Byggje jernbanetransport motstandskraft mot alpine farar i Austerrike

Den barske fjellrike naturen i dei austlege Alpane, der kring 65 % av Austerrikes nasjonale territorium ligg, utgjer ei spesiell utfordring for jernbanetransportplanlegging og leiing. Letting og bratte bakkar avgrensar plassen som kan brukast til permanente busetjingar og infrastruktur. Jarnbanelinjer følgjer derfor ofte flaumsletter eller ligg langs bratte ustabile bakkar, noko som i betydeleg grad utsett dei for flaum og spesielt for alpine farar, t.d. ruskstraumar, steinfall, skred eller jordskred. Som eit resultat har jernbaneinfrastruktur og drift fleire gonger vorte påverka av alpine farar. Til dømes spora flere bussar i eit intercitytog av ved Masonbach torrent (Vorarlberg) 11.^august 1995, etter ei ruskflythending som hadde øydelagd ei bru. Tre personar vart drepne, 17 personar vart hardt skadde og banen måtte stengjast i nesten ei veke. Også i juni 2013 forårsaka flaum og ruskstraumhendingar betydeleg skade på jernbaneinfrastrukturen. Den nasjonale jarnbaneoperatøren ÖBB Infra AG rapporterte tap på om lag 75 millionar euro til sitt jernbanenett.

Dei fleste alpine farar utløysast av ekstreme/alvorlege (hydro-) meteorologiske forhold som kraftig nedbør, rask snøsmelting eller ekstreme temperaturar. I framtida kan risikoen frå alpine farar auke betydeleg på grunn av klimaendringane. Til dømes kan talet på svært intense nedbørshendingar auke med 36 % i alpeområda og 70 % i låglandet i landet (mellom referanseperioden 1961–1990 og framskrivingsperioden 2011–2040, Kellermann eit al. 2016).

Dei austerrikske føderale jarnbanane (ÖBB Infra AG), saman med partnarar frå det sivile samfunn, privat sektor og regjeringa, sit igjen med det utfordrande mandatet til å vurdere risiko, ta førebyggjande tiltak og sikre sikker og kontinuerleg drift av nettverket. Ein risikoreduksjonsstrategi som følgjast, er implementering av strukturelle beskyttelsestiltak, til dømes diker og fyllingar. I dette samband er prioritering av tiltak og spørsmål om kostnadsdeling med andre statlege interessentar ei utfordring. Samstundes er gjennomføring av strukturelle tiltak mot alpine farar i Austerrike — med sine ca 5000 torrents og 3800 skredbanar — ofte ikkje mogleg av både økonomiske grunnar og aspektar av natur- og landskapsvern. Sidan tekniske tiltak dermed er avgrensa for å sikre eit tilsvarande tryggingsnivå for jarnbanedrift i alpin topografi, er det eit sterkt behov for ytterlegare (ikkje-strukturelle) risikoreduserande tiltak, til dømes vêrovervaking og tidleg varsling.

Meteorologiske ekstremhendingar utgjer ein stor risiko for jernbaneinfrastrukturen og passasjeranes sikkerheit. I framtida vil klimaendringane antakeleg få alvorlege konsekvensar for meteorologiske farar i Alpane. For å minimere direkte skade på jernbaneinfrastrukturen, gjennomførast strukturelle beskyttelsestiltak av ÖBB Infra AG saman med sine partnarar der dette er økonomisk, teknisk og miljømessig gjennomførbart. Men spesielt i det alpine miljøet er full beskyttelse ikkje mogleg, og risikoprofilen endrast kontinuerleg på grunn av klimaendringar. For å sikre sikker og kontinuerleg drift av nettverket og sikkerheita til passasjerane, vart det installert eit komplementært vêrovervakings- og tidleg varslingssystem.

ÖBB Infra AG følgjer hovudsakleg to komplementære risikostyringsstrategiar. På den eine sida reduserast risikoen for alpine farar ved å implementere strukturelle beskyttelsestiltak. ÖBB Infra AG er hovudsakleg ansvarleg for å konstruere og oppretthalde vernetiltak, til dømes dikar eller avfallsskur. I dei fleste tilfelle må det òg finansiera desse tiltaka. Likevel, viss dei planlagde tiltaka også beskyttar busetjingar eller andre infrastrukturelementar som vegar eller energiforsyning, finn samarbeid med andre statlege og regionale styresmakter eller lokalsamfunn stad, og beskyttelsessystemet kan subsidierast innanfor Hydraulic Engineering Assistance Act (WBFG [1985] 2014).

