Kulturminne

Kulturminne

Hovudbodskap

• Konsekvensane av katastrofale hendingar på kulturarven som flaum, tørke og stormar, er kombinert med den langsame utbrotet av endringar som følgje av forverringsprosessar.

• Kulturminne vart ikkje eksplisitt nemnt i Green Deal, men i samsvar med arbeidsplanen for kultur 2019-2022 vart det etablert ei open koordineringsgruppe av medlemsstatanes ekspertar for å styrke kulturarvens motstandskraft mot klimaendringar.

• Europas kulturarv støttast av ei rekkje EU-politikkar, -program og -finansieringar, særleg Kreativt Europa-programmet. EUs politikk på andre område som tek aukande omsyn til arv spenner frå forsking, innovasjon, utdanning, miljø, klimaendringar og regional politikk til digital politikk.

Verknader og sårbarheiter

Europas kulturarv er ein rik og mangfaldig mosaikk av kulturelle og kreative uttrykk, ei arv frå tidlegare generasjonar av europearar og ei arv for dei som kjem etter. UNESCOs definisjon av kulturarv inkluderer gjenstandar, monumentar, ei gruppe bygningar og stader, museum som har eit mangfald av verdiar, inkludert symbolsk, historisk, kunstnerisk, estetisk, etnologisk eller antropologisk, vitskapleg og sosial betydning. Det omfattar materiell kulturarv (flyttbar, immobil og under vatn), immateriell kulturarv (ICH) innebygd i kulturelle og naturarv gjenstandar, stader eller monumentar.

Verknaden av katastrofale hendingar på denne arven som ekstreme nedbørshendingar, flaum, jordskred og tørke har innverknad på kulturminne, inkludert historiske parkar og hagar. Dei er kombinert med den langsame starten av endringar som følgje av forringingsprosessar. Kontinuerleg auke i temperatur og svingingar i temperatur og råme eller svingingar i fryse-tiningssyklusar — fører til nedbrytning og stress i materiale, noko som fører til eit større behov for restaurering og bevaring. Biologisk nedbrytning forårsaka av mikroorganismar, til dømes i form av mugg og algevekst, og insektåtak som angrip det fysiske stoffet i bygningar og samlingar av galleriar, biblioteker, arkivar og museum, er meir sannsynleg å førekome.

Kulturarven er òg sårbar for feiltilpasning, når utilsikta tap eller skade forårerast av tilpasningstiltak. Det er lite inngåande kunnskap om verknadene av klimakrisa på praksis, uttrykk, kunnskap og ferdigheiter som samfunn, grupper og nokre gonger enkeltpersonar anerkjenner som ein del av si kulturarv. Raskt aukande, samtidige eller samtidige ekstreme hendingar er eit fokusområde innan klimavitskap. Konsekvensane av samtidige katastrofale hendingar for heile kulturminnesektoren er imidlertid enno ikkje tilstrekkeleg handsama eller undersøkt — dette er no ein stor kilde til bekymring.

Rammeverk for politikk

EUs strategi for tilpasning til klimaendringar anerkjenner behovet for å beskytte og bevare kulturarven i møte med klimaendringar, som flaum, stormar og havnivåstiging.

Kulturminne vart imidlertid ikkje eksplisitt nemnt i Green Deal. Samstundes vart det i samsvar med arbeidsplanen for kultur 2019-2022 oppretta ei open koordineringsgruppe av medlemsstatanes ekspertar for å styrkje kulturarvens motstandsdyktigheit mot klimaendringar. Gruppas mandat var å undersøke kulturarvens bidrag til European Green Deal og identifisere truslar og hòl knytte til kulturarv i samanheng med klimaendringar.

Denne gruppa undersøkte tilstanden, kunnskapshull og strukturelle manglar på EU- og medlemsstatsnivå. Informasjonen som samlast inn, resulterer i at kulturarven er under åtak frå klimaendringar i ein eineståande snøggleik og skala. Likevel har EUs medlemsstatar ikkje riktig politikk og handlingsplanar på plass for å redusere desse åtaka, og det gjer heller ikkje EU. 83 døme på god praksis samla inn frå 26 land viser potensialet i kulturarvløysingar i samband med klimaendringar. Dei gjev ein uvurderleg kilde til inspirasjon og idear å etterlikne.

