Budynki

Budynki

Główne przesłania

• Budynki mogą być podatne na zmianę klimatu, która może mieć wpływ zarówno na cechy konstrukcyjne budynku, jak i na warunki wewnętrzne budynku. Niezdolność do prawidłowej regulacji temperatury w pomieszczeniach może prowadzić do dyskomfortu termicznego dla użytkowników, co może mieć negatywny wpływ na zdrowie, samopoczucie i wydajność.
• UE pracuje nad rozwiązaniem tego problemu na kilku frontach. Komisja pracowała nad promowaniem włączenia przystosowania się do zmiany klimatu do norm budowlanych, ustanowiła dyrektywy mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej i charakterystyki energetycznej oraz opracowała polityki zachęcające do renowacji budynków, co prowadzi do poprawy efektywności wykorzystania zasobów i efektywności energetycznej. W marcu 2023 r. Komisja Europejska opracowała wytyczne na szczeblu UE dotyczące odporności budynków na zmianę klimatu.
• Wiedza na temat sposobów zwiększenia odporności środowiska zbudowanego jest aktualizowana i rozwijana w ramach różnych programów badawczych, a UE oferuje wsparcie finansowe, na przykład za pośrednictwem nowego europejskiego Bauhausu, na innowacyjne pomysły i rozwiązania.

Wpływ i podatność na zagrożenia

Budynki mogą być podatne na zmiany klimatu. Przyszłość może spowodować zwiększone ryzyko zawalenia się, degradacji materiałów budowlanych, a nawet integralności konstrukcyjnej budynków, znaczną utratę wartości z powodu większej liczby burz, szkód spowodowanych śniegiem lub osiadaniem, wnikania wody, pogarszającego się klimatu wewnętrznego i skrócenia żywotności budynku. Nowe i istniejące budynki należy ocenić pod kątem odporności na obecne zagrożenia i przyszłe zmiany klimatu oraz odpowiednio zaplanować lub zmodernizować.

Oprócz wpływu na cechy konstrukcyjne budynku, zmiana klimatu może wpływać na warunki, w których ludzie żyją, pracują i wchodzą w interakcje w pomieszczeniach. Użytkownicy budynków muszą korzystać z systemów ogrzewania i chłodzenia, aby poradzić sobie z dyskomfortem termicznym spowodowanym ekstremalnymi temperaturami.

Ramy polityki

Strategia UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu obejmuje szereg działań mających na celu wyeliminowanie podatności środowiska zbudowanego na zmianę klimatu, przy jednoczesnym uwzględnieniu przekrojowego znaczenia budynków w ramach europejskiej polityki klimatycznej. W strategii podkreślono potrzebę poprawy gotowości budynków na zmianę klimatu. Ponadto w strategii zwrócono uwagę na rolę budynków w adaptacji na dużą skalę, na przykład w ograniczaniu efektu miejskiej wyspy ciepła za pomocą zielonych dachów i ścian, oraz na potrzebę dokładniejszych prognoz naprężeń związanych ze zmianą klimatu w środowisku zbudowanym. Na poziomie budynków decyzje dotyczące polityki inwestycyjnej muszą być poparte solidnymi danymi dotyczącymi klimatu - w tym decyzjami gospodarstw domowych dotyczącymi renowacji. Jeśli chodzi o ubezpieczenie budynków, kluczowym priorytetem strategii jest zlikwidowanie luki w ochronie klimatu w odniesieniu do infrastruktury i środowiska zbudowanego. Kluczowe znaczenie ma również powiązanie między wodą a energią, a sektor budowlany może pomóc w wyeliminowaniu związanych z tym podatności na zagrożenia.

W strategii nadano priorytet rozwiązaniom opartym na zasobach przyrody, takim jak zielone dachy i ściany, które mogą pomóc w ograniczeniu niewłaściwej adaptacji – praktyki, której w strategii zaleca się unikać. Na przykład w budynkach rozwiązania oparte na zasobach przyrody mogą być zrównoważoną alternatywą dla wyłącznego stosowania klimatyzacji do chłodzenia. Środki na rzecz zielonej infrastruktury (zielone korytarze, zielone obszary miejskie, drzewa w miastach, a także zielone dachy i ściany) mogą zwiększyć odporność środowiska zbudowanego, zwłaszcza gdy są zintegrowane z planowaniem przestrzennym i w połączeniu z rozwiązaniami opartymi na zasobach przyrody.