På den andre sida reduserast risikoen frå alpine farar ved å forbetra beredskapen for respons og beredskapsleiing. Eit sentralt element i ÖBBs risikoreduserande strategi er systemet for vêrovervåking og tidleg varsling kalla infra:wetter, som drivast i fellesskap av ÖBB og den private vêrtenesta UBIMET GmbH. Denne interaktive webportalen som er tilgjengeleg for ÖBB-tilsette, kombinerer data frå eigne og eksterne vêrstasjonar i ZAMG (Zentralanstalt für Meteorologie und Geodynamik — Central Institute of Meteorology and Geodynamics), radarar, satellittar samt lokale og globale vêrprognosar med detaljert informasjon om heile jernbanenettet i Austerrike. Det gjev ei berekning av viktige meteorologiske parameterar som temperatur, vindsnøggleik, nedbør, snøfall og snølinja på lokalt nivå.

I tillegg til å gje individuelle og rutespesifikke åtvaringar til ca. 1500 brukarar, brukast infra:wetter òg til å identifisere såkalla kritiske meteorologiske forhold (CMC) på førehand: vêrforhold som potensielt kan føre til større forstyrringar i togtrafikken og dermed krev koordinerte tiltak frå ÖBB Infra AGs avdeling for handtering av naturlege farar. I tilfelle ein kritisk meteorologisk tilstand oppdagast med tilstrekkeleg forvarselstid, utstades eit vêrvarsel og ein prosedyreplan implementerast. Dette kan inkludere installasjon av ein førekomstkommando som bestemmer om operasjonelle tryggingstiltak, til dømes fartsgrenser, sporstenging eller mellombelse reduksjonstiltak. Til dømes, i tilfelle at kraftig snøfall er spådd, kan tiltak som ei revidert planlegging av menneskelege ressursar og levering av vintertenester, eller forvarming av brytpunktar gjennomførast for å sikre drifta av nettverket. Eksistensen av eit fungerande system for vêrovervaking og tidleg varsling er òg ein effektiv og fleksibel risikostyringsløysing for å handtere dei forventa endringane i hyppigheita og intensiteten av klimafarar på grunn av klimaendringar.

For å handtere risikoen som naturfarar utgjer, tilbyr ÖBB Infra AG relevante ressursar for handtering av naturfarar og er godkjend til å ta eigne beslutningar som selskap. På grunn av den komplekse situasjonen med alpine farar kan imidlertid ikkje styringa av jarnbanetransporten i Austerrike handterast av ÖBB Infra AG aleine, og strukturelle risikoreduserande tiltak i transportsektoren må tilpassast strategiar for offentleg risikostyring mange stader. Difor er det behov for partnarskap og vitalt samarbeid mellom ulike aktørar på ulike administrative nivåar, det vil seie frå lokalt nivå til nasjonalt nivå.

På overordna nivå samarbeider ÖBB Infra AG med føderale departementer om strategiske spørsmål som beslutningar i lovgiving og tekniske standardar. På nivå med strukturelle risikoreduserande tiltak samarbeider ÖBB Infra AG med regionale styresmakter, lokalsamfunn og Forbundsdepartementet for jordbruk, skogbruk, miljø og vassforvalting (BMLFUW). Når det gjeld ikkje-strukturelle tiltak, samarbeider ÖBB Infra AG med privat sektor, akademiske institusjonar og regionale styresmakter for drift av vêrovervakings- og varslingssystemet og for å forbetra risikovurderingane.

Konstruksjonen av strukturelle beskyttelsestiltak kan ta opptil flere år for gjennomføring. Til dømes, etter ruskflythendinga på Taxenbach i 2013, konstruerte ÖBB ein strukturell ruskflytbarrierar som vart fullført i 2016. Systemet for vêrovervaking og tidleg varsling vart implementert i 2005 i fellesskap av ÖBB Infra AG og UBIMET GmbH.

Strukturelle beskyttelsestiltak som dike eller rusk flyt barrierar har vanlegvis ei levetid på flere tiår. Vêret overvåking og tidleg varsling system infra:wetter er ei permanent oppgåve.

Annegret Thieken
University of Potsdam
Institute of Earth and Environmental Science
Phone:+49 331 977 2984
E-mail: annegret.thieken@uni-potsdam.de

FP7-finansierte ENHANCE-prosjektet «Enhancing risk management partnerships for catastrophic natural hazards in Europe»