Systemer for tidleg varsling av vektorborne sjukdommar

Klimaendringar kan påverke overføring av vektorboren sjukdom (VBD), då klimatiske tilhøve påverkar livssyklusen til sjukdomsvektorar (t.d. mygg, flått,...) og replikeringssnøggleiken til virus og parasittar inne i vektorane. Auka temperaturar kan forkorta vektorreproduksjonssyklusar og inkubasjonsperiodar for vektorborne patogenar, noko som fører til større vektorpopulasjonar og auka overføringsrisiko. Endringar i temperaturar, nedbør og råme kan påverke både den geografiske fordelinga og sesongaktiviteten til vektorar og vertsdyr, samt menneskeleg atferd og arealbruksmønster, og dermed den generelle utbreiinga av VBD. 

I løpet av dei siste tiåra har VBD-utbrot skjedd i Europa, og klimaendringar kan vere ein av drivarane for desse utbrota. Til dømes, i løpet av sommaren 2010, vart den eineståande auken i få West Nile virusinfeksjonar hjå menneske i Søraust-Europa føregått av ein periode med ekstremt varmt vêr i den regionen. I dei påfølgjande åra vart det identifisert høge temperaturavvik som medverkande faktorar til dei tilbakevendande utbrota (EØS 2016).

For å unngå moglege helserisikoar for folkesetnaden, kan signaler frå Early Warning Systems (EWS) brukast til å strukturere effektive vektorkontrollprogram. Tiltak etter tidleg varsling omfattar analysar av spreiing av sjukdomsframkallande stoff, påvising av dei (basert på overvåking av førekomsten og den romlege fordelinga av sjukdomsframkallande stoff), prognosar for potensiell vidare spreiing av infeksjonar ved bruk av prediktiv modellering, og til slutt spreiing av åtvaringar, beslutningstaking og gjennomføring av tiltak. Desse tiltaka involverer eit breitt spekter av aktørar som beslutningstakarar, nasjonale, regionale og lokale styresmakter (til dømes helsedepartementet, medisinske epidemiologiske einingar,...), medisinsk personale (til dømes legar, klinikarar og laboratoriepersonell) og forskarar.

Utforminga og implementeringa av ein EWS på VBDs inneber eit breitt spekter av ferdigheiter, sikra ved involvering av ekspertar frå område som tradisjonell miljø- og smittsam epidemiologi, folkehelse og miljøendring. Av denne grunn har flere administrasjonar og institusjonar på ulike romlege skalaer ein tendens til å vere involvert, inkludert nasjonale helsedepartementar, nasjonale offentlege helseorganisasjonar, nasjonale medisinske entomologiske einingar, nasjonale/regionale/lokale blodtryggleiksstyresmakter, legar, laboratorieteknikarar, veterinærar og andre.

På europeisk nivå implementerer Det europeiske senter for førebygging og kontroll av sjukdommar (ECDC) eit informasjonsressursnav, kalla European Environment and Epidemiology Network (E3). E3-nettverket er eit samarbeidsnettverk der E3-nettverksbrukarar og partnarar kan utveksla data og informasjon om emnet. Gjennom E3-nettverket har ECDC som mål å fremje aktivitet på dette feltet ved å samle inn og distribuere klimatiske, miljømessige, demografiske og smittsame sjukdomsdata som er produsert av eit breitt spekter av hovudsakleg europeiske forskingsprosjekter, instituttar og offentlege etatar. Det overordna målet med E3-nettverket er å gjere det mogleg å analysere den føreståande risikoen for spreiing av smittsame sjukdommar på grunn av miljøendringar i heile Europa. Resultatet av desse analysane formidlast til beslutningstakarar, helsepersonell, EU og internasjonale byråar, andre statlege sektorar og ikkje-statlege organisasjonar. Nasjonale og subnasjonale systemar kan integrerast i eit breiare system (til dømes E3) for å overvaka og homogenisere inngangsdataa, samt utgangane (til dømes kart) for vektorovervåking.

