedt verschillende voordelen. Daarom is er in het begin behoefte aan informatie en kennis. Dit zal het bewustzijn en de bezorgdheid van de verschillende actoren vergroten. Vooral begeleidende inspanningen zoals bewustmaking van de bevolking in verband met warmtegerelateerde effecten en gezondheidsproblemen, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbare groepen die gevoelig zijn voor gezondheidsrisico’s van warmte, zijn uiterst belangrijke onderdelen van elk warmtegezondheidsplan en de succesvolle uitvoering ervan.

Op basis van de ervaringen van de WHO in Europa op het gebied van warmte en gezondheid (bv. EuroHEAT, gezondheidsadvies en de Europese werkgroep voor gezondheid bij klimaatverandering) en op basis van bestaande actieplannen en literatuur ophet gebied van warmtegezondheid, kunnen kernelementen voor de succesvolle uitvoering van actieplannen op het gebied van warmtegezondheid worden vastgesteld:

• een coördinerende instantie die verantwoordelijk is voor de uitvoering van het plan en de samenwerking met meerdere agentschappen;
• nauwkeurige en tijdige waarschuwingssystemen om de actiedrempels te bepalen;
• een plan voor het informeren en communiceren van warmtegerelateerde gezondheidsinformatie, met inbegrip van een duidelijke identificatie van wat moet worden meegedeeld, aan wie en wanneer;
• aanbevelingen (bv. over het verminderen van de blootstelling aan warmte en advies over hoe de binnentemperaturen laag kunnen worden gehouden tijdens hitte-episodes) gericht op de meest kwetsbare bevolkingsgroepen;
• een meer middellange- tot langetermijnparaatheid van het gezondheids- en sociale zorgstelsel (bv. door opleiding en planning van het personeel, passende gezondheidszorg en verbetering van de fysieke omgeving);
• monitoring van mortaliteit en morbiditeit in verband met perioden van hittestress en een evaluatiemechanisme om de prestaties van het plan te beoordelen;
• Breng verslag uit aan de belangrijkste belanghebbenden (bv. de minister van Volksgezondheid) en het grote publiek over de activiteiten die in de loop van het jaar zijn ontwikkeld.

Deze elementen zijn niet opeenvolgend, hoewel sommige voornamelijk over planning gaan en andere meer over respons.

Om de plannen volledig uit te voeren, zijn coördinatie-inspanningen tussen diverse actoren op nationaal, subnationaal en lokaal niveau nodig. Deze inspanning kan veeleisend zijn en moet in detail worden gedefinieerd, met name in termen van informatiestroom en advies over wie wat doet en wanneer. Zelfs als de informatie goed wordt gecommuniceerd, betekent dit niet noodzakelijk dat de meest kwetsbare groepen van de samenleving (ouderen, kleine kinderen, mensen met huidige gezondheidsproblemen, enz.) worden bereikt en kunnen reageren op de verstrekte informatie. Sommige extra inspanningen kunnen nodig zijn voor de uitvoering van voorgestelde acties, hetgeen andere financiële inspanningen met zich meebrengt en op korte termijn moeilijker uitvoerbaar kan zijn (bv. in het geval van veranderingen in gebouwen).

De meeste bestaande plannen worden geleid en/of gefinancierd door gerelateerde sectorale ministeries; in sommige gevallen vormden onderzoeksprojecten het uitgangspunt voor de uitwerking en (proef)implementatie van het plan. De volledige uitvoering van een actieplan inzake warmtegezondheid vereist dat het personeel werkt op verschillende gebieden die verband houden met de preventie van gezondheidsrisico’s, zodat de raming van de kosten en middelen in verband met de plannen vrij moeilijk en contextspecifiek is.

De voordelen van de plannen liggen in het voorkomen van nadelige gezondheidseffecten, met name voor de meest kwetsbare doelgroepen. De voordelen zijn tot nu toe niet volledig geanalyseerd of berekend, aangezien veel plannen slechts enkele jaren van kracht zijn en dus momenteel worden gemonitord, maar nog niet geëvalueerd.

In het algemeen kan worden gesteld dat de verstrekking van de informatie aan subnationale en lokale multiactoren - die de nadelige gevolgen voor de gezondheid dienovereenkomstig kunnen voorkomen of op zijn minst tot een minimum kunnen beperken - in vergelijking met een gebrek aan informatie al een duidelijk voordeel is. Dit geldt ook wat de kosten betreft, aangezien de verstrekte informatie bijdraagt tot een efficiënte planning voor zorgpersoneel en aanverwante zorginstellingen.

De juridische en beleidsgrondslag voor een actieplan inzake warmtegezondheid kan van verschillende aard zijn en kan documenten omvatten zoals aanpassingsstrategieën, aanpassingsactieplannen of risicobeperkings-/beheersstrategieën. De meeste plannen zijn op nationaal niveau ontwikkeld. In sommige gevallen bestonden er al subnationale plannen; het nationale plan is ontwikkeld om deze ervaringen te benutten en heeft tot doel een overkoepelend plan op nationaal niveau te verstrekken (bv. in het geval van Oostenrijk).

De opstelling van een actieplan inzake warmtegezondheid is een relatief snel proces, dat enkele jaren kan duren, ook afhankelijk van de mate van noodzakelijke samenwerking tussen actoren op het gebied van gezondheid en vroegtijdige waarschuwing. De uitvoering en het toezicht daarop zijn een voortdurende inspanning. De meeste actieplannen voor warmtegezondheid zijn operationeel van mei tot september.

Doorgaans wordt ervan uitgegaan dat de in de plannen voorziene acties op lange termijn zullen worden voortgezet. Monitoring, evaluatie en herziening zijn essentiële onderdelen van elk plan om het aan te passen aan veranderende omstandigheden. Sommige plannen voorzien in een herziening van het plan nadat meer ervaring is opgedaan.