I september 2007 vart EUs flaumdirektiv om vurdering og handtering av flaumrisiko vedteken av Det europeiske råd. Formålet med direktivet er å redusera og handtere risikoane som oversvømmingar utgjer for menneskes helse, miljøet, kulturarven og økonomisk verksemd. Kvart sjette år skal medlemsstatane rapportere kor mange kulturminne som kan bli råka av oversvømmingar.

Forbetring av kunnskapsgrunnlaget

Det er flere EU-prosjekter som arbeider for å betre kunnskapsgrunnlaget om tilrettelegging for kulturarv. Her er nokre døme:

1. Prosjektet KLIMA FOR KULTUR er eit forskingsprosjekt som tek sikte på å utvikle nye verktøy og metodar for å vurdere verknaden av klimaendringar på kulturarven. Prosjektet inkluderer case-studiar i ulike regionar i Europa, og det er fokusert på å forbetra forståinga av kulturarvens sårbarheit for klimaendringar og utvikle tilpasningsstrategiar.
2. Rock-prosjektet, som står for "Regenerering og optimalisering av kulturarv i kreative og kunnskapsbyar", er eit forskingsprosjekt som tek sikte på å utvikle og teste nye modellar for berekraftig byutvikling som prioriterer kulturarv. Prosjektet inkluderer case-studiar i byar over heile Europa, og det er fokusert på å forbetra kulturarvens motstandskraft mot klimaendringar som flaum og ekstreme vêrforhold.
3. HERACLES-prosjektet, som står for "HEritage Resilience Against CLimate Events on Site", er eit forskingsprosjekt som tek sikte på å utvikle og teste nye teknologiar og metodar for å beskytte kulturarven mot klimaendringar som flaum, ekstreme vêrforhold og stigande havnivå. Prosjektet inkluderer case-studiar i ulike regionar i Europa, og det er fokusert på å forbetra kulturarvens motstandskraft mot klimaendringar.
4. Det EU-finansierte YADES-prosjektet har som mål å trene eit nettverk av stipendiatar om korleis ein kan bevare og auke motstandskrafta til kulturminneområde og historiske byar mot klimaendringar og tilhøyrande farar. Deltakarane vil bli opplært til å utvikle og introdusere eit detaljert kart med visualiseringar for å overvaka heile systemet av farar frå atmosfæriske og andre skadefunksjonar til historiske bygningar og område. Dataa frå overvåkingsplattforma vil bli analysert av eit simuleringssystem og levert til lokale styresmakter, slik at nødvendige førebyggjande tiltak kan settast i verk.

Støtte til investeringar og finansiering

Europas kulturarv støttast av ei rekkje EU-politikkar, -program og -finansieringar, særleg Kreativt Europa-programmet. EUs politikk på andre område som tek aukande omsyn til arv spenner frå forsking, innovasjon, utdanning, miljø, klimaendringar og regional politikk til digital politikk. Finansiering av kulturarv er difor tilgjengeleg under Horizon Europe, Erasmus+, Europe for Citizens og European Structural and Investment Funds. CulturEUs finansieringsguide er tilgjengeleg som eit interaktivt nettverktøy og som ei utskrivbar guidebok. Den dekker høve knytte til rundt 20 EU-finansieringsprogram som kan støtte prosjekter med ein kulturell og kreativ dimensjon.

Ei omfattande oversikt finn du på EU-sida for finansiering av tilpasningstiltak.

Støttar implementeringa av tilpasning

Verktøy som verdivurderingar av kulturarv — til dømes UNESCOs verdsarvliste og ICOMOS — kan brukast til å støtte klimatilpasning og gjere folk merksame på det potensielle tapet av slike prestisjetunge eigedelar. Det er òg viktig å etablere og halde ved like samband mellom kulturminneforvaltarar og forskarar innan klimavitskap og kommunikasjonsfelt ved å dele døme på god praksis. Utviklinga av borgarvitskap bør investerast i slik at offentlegheita kan bidra til omfattande overvåking og registrering av verknader på kulturminne.

MRE av tilpasning

I samsvar med det sjette rammedirektivet for vatn og flaumdirektivet ser det ut til at merksemda på miljø og kulturarv har auka sidan første syklus sidan andelen område med potensiell betydeleg flaumrisiko der miljø og kulturarv ikkje vart funne å vere relevant, vart redusert med rundt 10 prosentpoeng. EU-samandraget finn du her.