EWS på VBD fungerer berre godt dersom overvåkingsnettverket av sjukdomsførekomst og klimatologiske og miljømessige faktorar er veletablert og følgjeleg opprettheldt. Det kan vere forskjellige variablar å vurdere når du overvakar og analyserer VBD (til dømes lokal temperatur, råme, vegetasjonstilstand, vassindeks,...), og metodane som er tilgjengelege i dag, kan ikkje vere i stand til å overvaka dei alle. Identifisering av helseutfall ved hjelp av desse overvåkingsmetodane lid av betydelege forseinkar på grunn av forseinkar i innhenting av data (til dømes klimatiske, økologiske eller epidemiologiske, epidemiologiske data), samt forseinkar i tilfelle identifikasjon, diagnose, rapportering eller andre elementar som kan føre til feilklassifisering av eksponering.

Fråværet av, eller feil EWSs for VBDs kan resultere i ein betydeleg auke av verknadene for den råka folkesetnaden. Derfor er ei korrekt implementering og styring av ei EWS på VBD-ar av avgjerande betydning. EWS for VBD krev kontinuerleg oppdatering og forbetring, basert på nyare innsikt frå forsking om klimaendringar eller epidemiologi. Til dags dato, sjølv om det allereie er flere VBD-varslingssystemer på plass (til dømes førebygging av West-Nile-virusinfeksjon i Hellas), er det flere utfordringar som er vanskelege å overvinne. Blant desse er det først og fremst vanskeleg å samle inn klima- og epidemiologiske data (dvs. inndata), men òg å bevise bevis for kostnadseffektive kontrolltiltak. Samanlikning og ekstrapolering av analyser er òg vanskeleg.

Kostnaden for EWS for VBD er ikkje ubetydeleg i absolutte termar. Likevel er det relativt lågt i forhold til den potensielle mengda tap som desse systema tillet å redusere. Faktisk, ved å fange opp framveksten og spreiinga av vektorborne sjukdommar, kan dei menneskelege og økonomiske kostnadene ved ein potensiell epidemi bli inneheldt. EWS på VBD-ar medfører kostnadar knytte til flere komponentar i overvåkingssystema samt kostnadar for vektorkontrollbiocider, som kan knytast til menneskelege ressursar, blodtryggleikstiltak (t.d. screeningsprosessar) eller virusprøving på menneske, dyr eller vektorar. I tillegg er det behov for ressursar for å oppretthalde systemet og ytterlegare forbetra det.

EUs strategi for tilpasning til klimaendringar understrekar viktigheita av å avgrense framveksten og spreiinga av smittsame sjukdommar og allergener knytte til geografiske skift i vektorar og patogenar. Strategien har som mål «å samle og kople saman data, verktøy og ekspertise for å kommunisere, overvaka, analysere og førebyggje verknadene av klimaendringar på menneskes helse og på helsa til dyr og miljø (dvs. 'One Health'-tilnærming). I samband med dette samlar Den europeiske myndigheit for næringsmiddeltryggleik (EFSA) — eit uavhengig europeisk byrå som avgir vitskaplege uttalelsar og råd om næringsmiddeltryggleik, ernæring, dyrehelse/velferd, plantevern og plantehelse — i samarbeid med Det europeiske senter for førebygging og kontroll av sjukdommar (ECDC) inn data om smitteberarar og smitteberande sjukdommar, og analyserer spreiinga av desse i Den europeiske unionen.

Design og implementering av eit system for tidleg varsling for VBD-ar krev vanlegvis 1 til 5 år, avhengig av systemets spesifikke mål og eigenskapar.

Førebyggings- og responsaktivitetar, herunder overvåking av VBD-infeksjonar hjå menneske, gjennomførast vanlegvis årleg, og overvåkingssystema drivast kontinuerleg.