Systemy wczesnego ostrzegania o chorobach przenoszonych przez wektory

Zmiana klimatu może mieć wpływ na przenoszenie chorób przenoszonych przez wektory (VBD), ponieważ warunki klimatyczne wpływają na cykl życia wektorów choroby (np. komarów, kleszczy itp.) oraz na współczynniki replikacji wirusów i pasożytów wewnątrz wektorów. Zwiększone temperatury mogą skrócić cykle reprodukcji wektorów i okresy inkubacji patogenów przenoszonych przez wektory, co prowadzi do większych populacji wektorów i zwiększonego ryzyka transmisji. Zmiany temperatur, opadów i wilgotności mogą wpływać zarówno na rozmieszczenie geograficzne i sezonową aktywność wektorów i zwierząt żywicielskich, jak i na zachowania ludzi i wzorce użytkowania gruntów, a tym samym na ogólną częstość występowania VBD. 

W ciągu ostatnich dziesięcioleci epidemie VBD wystąpiły w Europie, a zmiana klimatu może być jednym z czynników powodujących te epidemie. Na przykład latem 2010 r. bezprecedensowy wzrost liczby zakażeń wirusem Zachodniego Nilu u ludzi w Europie Południowo-Wschodniej poprzedził okres ekstremalnych upałów w tym regionie. W kolejnych latach anomalie w wysokiej temperaturze uznano za czynniki przyczyniające się do powtarzających się ognisk choroby (EEA 2016).

Aby zapobiec możliwym zagrożeniom dla zdrowia ludności, sygnały z systemów wczesnego ostrzegania (EWS) mogą być wykorzystywane do strukturyzowania skutecznych programów kontroli wektorów. Działania następujące po wczesnym ostrzeganiu obejmują analizy rozprzestrzeniania się patogenów, ich wykrywanie (w oparciu o monitorowanie obecności i przestrzennego rozmieszczenia patogenów), prognozowanie potencjalnego dalszego rozprzestrzeniania się zakażeń poprzez wykorzystanie modelowania predykcyjnego, a wreszcie rozpowszechnianie ostrzeżeń, podejmowanie decyzji i wdrażanie odpowiedzi. Działania te obejmują wiele różnych podmiotów, takich jak decydenci polityczni, władze krajowe, regionalne i lokalne (np. ministerstwo zdrowia, medyczne jednostki epidemiologiczne itp.), personel medyczny (np. lekarze, klinicyści i pracownicy laboratoriów) oraz badacze.

Opracowanie i wdrożenie systemu wczesnego ostrzegania o chorobach zakaźnych VBD obejmuje szeroki zakres umiejętności, zabezpieczonych zaangażowaniem ekspertów z takich dziedzin, jak tradycyjna epidemiologia środowiska i chorób zakaźnych, zdrowie publiczne i zmiany środowiskowe. Z tego powodu zaangażowanych jest zazwyczaj kilka administracji i instytucji w różnych skalach przestrzennych, w tym krajowe ministerstwa zdrowia, krajowe agencje zdrowia publicznego, krajowe medyczne jednostki entomologiczne, krajowe/regionalne/lokalne organy ds. bezpieczeństwa krwi, lekarze, technicy laboratoryjni, weterynarze i inni.

Na szczeblu europejskim Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) wdraża centrum zasobów informacyjnych o nazwie Europejska Sieć Środowiska i Epidemiologii (E3). Sieć E3 to sieć współpracy, za pośrednictwem której użytkownicy i partnerzy sieci E3 mogą wymieniać dane i informacje na ten temat. Za pośrednictwem sieci E3 ECDC ma na celu promowanie działalności w tej dziedzinie poprzez gromadzenie i rozpowszechnianie danych klimatycznych, środowiskowych, demograficznych i dotyczących chorób zakaźnych, które zostały opracowane przez szeroki zakres głównie europejskich projektów badawczych, instytutów i agencji rządowych. Nadrzędnym celem ustanowienia sieci E3 jest umożliwienie przeprowadzenia ogólnoeuropejskich analiz zagrożeń związanych z rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych w wyniku zmian środowiskowych. Wyniki tych analiz są przekazywane decydentom politycznym, specjalistom w dziedzinie zdrowia publicznego, agencjom Unii Europejskiej i agencjom międzynarodowym, innym sektorom rządowym i organizacjom pozarządowym. Systemy krajowe i regionalne można zintegrować z szerszym systemem (takim jak E3) w celu monitorowania i ujednolicenia danych wejściowych, a także wyników (takich jak mapy) monitorowania wektorów.

