Europeisk klimarisikovurdering

EUCRA er ein vitskapleg rapport som utfyller det eksisterande kunnskapsgrunnlaget om vurdering av klimarelaterte risikoar i Europa.

EUCRA har som mål å hjelpe europeiske beslutningstakarar med å identifisere prioriteringar for klimatilpasning i klimafølsame sektorar i løpet av neste EU-politikksyklus, etter valet til Europaparlamentet i 2024. Rapporten søkjer òg å bidra til å identifisere prioriteringar for framtidige tilpasningsrelaterte investeringar og gje eit referansepunkt for heile EU for å gjennomføre og oppdatera nasjonale eller subnasjonale klimarisikovurderingar. 

EUCRA fokuserer på risiko for Europa forårsaka eller forverra av menneskeskapte klimaendringar, men vurderer òg ikkje-klimatiske risikodrivarar og den politiske konteksten. Det dreier seg om: 

• «komplekse» klimarisikoar, herunder risikoar forårsaka av kombinasjonen av klimatiske og/eller ikkje-klimatiske farar («samansette farar»), risikoar som forårerast av systemer og sektorar («omfattande risikoar») og risikoar som påverkar Europa utanfor Europa («grensekryssande risikoar»),
• Dei sosiale rettferdskonsekvensane av klimarisiko og handtering av klimarisiko, herunder å identifisere dei europeiske regionane som er mest råka av og befolkningsgruppene som er mest sårbare for store klimarisikoar; 
• Prioriteringar for tiltak for å integrere risiko på relevante politikkområde basert på ei vurdering av risiko alvorsgrad og hastar. Dette inkluderer vurdering av tidspunktet for risiko, risikoeigarskap og den relevante politiske konteksten;
• Moglege synergier og avvegningar mellom aukande klimamotstand og andre politiske mål basert på tilgjengeleg dokumentasjon. 

EUCRA viser at:

• Alle delar av Europa opplever klima ekstremar som er eineståande i spelt inn historie. Desse ekstrema vil ytterlegare auke i frekvens eller alvorsgrad, spesielt for høgoppvarmingsscenari;
• Nokre klimarisikoar i Europa er allereie på kritiske nivåar no, til dømes risiko for økosystemar, helserisiko frå hetebølgjer, risiko knytte til flaum i innlandet og risiko for europeiske solidaritetsmekanismar. Mange andre risikoar kan nå kritiske eller til og med katastrofale nivåar i løpet av dette århundret;
• Det er behov for presserande tiltak, både for risikoar som er på kritiske nivåer no og for dei med lang politisk horisont, til dømes knytte til bygningar, langliva infrastruktur, arealplanlegging og skogbruk. 
• Dei fleste klimarisiko er felleseid av EU og dets medlemsstatar. Dette betyr at beslutningstakarar på europeisk, nasjonalt og lokalt nivå må samarbeide for å handtere desse risikoane.

EUCRA identifiserer totalt 36 store klimarisikoar for Europa med potensial for alvorlege konsekvensar. Desse risikoane er gruppert i fem breie klyngjer: økosystemar, mat, helse, infrastruktur og økonomi og finans. I tillegg identifiserer vurderinga tre store klimarisikoar som er spesifikke for EUs ytste regionar.

Meir enn halvparten av klimarisikoen som er identifisert i rapporten krev meir handling no, og åtte av dei ans som spesielt presserande. Desse presserande risikoane spenner over forskjellige klynger og inkluderer: risiko for økosystema langs kysten, risiko for marine økosystemar; risiko for menneskes helse som følgje av varmestress, risiko for folkesetnad og infrastruktur som følgje av oversvømmingar på innlands vassvegar, og risiko for dei europeiske solidaritetsmekanismane. 

I Sør-Europa inkluderer tilleggsrisikoar med høg hastar: risiko for økosystemar, folkesetnad og det bygde miljøet frå brannfellar; risiko for avlingsproduksjon, og risiko frå varmebølgjer til utandørsarbeidarar.

Flere av dei 36 store risikoane er allereie på kritiske nivåer no, og alle forventast å bli endå meir alvorlege i framtida. Mange av dei har lange politiske horisontar, noko som betyr at beslutningene som takast i dag, må vurdere det endra klimaet og auka risikograden for å forhindre potensielt katastrofale konsekvensar i framtida. 

Klimarisikoen varierer betydeleg innanfor og på tvers av regionar, sektorar og sårbare grupper. Risikoen avheng av deira eksponering for klimafarar, og dei miljømessige og sosioøkonomiske tilhøva som bestemmer deira sårbarheit for desse farane. 

EUCRA identifiserer følgjande hotspots i Europa som er spesielt råka av flere klimarisikoar: 

• Sør-Europa. Denne regionen er spesielt utsett for dei aukande verknadene av varme og tørke på landbruksproduksjon, utandørs arbeid, vasstilgjengelegheit for økonomiske sektorar og brannrisiko. I Sør-Europa er rurale område og lokale økonomiar som er avhengige av landbruk, økosystemtenester og sommarturisme spesielt utsett. 
• Lågtliggande kystområde, inkludert mange tett folkesette byar. Desse er i fare frå flaum, erosjon og saltvassinntrenging forverra av havnivåstiging; 
• EUs mest fjerntliggande regionar. Desse står overfor spesielle risikoar som følgje av deira avsidesliggjande belegheit, svakare infrastruktur, avgrensa økonomisk diversifisering og, for nokre av dei, sterk avhengnad av nokre få økonomiske aktivitetar. Spesifikke klimarisikoar kan ha hotspots i regionar utover dei som er framheva her. 