Wyraźnie przewiduje się włączenie strategii w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i komunikatu w sprawie fali renowacji z 2020 r. W ramach Europejskiego Zielonego Ładu fala renowacji ma na celu podwojenie wskaźników renowacji w ciągu najbliższych dziesięciu lat oraz zapewnienie większej efektywności energetycznej i zasobooszczędności. Jeśli chodzi o przystosowanie się do zmiany klimatu, wskazuje się w nim na potrzebę przeglądu norm dotyczących ogrzewania i chłodzenia budynków, przy jednoczesnym uwzględnieniu osób znajdujących się w trudnej sytuacji i poprawie gotowości społeczeństwa na fale upałów. Kontynuuje się to w zaleceniu z 2020 r. w sprawie ubóstwa energetycznego, będącym również częścią fali renowacji.

W 2021 r. rozpoczęto przegląd kryteriów zielonych zamówień publicznych z 2016 r. dotyczących budynków biurowych (w ramach fali renowacji). Obejmuje ono kryteria odporności na zmianę klimatu i opiera się na wskaźnikach opracowanych w nowych europejskich ramach dotyczących zrównoważonych budynków. Ta ostatnia, uruchomiona w 2020 r., ma na celu ocenę zrównoważonego charakteru budynków w całym ich cyklu życia, z wykorzystaniem szeregu wskaźników obejmujących ekstremalne zagrożenia dla zdrowia i komfortu cieplnego, zrównoważone odwadnianie i zużycie wody.

Polityki UE związane z ogrzewaniem i chłodzeniem budynków przedstawiono na stronie Climate-ADAPT Health. Wytyczne w tym zakresie zawiera dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej.

Poprawa bazy wiedzy

Sprawozdanie grupy roboczej II AR6 IPCC pt. „Zmiana klimatu 2022: Skutki, adaptacja i podatność na zagrożenia obejmują słabe punkty i warianty adaptacji środowiska zbudowanego, zarówno z perspektywy globalnej, jak i kilku perspektyw regionalnych (w tym Europy i regionu Morza Śródziemnego), a także w ramach szerszych agregatów, takich jak osiedla miejskie, zdrowie i podnoszenie się poziomu mórz.

Fizyczne zagrożenia dla budynków spowodowane zmianą klimatu to pożary lasów, rozmrażanie wiecznej zmarzliny i podnoszenie się poziomu mórz, co stanowi poważną podatność na zagrożenia dla wielu nisko położonych miast przybrzeżnych, w tym europejskich. Środowisko zbudowane jest zatem postrzegane jako obszar pilnych działań przystosowawczych, takich jak przegląd kodeksów budowlanych w perspektywie bardziej odpornej na zmianę klimatu; stosowanie innowacyjnych podejść budowlanych; lub nawet przeniesienie do bezpieczniejszych obszarów, gdy wyczerpane zostaną możliwości ratowania niektórych bardzo narażonych osiedli. Zgłaszane nierównomierne efekty dystrybucyjne środków przystosowawczych, którymi należy się zająć w ramach polityki sprawiedliwej adaptacji, obejmują wyższe koszty, pogorszenie warunków życia w pomieszczeniach (zwłaszcza w przypadku osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji, ze względu na gorsze materiały budowlane przystępne cenowo dla osób ubogich oraz przystosowanie się do gentryfikacji spowodowanej zmianą klimatu. W sprawozdaniu specjalnym IPCC na temat globalnego ocieplenia o 1,5 °C odniesiono się do skutków zmiany klimatu i możliwości przystosowania się do niej w sektorze budowlanym, które mogą przyczynić się do ograniczenia ocieplenia do 1,5 ºC.

Audyt miejski Eurostatu dostarcza opartych na wskaźnikach informacji na temat zdolności adaptacyjnych miast, w tym infrastruktury i budynków. Przeglądarka map adaptacji miejskiej zapewnia wskaźniki, np. uszczelnianie gleby i zielone obszary miejskie.

Atlas miejski z usługi programu Copernicus w zakresie monitorowania obszarów lądowych dostarcza zharmonizowanych informacji na temat pokrycia terenu i map użytkowania gruntów w kilkuset miastach i ich okolicach.

W ramach programu Komisji Europejskiej w zakresie badań naukowych i innowacji „Horyzont 2020” wiedza na temat przystosowania się do zmiany klimatu w infrastrukturze budowlanej jest jednym z tematów objętych programem prac. Projekt RESIN pomaga miastom w opracowaniu solidnych strategii przystosowania się do zmiany klimatu w ich najbardziej krytycznej infrastrukturze. W ramach projektu EU-CIRCLE opracowuje się ogólnounijne ramy wsparcia niezbędnej infrastruktury, która ma być przygotowana na zagrożenia naturalne, w tym zmianę klimatu. Celem projektu ABC21 jest zbadanie najlepszych zrównoważonych projektów stref ciepłego klimatu, aby uwolnić ich potencjał rynkowy i badawczy. Projekt koncentruje się na bioklimatycznym podejściu projektowym, niskoenergetycznych technikach chłodzenia i lokalnych materiałach budowlanych już stosowanych w cieplejszych częściach świata, takich jak Afryka, które można zidentyfikować i dostosować do innych obszarów geograficznych.

