Planlegging av arealbruk

Hovudbodskap

• Arealplanlegging er identifisert som ein av dei mest effektive prosessane for å legge til rette for lokal tilpasning til klimaendringar. Eksisterande prosessar og verktøy som er tilgjengelege gjennom den kommunale arealplanleggingsprosessen i EU, inkludert offisielle planar, reguleringsplanar og/eller utviklingstillatingar, bidreg til å minimere utviklingsrisikoen for ein kommune frå dei forventa verknadene av auka flaum, brannfellar, skred og/eller andre naturlege farar på grunn av eit forandrande klima.

Verknader, sårbarheiter og risiko

Europa er eit av dei mest intensivt brukte kontinenta i verd. Den har den høgaste andelen land (opptil 80 %) som brukast til bosetting, produksjonssystemer (særleg jordbruk og skogbruk) og infrastruktur. Imidlertid oppstår det ofte motstridande arealbrukskrav, som krev beslutningar som involverer harde avvegningar.

Landopptak, urban sprawl og økonomiske aktivitetar fører til habitatfragmentering, noko som reduserer økosystemas motstandskraft. Fragmentering påverkar alle område av Europa, sjølv svært tynt folkesette. Overvåking av fragmentering støttar politiske tiltak som tek sikte på å sikre at gjenverande habitatar kan støtte biologisk mangfald.

Arealplanlegging er identifisert som ein av dei mest effektive prosessane for å legge til rette for lokal tilpasning til klimaendringar. Eksisterande prosessar og verktøy som er tilgjengelege gjennom den kommunale arealplanleggingsprosessen i EU, inkludert offisielle planar, reguleringsplanar og/eller utviklingstillatingar, bidreg til å minimere utviklingsrisikoen for ein kommune frå dei forventa verknadene av auka flaum, brannfellar, skred og/eller andre naturlege farar på grunn av eit forandrande klima.

Rammeverk for politikk

Beslutningar om arealplanlegging og -forvalting takast vanlegvis på lokalt eller regionalt plan, t.d. som ein del av byplanlegging eller jordbruks- og skogbrukspraksis. EU-kommisjonen har imidlertid ei rolle å spele for å sikre at medlemsstatane tek omsyn til miljøhensyn i sine arealutviklingsplanar og praktiserer integrert arealforvaltning. Til dømes har anvendelsen av direktivet om strategisk miljøvurdering og konsekvensutgreiingsdirektivet, men også sektorforskrifter som rammedirektivet for vatn, flaumdirektivet, den felles landbrukspolitikken, TEN-T, innverknad på den lokale arealbrukspolitikken.

Måten me brukar jorda vår på, har størst innverknad på klimagassutsleppa våre. Meir enn halvparten av våre brutto klimagassutslepp (metan, nitrogendioksid og karbondioksid) kjem frå landbruket. Til dømes er husdyrhald ansvarleg for ein høg andel av våre totale metanutslepp. I juli 2021 vedtok EU-kommisjonen ei rekkje lovforslag som beskriv korleis den har til hensikt å oppnå klimanøytralitet i EU innan 2050, inkludert det mellomliggande målet om ein minst 55 % netto reduksjon i klimagassutsleppa innan 2030. Pakken foreslår å revidere flere delar av EUs klimalovgiving, inkludert transport- og arealbrukslovgivinga.

I samsvar med gjeldande EU-lovgiving som vart vedteken i mai 2018, må EUs medlemsstatar sørgje for at rekneskapsførte klimagassutslepp frå arealbruk, arealbruksendring eller skogbruk balanseres med minst ei tilsvarande rekneskapsført fjerning av CO₂ frå atmosfæren i perioden 2021 til 2030. LULUCF-forordninga gjennomfører avtalen mellom EUs leiarar i oktober 2014 om at alle sektorar skal bidra til EUs mål for utsleppsreduksjonar i 2030, inkludert arealbrukssektoren.

Europeiske økonomiar og menneskeleg velvære er avhengig av naturressursar, inkludert råvarer og plass (landressursar), samt miljøforhold som er gunstige for levering av rein luft, vatn og sunn mat. Det 8. miljøhandlingsprogrammet harsom eit av dei prioriterte måla ein «kontinuerleg framgang med omsyn til å styrke og integrere tilpasningsevne, herunder på grunnlag av økosystemtilnærmingar, styrke motstandskrafta og tilpasninga og redusere miljø, samfunn og alle sektorar i økonomiens sårbarheit for klimaendringar, samstundes som førebygging av og beredskap for vêr- og klimarelaterte katastrofar forbetrast». Ein av føresetnadene for å nå dei prioriterte måla er å bekjempe forringing av land og sikre vern og berekraftig bruk av jord.

Forbetre kunnskapsgrunnlaget

Den europeiske klimarisikovurderinga frå 2024 gjev ei omfattande vurdering av dei store klimarisikoane Europa står overfor i dag og i framtida. Den identifiserer 36 store klimarisikoar som trugar vår energi- og mattryggleik, økosystemar, infrastruktur, vassressursar, finansielle systemer og folks helse, også med tanke på risikoen for arealplanleggingssektoren.

Copernicus Land Monitoring Service gjev fjernmålingsdata om arealdekke og arealdekkeendringar. Landtenesta er delt inn i fire hovudkomponentar, derav to er viktigast knytte til arealbruk:

• Pan European-tenesta gjev informasjon om arealdekke og arealbruk og endringar i dette, samt biogeofysiske parameterar i europeisk målestokk med høg oppløysing. Den felleseuropeiske komponenten koordinerest av Det europeiske miljøbyrået (EEA) og produserer CORINE-datasett for arealdekke, høgopplauselege lag, biofysiske parameterar og europeisk bakkerørslesteneste. Den CORINE Land Cover er gjeven for 1990, 2000, 2006, 2012, og 2018. Dette vektorbaserte datasettet omfattar 44 arealdekke- og arealbruksklassar. Tidsserien inneheld òg eit arealskiftelag som framhevar endringar i arealdekke og arealbruk.
• Den lokale tenesta fokuserer på ulike hotspots, dvs. område som er utsett for spesifikke miljøutfordringar og -problemer. Den lokale komponenten koordinerest av Det europeiske miljøbyrå og har som mål å gje spesifikk og meir detaljert informasjon som utfyller informasjonen som innhentast gjennom den felleseuropeiske komponenten. Den lokale komponenten fokuserer på ulike hotspots, dvs. område som er utsett for spesifikke miljøutfordringar og -problemer.

Ytterlegare Copernicus-datasett, som Imperviousness og andre høgopplauselege tematiske lag, og Urban Atlas er utvikla for å utfylle Corine Land Cover-tidsseriedata og brukast til ytterlegare vurderingar som landgjenvinning og landskapsfragmentering.

Den viktigaste EEA-datakilden er Copernicus landovervåkingsteneste, som inkluderer Corine Land Cover-datasettet som vart produsert for 1990, 2000, 2006, 2012 og 2018 og er basert på samarbeid med EØS-medlems- og samarbeidsland og Copernicus-programmet. Det er grunnlaget for Land ta indikator, til dømes. EEA mottar teknisk støtte frå European Topic Centre on Urban, Land and Soil Systems (ETC/ULS).