Temperaturmålingar viser at Europa varmast opp dobbelt så fort som det globale gjennomsnittet, og dermed er det raskast oppvarmande kontinentet på jorda. Dette skyldast flere faktorar, inkludert andelen europeisk land i Arktis, som varmast endå raskare, tap av is og snødekke, og endringar i atmosfæriske sirkulasjonsmønster som favoriserer hyppigare sommarvarmebølgjer i Europa, spesielt i Vest-Europa. 

For meir informasjon om noverande og forventa klimaforhold i Europa, besøk 2023 European State of the Climate Report publisert av Copernicus Climate Change Service (C3S) og World Meteorological Organization (WMO).

EEAs data viser at klimarelaterte ekstremar i Europa har kosta kring 650 milliardar euro i skadar sidan 1980. I perioden 2020-2023 var dei årlege tapa på om lag 50 milliardar euro. Ser ein på individuelle hendingar, forårsaka flaumen i august i 2023 i Slovenia direkte og indirekte skadar som anslås til om lag 16 % av det nasjonale BNP.

Eit konservativt anslag er at forverra klimapåverknader kan redusere EUs BNP med om lag 7 % innan slutten av århundret. Den kumulative tilleggsreduksjonen i BNP for EU som heilskap kan beløpe seg til 2,4 billionar euro i perioden frå 2031 til 2050, viss den globale oppvarminga går meir permanent utover terskelen på 1,5 grader i Paris-avtalen. For kostnadar knytte til spesifikke ekstremvær, estimerer kostnadene ved tørke til 9 milliardar euro per år og oversvømmingar til meir enn 170 milliardar euro totalt sidan 1980. I framtida kan årlege skadar i Europa frå kystflaumar overstige meir enn 1 billion euro innan 2100, med 3,9 millionar menneske utsett for kystflaum kvart år (EU-Kommisjonens melding "Administrarar klimarisiko — beskytte menneske og velstand", 2024).

Omfanget av potensielle skadar risikerer òg ytterlegare innverknad på konkurranseevna til økonomiar og selskapar, geopolitiske landskap (t.d global sikkerheit, sikkerheit, handelsstraumar og økonomisk stabilitet), arbeidsstyrke og djupare sosiale ulikheiter.

EU og dets medlemsstatar har allereie gjort betydelege framsteg i å forstå klimarisikoen dei står overfor og i å førebu seg på dei. Gjennomføringa av EUs strategi for tilpasning til klimaendringar er godt i gang, og på nasjonalt nivå brukast nasjonale klimarisikovurderingar i aukande grad til å informere utvikling av tilpasningspolitikk. Samfunnsbereiskapen er imidlertid framleis låg, då implementeringa av politikken heng betydeleg etter raskt aukande risikonivå.

EUCRA framhevar der det er behov for ytterlegare tiltak på både EU- og medlemslandsnivå innanfor dei politiske områda som er mest utsett for klimarisiko. Det viser at integrering av noverande og framtidige klimarisikoar er eit krav på nesten alle politikkområde, spesielt dei med lang politisk horisont, og at ulike regjeringsnivå må jobba saman då fleirtalet av risikoane er felleseid.

I mars 2024 utstedte EU-kommisjonen ei melding om handtering av klimarisiko i Europa som svar på EUCRA. Kommisjonen trekkjer fram fire hovudkategoriar for tiltak: 

• Betre styring og tettare samarbeid om klimaresistens mellom nasjonalt, regionalt og lokalt nivå
• Verktøy for å styrkje risikoeigarar til betre å forstå samanhengen mellom klimarisiko, investeringar og langsiktige finansieringsstrategiar;
• Utnytte strukturpolitikk, mellom anna knytte til arealplanlegging og kritisk infrastruktur;
• Riktige føresetnader for finansiering av klimaresistens.

For å handtere store risikoar med tiltak på bakken og forbetra styring på flere nivåar, kan innsikt òg trekkast frå 128 Climate-ADAPT case studies.  (Omdirigert frå April 2024).

EUCRA anvender klimarisikokonseptet frå FNs klimapanels sjette vurderingsrapport (AR6) og retningslinjene for risikovurdering i ISO 31000 og ISO 14091 der det er mogleg.

Klimarelaterte farar omfattar både kroniske og akutte endringar i klimaforhold som kan medføre risiko for menneskelege eller økologiske systemar. Stort sett synonyme omgrepar inkluderer klimafarar, klimatiske farar, klimaendringar, klimapåverknadsdrivarar og klimarisikodrivarar. 

