Atlanterhavsområdet

Landa i regionen

Det atlantiske samarbeidsområdet omfattar land i den vestlege delen av Europa som grensar til Atlanterhavet. Samarbeidsområdet 2021-2027 omfattar territoriet til det førre Interreg-programmet (kystregionar i Portugal, Spania, Frankrike, Irland, den autonome regionen Kanariøyane), med unntak av Storbritannia ṛ. Vidare omfattar den ytterlegare to regionar i Spania (Andalusia og la Rioja). Eit kart som samanliknar gamle og nye grenser kan sjåast her.

Ϝ frå ikrafttredinga av den britiske tilbaketrekkingsavtalen 1. februar 2020 vil innhald frå Storbritannia ikkje lenger bli oppdatert på denne nettsida.

Rammeverk for politikk

1.    Transnasjonalt samarbeidsprogram

Interreg VI B Atlantic Area Programme (2021-2027), formelt godkjent av EU-kommisjonen 8. september 2022, fornyar forpliktinga med Atlanterhavsregionane til støtte for innovative initiativer som bidreg til veksten av dette området, løyser felles utfordringar over grensa gjennom gjennomføring av felles tiltak, utveksling av god praksis og bidrag til ny eller noverande politikk. Den fastset fire prioriteringar:

1. Blå innovasjon og konkurranseevne («Smart Europa»)
2. Blått og grønt miljø («grønare Europa»)
3. Blå berekraftig turisme og kultur («Social Europe»)
4. Ei betre styring av samarbeidet («interreg-mål»)

Klimatilpasning vurderast spesielt under prioritet 2 og med det spesifikke målet: «Framme tilpasning til klimaendringar og førebygging av katastroferisiko, motstandsdyktigheit idet det takast omsyn til økosystembaserte tilnærmingar». Det særlege målet bidreg òg til strategien for Atlanterhavsbassenget ved å støtte tiltaka i pilar IV i handlingsplanen for Atlanterhavsområdet 2.0 (sjå avsnitt 2 på denne sida, Makroregionar-strategiar). Programmet forventast å føre til auka kapasitet til å identifisere, førebyggje og handtere risiko med betre involvering av borgarar og offentlege styresmakter og eit styrkt styringsrammeverk. Med tanke på at samarbeidsområdet har ein stor andel kyst- og nærlandsterritorium, har programmet eit spesielt fokus på kyst- og maritim risiko, med tiltak for å styrke kystresiliens og innovasjon av blå økonomi. Tilpasning oppnåast òg gjennom Prioritet 1 (blå innovasjon og konkurranseevne) ved å auka innovasjonskapasiteten og digitaliseringa. Vidare er tilpasning til klimaendringar òg nemnt i Prioritet 3 (for å utvikle blå berekraftig turisme) og Prioritet 4, som tverrgåande problem sidan tilpasning sannsynlegvis vil dra nytte av styring på flere nivåar og transnasjonale tilnærmingar.

Det førre Interreg V B Atlantic Area Programme (2014-2020) var retta mot å implementere løysingar på regionale utfordringar innan innovasjon, ressurseffektivitet, miljø og kulturelle eigedelar, for å mogleggjere ein betre livskvalitet som skal genererast i Atlanterhavsområdet.

Klimatilpasning vart dekt i prioritet 3 (stimulering av innovasjon og konkurranseevne) og det tilhøyrande målet 3.1 «Strengthening risk management systems». Resultata som programmet har oppnådd, omfattar forbetra samarbeid som bidreg til å redusere risikoar og deira verknader, og til å styrkje folkesetnadens og miljøets sikkerheit ved å styrkje motstandskrafta og planleggingskapasiteten i atlantiske regionar på lokalt og regionalt plan.

2.     Strategiar for makroregionar

Sjølv om ein reell makroregional strategi ikkje er utvikla, fungerer den maritime strategien for Atlanterhavsområdet som eit rammeverk for transnasjonalt økonomisk og sosialt samarbeid. Strategien dekkjer kystane, territorielle og jurisdiksjonelle farvatna i EUs medlemsstatar med ei atlantisk kystlinje, deira ytste territorium samt internasjonale farvatn. Handlingsplanen for Atlanterhavsområdet 2013-2020, som ledsager strategien, gjekk gjennom ein midtvegsgjennomgang i 2017 som førte til vedtakinga av ein revidert Atlanterhavshandlingsplan 2.0. Hovudmålet er å frigjere potensialet for blå økonomi i Atlanterhavsområdet, samtidig som marine økosystemer bevarast og bidra til tilpasning og reduksjon av klimaendringar. Handlingsplanen anerkjenner at den blå økonomien kan bidra til å lindre klimaendringane ved å fremje naturbaserte løysingar og forbetra berekraftig bruk av akvatiske og marine ressursar. Klimatilpasning er spesielt adressert av Pillar 2 i handlingsplanen: «Sunt hav og motstandsdyktige kystar» og etter mål 6: «Sterkere motstandsdyktighet mot kystfarvatn».

Atlanterhavsbogekommisjonen  under Conference of the Peripheral Maritime Regions (CPMR) dekkjer dei fleste regionane som deltek i Atlanterhavsområdet. Arbeidet i Atlanterhavsbogekommisjonen fremjar koordinering mellom europeiske, nasjonale og regionale nivåar, og favoriserer implementering av europeisk politikk i Atlanterhavsbogen. Kommisjonen Atlanterhavsstrategiske arbeidsgruppe påverkar den strategiske orienteringa av Atlanterhavsstrategien, overvakar gjennomføringa i territoria og bidreg til revisjonen av handlingsplanen.