System wczesnego ostrzegania na VBD funkcjonuje dobrze tylko wtedy, gdy sieć monitorowania występowania chorób oraz czynniki klimatyczne i środowiskowe są dobrze ugruntowane i odpowiednio utrzymywane. Podczas monitorowania i analizowania VBD mogą istnieć różne zmienne (np. lokalna temperatura, wilgotność, stan roślinności, wskaźnik wody itp.), a dostępne obecnie metody mogą nie być w stanie monitorować wszystkich z nich. Identyfikacja efektów zdrowotnych za pomocą tych metod nadzoru cierpi na znaczne opóźnienia spowodowane opóźnieniami w pobieraniu danych (takich jak dane klimatyczne, ekologiczne lub epidemiologiczne, epidemiologiczne), a także opóźnieniami w identyfikacji, diagnozowaniu, zgłaszaniu lub innych elementach, które mogą prowadzić do błędnej klasyfikacji narażenia.

Brak lub wadliwy system wczesnego ostrzegania w odniesieniu do VBD może spowodować znaczny wzrost wpływu na populację dotkniętą chorobą. W związku z tym kluczowe znaczenie ma prawidłowe wdrożenie SWO dotyczącego VBD i zarządzanie nim. Systemy wczesnego ostrzegania dla VBD wymagają ciągłej aktualizacji i doskonalenia w oparciu o najnowsze spostrzeżenia z badań nad zmianą klimatu lub epidemiologią. Jak dotąd, chociaż istnieje już kilka systemów ostrzegania przed wirusem VBD (np. zapobieganie zakażeniom wirusem West-Nile w Grecji), istnieje kilka wyzwań, z którymi trudno jest sobie poradzić. Wśród nich pierwszorzędne znaczenie ma trudność w gromadzeniu danych klimatycznych i epidemiologicznych (tj. danych wejściowych), ale także udowodnienie istnienia racjonalnych pod względem kosztów środków kontroli. Trudne jest również porównanie i ekstrapolacja analiz.

Koszt SWO dla VBD jest istotny w wartościach bezwzględnych. Jest on jednak stosunkowo niski w porównaniu z potencjalną kwotą strat, którą systemy te pozwalają zmniejszyć. W rzeczywistości, przechwytując pojawianie się i rozprzestrzenianie chorób przenoszonych przez wektory, można ograniczyć ludzkie i finansowe koszty potencjalnej epidemii. Systemy wczesnego ostrzegania na VBD pociągają za sobą koszty związane z kilkoma elementami systemów nadzoru, a także koszty biocydów do kontroli wektorów, które mogą być związane z zasobami ludzkimi, środkami bezpieczeństwa krwi (np. procesami badań przesiewowych) lub testami wirusa na ludziach, zwierzętach lub wektorach. Ponadto potrzebne są zasoby do utrzymania systemu i jego dalszego ulepszania.

W strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu podkreślono znaczenie ograniczenia powstawania i rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych i alergenów związanych ze zmianami geograficznymi wektorów i patogenów. Strategia ma na celu „gromadzenie i łączenie danych, narzędzi i wiedzy fachowej w celu komunikowania, monitorowania, analizowania i zapobiegania skutkom zmiany klimatu dla zdrowia ludzi oraz dla zdrowia zwierząt i środowiska (tj. podejście »Jedno zdrowie«).” W tym kontekście Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) – niezależna agencja europejska, która opracowuje opinie naukowe i doradztwo w zakresie bezpieczeństwa żywności, żywienia, zdrowia/dobrostanu zwierząt, ochrony roślin i zdrowia roślin – we współpracy z Europejskim Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) gromadzi dane dotyczące wektorów i chorób przenoszonych przez wektory oraz analizuje ich rozprzestrzenianie się w Unii Europejskiej.

Projektowanie i wdrażanie systemu wczesnego ostrzegania w odniesieniu do VBD zazwyczaj wymaga od 1 do 5 lat, w zależności od konkretnego celu i cech systemu.

Działania w zakresie profilaktyki i reagowania, w tym nadzór nad zakażeniami VBD u ludzi, są zasadniczo wdrażane co roku, a systemy nadzoru są stale obsługiwane.