Kulturarv

Hovudbodskap

Konsekvensane av katastrofale hendingar på kulturarv som flaum, tørke og stormar, er kombinert med den langsame utbrotet av endringar som følgje av forverringsprosessar.
Kulturarv vart ikkje eksplisitt nemnt i Green Deal, men i samsvar med arbeidsplanen for kultur 2019-2022 vart det etablert ei open koordineringsgruppe av medlemsstatanes ekspertar på å styrke kulturarvens motstandskraft mot klimaendringar.
Europas kulturarv støttast av ei rekkje EU-politikkar, -program og -middel, særleg Kreativt Europa-programmet. EUs politikk på andre område som tek aukande omsyn til arv spenner frå forsking, innovasjon, utdanning, miljø, klimaendringar og regional politikk til digital politikk.

Verknader, sårbarheiter og risiko

Kikuko Nakayama on flickr

Europas kulturarv er ein rik og mangfaldig mosaikk av kulturelle og kreative uttrykk, ei arv frå tidlegare generasjonar av europearar og ei arv for dei som kjem. UNESCOs definisjon av kulturarv inkluderer gjenstandar, monumentar, ei gruppe bygningar og stader, museum som har eit mangfald av verdiar, inkludert symbolsk, historisk, kunstnarisk, estetisk, etnologisk eller antropologisk, vitskapleg og sosial betydning. Det inkluderer materiell arv (flyttbar, ubevegeleg og under vatn), immateriell kulturarv innebygd i kulturelle og naturarv gjenstandar, stader eller monumentar.

Konsekvensane av katastrofale hendingar på denne arven som ekstreme nedbørshendingar, flaum, jordskred og tørke har innverknad på kulturminne, inkludert historiske parkar og hagar. Dei er kombinert med den langsame utbrotet av endringar som følgje av forringingsprosessar. Kontinuerleg auke i temperatur og svingingar i temperatur og råme eller svingingar i fryse-tiningssyklusar — forår nedbrytning og stress i materiale, noko som fører til eit større behov for restaurering og bevaring. Biologisk nedbrytning forårsaka av mikroorganismar, til dømes i form av mugg og algevekst, og insektåtak som angrip det fysiske stoffet i bygningar og samlingar av galleriar, biblioteker, arkivar og museum, er meir sannsynleg. Dette kan føra til ein potensiell inntektsreduksjon på grunn av tap av turismeinntekter.

Kulturarv er òg sårbar for mistilpasning, når utilsikta tap eller skade skyldast tilpasningstiltak. Det er lite inngåande kunnskap om konsekvensane av klimakrisa på praksis, uttrykk, kunnskap og ferdigheiter som samfunn, grupper og nokre gonger enkeltpersonar kjenner att som ein del av si kulturarv. Raskt aukande, samtidige eller samtidige ekstreme hendingar er eit fokusområde innan klimavitskap. Konsekvensane av samtidige katastrofale hendingar for heile kulturminnesektoren er imidlertid enno ikkje tilstrekkeleg handtert eller undersøkt — dette er no ei stor bekymring.

Rammeverk for politikk

EUs strategi for tilpasning til klimaendringar anerkjenner behovet for å beskytte og bevare kulturarven i møte med klimaendringar, som flaum, stormar og havnivåstiging.

Kulturarv vart imidlertid ikkje eksplisitt nemnt i Green Deal. Samstundes vart det i samsvar med arbeidsplanen for kultur 2019-2022 oppretta ei open koordineringsgruppe av medlemsstatanes ekspertar for å styrke kulturarvens motstandsdyktighet mot klimaendringar. Gruppas mandat var å utforske kulturarvens bidrag til European Green Deal og identifisere truslar og hòl knytte til kulturarv i samanheng med klimaendringar.

Denne gruppa undersøkte tilstanden, kunnskapshull og strukturelle manglar på EU- og medlemsstatsnivå. Informasjonen som samlast inn resulterer i det bekymringsfulle faktum at kulturarven er under åtak frå klimaendringar i ein eineståande snøggleik og skala. Likevel har EUs medlemsstatar ikkje riktig politikk og handlingsplanar på plass for å dempe desse åtaka, og det gjer heller ikkje EU. Totalt 83 døme på beste praksis samla frå 26 land demonstrerer potensialet for kulturminneløysingar i samanheng med klimaendringar. Dei gjev ein uvurderleg kilde til inspirasjon og idear å etterlikne.