Arbeidsgruppa for utforsking av ein atlantisk makroregion gjev ein stad for atlantiske regionar å utforske moglegheitene for å vedta ein makroregional strategi i Atlanterhavet. Behovet for å stimulere berekraftdimensjonen på tilpasningstiltak i Atlanterhavsregionen, spesielt i kystområde, der risikoen er utbrei, er framheva i 2021 politisk erklæring godkjent av Atlanterhavsbogekommisjonens medlemsregionar.

3.     Internasjonale konvensjonar og andre samarbeidsinitiativar

OSPAR-konvensjonen «Convention for the Protection of the Marine Environment of the North-East Atlantic» dekkjer eit større område enn den transnasjonale regionen i EU-Atlanterhavsområdet, herunder ytterlegare tre atlantiske regionar (Keltiske hav, Biscayabukta og Den iberiske kyst og Bredere Atlanterhav), samt to andre regionar: Arktiske farvatn og Nordsjøen. Femten regjeringar i Nordaust-Atlanteren og EU er ein del av OSPAR-konvensjonen. Innanfor ramma av OSPAR-konvensjonen handsamast klimaendringar (og havforsuring) som eit tverrgåande problem når det gjeld kunnskapsgenerering, overvåking av konsekvensar og utforming av forvaltningsalternativar, med sikte på å auke økosystemis motstandskraft. I 2019 etablerte OSPAR Intersessional Correspondence Group on Ocean Surification (ICG-OA).

4.      Tilpasningsstrategiar og -planar

Den nordaustatlantiske miljøstrategien (NEAES) 2030 for tiåret 2010-2030 vart vedteke 1. oktober 2021 ved ein gjennomgang på høgt nivå av OSPARs tidlegare strategi. Sjølv om det ikkje er ein strategi for klimatilpasning, er strategiens visjon å oppnå eit reint, sunt og biologisk mangfaldig Nordaust-Atlanteren, som er produktivt, berekraftig brukt og motstandsdyktig mot klimaendringar og havforsuring. Fire strategiske mål omhandlar klimaendringar, som omhandlar temaet resiliens (strategisk mål 5), medvit (strategisk mål 10), tilpasning (strategisk mål 11) og reduksjon (strategisk mål 12). Avtalepartane er samde om å setje NEAES 2030-strategien ut i livet gjennom ein implementeringsplan. Gjennomføringsplanen suppleres av OSPARs tiltaks- og handlingsprogram (MAP),eit overordna og integrert instrument for å støtte planlegging og utvikling og for å spore framdrifta i gjennomføringa av tiltak og tiltak. For å gjere hava motstandsdyktige mot klimaendringar og havforsuring, vil OSPAR gjennomføre flere tiltak for å overvaka, vurdere og svara på dagens og forventa konsekvensar, samt utvikle ei regional tilnærming til bruk av naturbaserte løysingar for karbonlagring og klimabestandighet.

5.     Døme på prosjekter finansiert i perioden 2014–2020

Døme på prosjekter finansiert av Atlantic Area Programme 2014-2020 er rapportert nedanfor.

Prosjektet MyCOAST  (Coordinated Atlantic Coastal Operational Oceanographic Observatory) (2017-2021) har styrkt eit transnasjonalt perspektiv for kystmonitotoring og prognoseverktøy. Tiltaka for datahandtering fremjar open og fri informasjonsdeling og samverkingsevne mellom kystobservatorium og dei felles europeiske datasystema (EMODnet, Copernicus INSTAC, SeaDataNet). Risikostyringsverktøy vart utvikla og validert i fellesskap. Sentrale aktørar involvert i styring og førebygging av kystrisiko støtta denne utviklinga saman med sentrale aktørar med ansvar for å handtere vasskvalitetsproblemer og med dei som er ansvarlege for å handtere maritim sikkerheit og respons på forureiningshendingar.

Vidare støttar prosjektet auka medvit om desse risikoane i Atlanterhavsområdet, og hjelper til med å identifisere og fremje høve for privat sektor, til dømes relatert til akvakultur, skipsfart og vindkraftleverandørar.

Prosjektet PRIMROSE (Predicting risk and impact of harmful events on the aquaculture sector) (2017-2020) ga kunnskap om handtering av risiko. Desse risikoane er mellom anna knytte til klimafarar i akvakultursektoren, og genererer eit system for transnasjonal risikoprognose på kort til mellomlang sikt og ei langsiktig vurdering av klimaverknadane på skadelege algeoppblomstringar og sjukdomsframkallande stoff.  Prosjektet leverte ein webportal som bidreg til å føreseie risikoen og verknaden av skadelege algeoppblomstringshendingar, og gjev eit viktig verktøy for Europas akvakulturindustri. Dei 10 prosjektpartnarane inkluderer akademiske forskingsorganisasjonar i alle dei fem landa som deltek i Atlantic Area Programme og representantar for fiskeri- og havbrukssektoren i Storbritannia og Spania. Sjølv om tilpasning ikkje er eksplisitt adressert, er klimaendringar eit av pressa på marine økosystemer som òg vurderast når det gjeld utfordring frå invasive artar.

Prosjektet Risk-AquaSoil (Atlantic Risk Management Plan in Water and Earth) (2017-2019) tek sikte på å definere ein heilskapleg forvaltningsplan og felles initiativ for klimarisiko knytte til jord og vatn for å forbetra motstandskrafta i dei atlantiske landdistrikta. Forvaltningsplanen omfattar utforming av tidleg varslings- og diagnostiseringstenester. Den dekkjer òg utvikling og testing av innovative strategiar (pilothandlingar) for betre jord- og vassforvalting med tanke på risikoen knytte til klimaendringar. Interessentar og lokalsamfunn var involvert i opplærings- og kapasitetsbyggingsaktivitetar, risikostyring og skadekompensasjonssystemer.