Ikkje-klimatiske risikodrivarar omfattar prosessar og forhold som avgjer korleis visse klimarelaterte farar, enkeltvis eller i kombinasjon, påverkar eit menneskeleg eller økologisk system. Dei inkluderer miljømessige stressfaktorar, til dømes forureining eller økosystemfragmentering; tekniske faktorar, til dømes utformingsstandardar for kritisk infrastruktur, sosioøkonomiske faktorar, til dømes tilgang til flaumforsikring og universell helsetenester; og politiske aspektar, som utpeiking av flaumrisikoområde og handheving av byggeforbod innanfor dei. 

Basert på eksisterande vitskapleg dokumentasjon vart det gjennomført ein strukturert risikoseleksjon, analyse og evaluering. Risikoseleksjonen identifiserte store klimarisikoar for Europa basert på felles kriterium. Risikoanalysen klassifiserte desse risikoane etter alvorsgrad over tid, basert på potensialet for alvorlege konsekvensar for Europa. I risikoevalueringsfasen vart det vurdert kor mykje EU-tiltak hastar med omsyn til risikoalvorlighetsgrad over tid, tillit til vurderinga av risikoalvorlighetsgrad og dei tidsmessige aspekta ved potensielle tilpasningstiltak i fellesskap med risikoeigarskap, policybereiskap og policyhorisonten. Den strukturerte risikovurderingen involverte både forfattarteama i dei relevante kapitla og eit uavhengig risikogjennomgangspanel. Ytterlegare informasjon er tilgjengeleg i vedlegg 2 til EUCRA-rapporten.

EUCRA vart utvikla basert på tilgjengelege data og kunnskap frå tidlegare vurderingar av klimarelaterte farar og risikoar i Europa og globalt, og vart koordinert med pågåande europeiske vurderingar for å sikre komplementaritet av resultata.

Viktige kilder til data og kunnskap inkluderer:

• Rapportar og data frå Copernicus Climate Change Service (C3S);
• FNs klimapanels (IPCC) sjette hovudrapport (AR6),
• Publikasjonar frå forskingsprosjekter finansiert under Horisont 2020 og Horisont Europa
• PESETA-prosjekter som gjennomførast av Joint Research Centre (JRC),
• Rapportar og kunnskapskildar produsert av EU-kommisjonen;
• Andre EØS-produkter, mellom anna Climate-ADAPT-portalen.

Den første EUCRA var ei rask vurdering, produsert over ein periode på berre eitt og eit halvt år. På grunn av den avgrensa tida som er tilgjengeleg, var rapporten ikkje i stand til å dekke alle aspektar av verknaden av klimaendringar på Europa, og nokre klimarelaterte risikoar fekk derfor avgrensa eller inga merksemd. Desse inkluderer risiko knytte til EUs felles utanriks- og tryggingspolitikk (til dømes geopolitiske risikoar og risikoar knytte til ukontrollert migrasjon), og klimarisiko hovudsakleg forvalta av private aktørar. Vidare går gjennom rapporten ikkje tilpasningspolitikk og tiltak på nasjonalt plan, og vurderer heller ikkje spesifikke tilpasningsløysingar eller deira gjennomførbarheit, kostnadar og fordelar. 

EUCRA vart utarbeidd av EEA i samarbeid med eit breitt spekter av organisasjonar og ekspertar under felles leiing av Europakommisjonen (representert av Generaldirektoratet for klimahandling) og EEA. Dei viktigaste implementeringspartnarane inkluderer:

• EØS
• Partnarar i konsortiet European Topic Centre on Climate Change Adaptation og LULUCF (ETC CA):
• Euro-Mediterranean Centre on Climate Change Foundation
• Hotell i nærleiken av EURAC Research — European Academy of Bozen-Bolzano
• Barcelona Supercomputing Center
• Predictia Intelligent Data Solutions SL
• Det finske miljøinstituttet
• Stockholms miljøinstitutt
• Wageningen University, Institutt for miljøvitenskap
• PBL Netherlands Environmental Assessment Agency
• Joint Research Centre (JRC) og
• Copernicus klimaendring S ervice (C3S)
• Eksterne bidragsytarar

Totalt 96 forfattarar bidro til rapporten, inkludert 4 frå EEA, 54 frå ETC CA, 14 frå JRC, 2 frå C3S og 22 eksterne.

Utarbeidinga av EUCRA vart vidare støtta av eit fellesskap av praksis beståande av følgjande grupper:

• Europakommisjonens arbeidsgruppe
• Ekspertrådgivingsgruppe
• Panel for risikogjennomgang
• Eionet Group om konsekvensar, sårbarheit og tilpasning til klimaendringar

Ja, faktisk er arbeidet med den andre europeiske klimarisikovurderinga (EUCRA-2) allereie i gang. EUCRA-2 vil styrke vurderinga av dei økonomiske, sosiale og tryggingsmessige dimensjonane i klimarisikoanalysar, samstundes som det styrkjer involveringa av ekspertar og interessentar. Fokuset vil vere på å integrere risikovurderingen med praktiske tiltak og politikk for å redusere desse risikoane, i tråd med breiare EU-politiske prioriteringar. Publisering er planlagt for Q3 2028.  Meir informasjon om EUCRA-2