Więcej informacji na temat przystosowania się do zmiany klimatu w miastach można znaleźć na stronie Climate-ADAPT Urban.

Wspieranie inwestycji i finansowania

Finansowanie UE na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu jest wspierane przez wieloletnie ramy finansowe na lata 2021–2027, które zapewniają włączenie działań w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu do wszystkich głównych programów wydatków UE.

Finansowanie UE na wspieranie odporności infrastruktury, w tym budynków, jest organizowane głównie w ramach polityki spójności, w szczególności za pośrednictwem europejskich funduszy rozwoju regionalnego.

Fundusz Solidarności UE interweniuje w sytuacjach nadzwyczajnych po poniesieniu szkody. Finansowane mogą być również wydarzenia związane ze zmianą klimatu.

Począwszy od 2021 r. program badawczy „Horyzont Europa” obejmuje budynki w ramach celu 4 „Wydajne, zrównoważone i sprzyjające włączeniu społecznemu wykorzystanie energii” klastra 5 „Energia klimatyczna i mobilność”. termin składania wniosków we wrześniu 2023 r. wyznaczono na dwa tematy w ramach celu 4 tego programu, koncentrujące się odpowiednio na uodparnianiu budynków zabytkowych na zmianę klimatu i na odporności na zdarzenia zakłócające w budynkach podatnych na zagrożenia; w związku z tym nowe projekty dotyczące przystosowania się do zmiany klimatu w budynkach mogą być finansowane w nadchodzącej zimie. Budynki są jednym z obszarów działania objętych misją UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w ramach programu „Horyzont Europa”, która promuje „mobilizację funduszy dostępnych na falę renowacji na modernizację i odporne na zmianę klimatu budynki publiczne i mieszkalnictwo socjalne, dzięki czemu są one zasobooszczędne i energooszczędne, zdrowe i zgodne z zasadami gospodarki o obiegu zamkniętym” w duchu integracji zasad fali renowacji i strategii przystosowania się do zmiany klimatu.

Inne rodzaje dostosowania finansowania unijnego w sektorze infrastruktury to dotacje z Europejskiego Banku Inwestycyjnego. Europejski Bank Inwestycyjny aktywnie promuje odporność na zmianę klimatu w finansowanych projektach.

Ubezpieczenia mają na celu finansowe zrekompensowanie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi, które prawdopodobnie nasilą się z powodu zmiany klimatu. Ochrona ubezpieczeniowa jest bardzo ważnym instrumentem przystosowania się do zmiany klimatu w sektorze infrastruktury, w tym w budynkach.

Kompleksowy przegląd można znaleźć na stronie poświęconej finansowaniu przez UE działań przystosowawczych.

Wspieranie wdrażania działań dostosowawczych

Od 2014 r. europejskie organizacje normalizacyjne, CEN i CENELEC, promują włączenie przystosowania się do zmiany klimatu do norm budowlanych, wspierając ich rozwój i harmonizację w celu uwzględnienia wpływu zmiany klimatu, postępu technologicznego i wymagań społecznych w decyzjach inwestycyjnych, zgodnie z mandatem Komisji Europejskiej.

Inspirując się ruchem kreatywnym sprzed stu lat, w ramach inicjatywy „Fala renowacji” UE uruchomiła nowy europejski Bauhaus jako platformę wspierającą kreatywne współtworzenie nowych rozwiązań na rzecz zrównoważonego i pięknego środowiska zbudowanego w UE. Inicjatywa ma na celu ułatwienie wymiany pomysłów na temat bardziej przystępnych cenowo, dostępnych zrównoważonych przestrzeni życiowych, mobilizując kreatywność projektantów, architektów, inżynierów, naukowców, studentów i inspirujących ludzi z dowolnego środowiska, z myślą o ostatecznej poprawie jakości naszego doświadczenia życiowego. Zapewni również wsparcie finansowe w drodze doraźnych zaproszeń do składania wniosków i programów w ramach wieloletnich ram finansowych. Faza początkowa doprowadziła już do kilku pierwotnych uwag, na podstawie których Komisja Europejska wydała komunikat w dniu 15 września 2021 r.

Porozumienie Burmistrzów w sprawie Klimatu i Energii zapewnia wsparcie dla działań przystosowawczych w kontekście miejskim. Więcej informacji można znaleźć na stronie ClimateAdapt Urban.