Przystosowanie się do zmiany klimatu

Przystosowanie się do zmiany klimatu

Dlaczego, biorąc pod uwagę inne wyzwania, należy rozważyć przystosowanie się do zmiany klimatu? Według Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) ocieplenie systemu klimatycznego jest jednoznaczne, a działalność człowieka jest dominującą przyczyną od połowy XX wieku. Odnosi się to do ocieplenia atmosfery i oceanów, zmian w globalnym obiegu wody, redukcji śniegu i lodu, globalnego średniego wzrostu poziomu mórz oraz zmian niektórych ekstremalnych zjawisk klimatycznych. Skutki globalnego ocieplenia są już widoczne i będą widoczne przez wiele lat. Strategie adaptacyjne są potrzebne na wszystkich szczeblach administracji: na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym, unijnym i międzynarodowym. Ze względu na różną dotkliwość i charakter wpływu na klimat w poszczególnych regionach Europy większość inicjatyw w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu będzie podejmowana na szczeblu regionalnym lub lokalnym. Zdolność do radzenia sobie i dostosowywania się różni się w zależności od populacji, sektorów gospodarki i regionów w Europie. Przystosowanie się do zmiany klimatu ma zatem kluczowe znaczenie dla radzenia sobie z obecną zmiennością klimatu i nieuniknionymi skutkami zmiany klimatu. Pomoże to również wykorzystać wszelkie pojawiające się możliwości.

W Europejskim prawie o klimacie zapisuje się cel określony w Europejskim Zielonym Ładzie, zgodnie z którym europejska gospodarka i społeczeństwo mają stać się neutralne dla klimatu do 2050 r. W Europejskim prawie o klimacie wzywa się w dziedzinie przystosowania się do zmiany klimatu do następujących działań (art.5):

1. Odpowiednie instytucje Unii i państwa członkowskie zapewniają stałe postępy w zwiększaniu zdolności przystosowawczych, wzmacnianiu odporności i zmniejszaniu podatności na zmianę klimatu zgodnie z art. 7 porozumienia paryskiego.
2. Komisja przyjmuje unijną strategię w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu zgodnie z porozumieniem paryskim i dokonuje jej regularnego przeglądu w kontekście przeglądu przewidzianego w art. 6 ust. 2 lit. b) niniejszego rozporządzenia.
3. Odpowiednie instytucje Unii i państwa członkowskie zapewniają również, aby polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w Unii i w państwach członkowskich były spójne, wzajemnie się wspierały, przynosiły dodatkowe korzyści dla polityk sektorowych oraz działały na rzecz lepszej integracji przystosowania się do zmiany klimatu w spójny sposób we wszystkich obszarach polityki, w tym w stosownych przypadkach w odpowiednich politykach i działaniach społeczno-gospodarczych i środowiskowych, a także w działaniach zewnętrznych Unii. Skupiają się one w szczególności na najsłabszych i najbardziej dotkniętych populacjach i sektorach oraz identyfikują niedociągnięcia w tym zakresie w porozumieniu ze społeczeństwem obywatelskim.
4. Państwa członkowskie przyjmują i wdrażają krajowe strategie i plany przystosowania się do zmiany klimatu, uwzględniając unijną strategię przystosowania się do zmiany klimatu, o której mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, oraz w oparciu o rzetelne analizy zmiany klimatu i wrażliwości, oceny postępów i wskaźniki, a także kierując się najlepszymi dostępnymi i najnowszymi dowodami naukowymi. W swoich krajowych strategiach przystosowania się do zmiany klimatu państwa członkowskie uwzględniają szczególną podatność odpowiednich sektorów, między innymi rolnictwa, oraz systemów wodnych i żywnościowych, a także bezpieczeństwa żywnościowego, oraz propagują rozwiązania oparte na zasobach przyrody i przystosowanie ekosystemowe. Państwa członkowskie regularnie aktualizują strategie i uwzględniają związane z nimi zaktualizowane informacje w sprawozdaniach przedkładanych na podstawie art. 19 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1999.
5. Do dnia 30 lipca 2022 r. Komisja przyjmuje wytyczne określające wspólne zasady i praktyki w zakresie identyfikacji, klasyfikacji i ostrożnościowego zarządzania istotnymi fizycznymi ryzykami klimatycznymi podczas planowania, opracowywania, realizacji i monitorowania projektów i programów dotyczących projektów.

W wytycznych politycznych dla Komisji Europejskiej na lata 2024–2029 przewodnicząca Ursula von der Leyen ogłosiła Europejski plan przystosowania się do zmiany klimatu (ECAP), aby wesprzeć państwa członkowskie w planowaniu gotowości i odporności.

Ze względu na różną dotkliwość i charakter wpływu na klimat w poszczególnych regionach Europy większość inicjatyw w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu będzie podejmowana na szczeblu regionalnym lub lokalnym. Zdolność do radzenia sobie i dostosowywania się różni się w zależności od populacji, sektorów gospodarki i regionów w Europie. Adaptacja ma zatem kluczowe znaczenie dla radzenia sobie z obecną zmiennością klimatu i nieuniknionymi skutkami zmiany klimatu, a także ze szczególnymi podatnościami na zagrożenia pod względem wieku, zdrowia, miejsca zamieszkania, statusu społeczno-ekonomicznego i innych aspektów. Pojęcie „niepozostawiania nikogo w tyle” w kontekście zmiany klimatu, zwane również „sprawiedliwością w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu” lub „sprawiedliwą odpornością”, należy zatem odpowiednio uwzględnić przy wdrażaniu sprawiedliwych, transformacyjnych i długoterminowych polityk i środków w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, aby uniknąć niewłaściwych praktyk adaptacyjnych, redystrybucji ryzyka lub wzmocnienia istniejących nierówności oraz uniknąć tworzenia „zwycięzców” i „przegranych”. Pomoże to również zapewnić sprawiedliwy podział korzyści płynących z polityki i środków w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu.

Sprawozdanie EEA nr 4/2025 Sprawiedliwość społeczna w przygotowaniach do zmiany klimatu: w jaki sposób sprawiedliwa odporność może przynieść korzyści społecznościom w całej Europie, przedstawiono najnowsze dostępne dowody na temat sprawiedliwej odporności i przedstawiono aktualne informacje na temat jej obecnego statusu w zakresie polityki i planowania na szczeblu unijnym, krajowym i niższym niż krajowy, a także priorytetów działania. Przeanalizowano w nim, w jaki sposób kwestia sprawiedliwej odporności jest uwzględniana i wdrażana w czterech kluczowych systemach: środowisko zbudowane, rolnictwo i żywność, woda i transport. Oferuje on praktyczne wskazówki dla decydentów i praktyków, rzucając światło na obszary, w których środki dostosowawcze mogą nieumyślnie pogłębić istniejące nierówności w tych systemach, wraz z inspirującymi przykładami praktycznych podejść, które są wykorzystywane w celu zapewnienia, aby nikt nie został pominięty.