I september 2007 vart EUs flaumdirektiv om vurdering og styring av flaumrisiko vedteken av Det europeiske råd. Formålet med direktivet er å redusera og handtere dei risikoar som flaum utgjer for menneskes helse, miljø, kulturarv og økonomisk verksemd. Kvart sjette år skal medlemsstatane rapportere kor mange kulturminne som kan bli råka av oversvømmingar.

Forbetre kunnskapsgrunnlaget

Den europeiske klimarisikovurderinga frå 2024 gjev ei omfattande vurdering av dei store klimarisikoane Europa står overfor i dag og i framtida. Den identifiserer 36 store klimarisikoar som trugar vår energi- og mattryggleik, økosystemar, infrastruktur, vassressursar, finansielle systemer og folks helse, også med tanke på risikoen for kulturminnesektoren.

Det er flere EU-prosjekter som arbeider for å betre kunnskapsgrunnlaget om tilrettelegging for kulturarv. Her er nokre døme:

Prosjektet KLIMA FOR KULTUR er eit forskingsprosjekt som har som mål å utvikle nye verktøy og metodar for å vurdere verknaden av klimaendringar på kulturarven. Prosjektet inkluderer case-studiar i ulike regionar i Europa, og det er fokusert på å forbetra forståinga av kulturarvens sårbarheit for klimaendringar og utvikle tilpasningsstrategiar.
Rock-prosjektet, som står for "Regeneration and Optimization of Cultural Heritage in Creative and Knowledge Cities", er eit forskingsprosjekt som har som mål å utvikle og teste nye modellar for berekraftig byutvikling som prioriterer kulturarv. Prosjektet inkluderer casestudiar i byar over heile Europa, og det er fokusert på å forbetra kulturarvens motstandskraft mot klimaendringar som flaum og ekstreme vêrforhold.
HERACLES-prosjektet, som står for "HEritage Resilience Against CLimate Events on Site", er eit forskingsprosjekt som tek sikte på å utvikle og teste nye teknologiar og metodar for å beskytte kulturarven mot klimaendringar som flaum, ekstreme vêrforhold og stigande havnivå. Prosjektet inkluderer case-studiar i ulike regionar i Europa, og det er fokusert på å forbetra kulturarvens motstandskraft mot klimaendringar.
Det EU-finansierte YADES-prosjektet har som mål å trene eit nettverk av stipendiatar om korleis ein kan bevare og auke motstandskrafta til kulturminneområde og historiske byar mot klimaendringar og tilhøyrande farar. Studentane vil bli opplært til å utvikle og introdusere eit detaljert kart med visualiseringar for å overvaka heile systemet av farar frå atmosfæriske og andre skadefunksjonar til historiske bygningar og område. Dataa frå overvåkingsplattforma skal analyserast ved hjelp av eit simuleringssystem og leverast til lokale styresmakter, slik at naudsynte førebyggjande tiltak kan settast i verk.

Støtte investeringar og finansiering

Europas kulturarv støttast av ei rekkje EU-politikkar, -program og -middel, særleg Kreativt Europa-programmet. EUs politikk på andre område som tek aukande omsyn til arv spenner frå forsking, innovasjon, utdanning, miljø, klimaendringar og regional politikk til digital politikk. Som ein konsekvens av dette er støtte til kulturarv tilgjengeleg under Horizon Europe, Erasmus+, Europe for Citizens og European Structural and Investment Funds. CulturEU finansiering guide er tilgjengeleg som ei interaktiv online webtool og som ei utskrivbar guidebok. Den dekkjer høve knytte til rundt 20 EU-finansieringsprogram som kan støtte prosjekter med ein kulturell og kreativ dimensjon.

Ei omfattande oversikt finst på EU-finansieringssida for tilpasningstiltak.

Støttar implementering av tilpasning

Verktøy som verdsarvvurderingar — til dømes UNESCOs verdsarvliste og ICOMOS — kan brukast til å støtte klimatilpasning og gjere folk merksame på det potensielle tapet av slike prestisjefylte eigedelar. Det er òg viktig å etablere og oppretthalde samband mellom kulturminneforvaltarar og forskarar innan klimavitskap og kommunikasjonsfelt ved å dele døme på god praksis. Utviklinga av borgarvitskap bør investerast i slik at offentlegheita kan hjelpe til i den omfattande overvåkinga og registreringa av verknader på kulturminne.

Meir om tilpasning

Ifølgje det sjette rammedirektivet for vatn og flaumdirektivet ser det ut til at merksemda på miljø og kulturarv har auka sidan første syklus sidan prosentandelen av område med potensiell betydeleg flaumrisiko der miljø og kulturarv ikkje vart funne å vere relevante, fall med rundt 10 prosentpoeng. EU-samandraget finn du her.