Wykorzystanie wody do radzenia sobie z falami upałów w miastach

Inwestycje w usługi zaopatrzenia w wodę i infrastrukturę wodną mogą pomóc miastom w ich wysiłkach na rzecz zwiększenia odporności na negatywne skutki globalnego ocieplenia i fal upałów. Środki te mogą składać się z różnych pakietów szarych interwencji, takich jak: 

• Budowa, naprawa i konserwacja fontann do picia i chłodzenia;
• Chłodzenie za pomocą aerozolu wodnego (fontanny i rekreacyjne elementy wodne, takie jak ochraniacze na zachlapania i aerozole).

Naprawa zabytkowych fontann do picia i instalowanie nowych stwarza więcej możliwości dla osób doświadczających negatywnych skutków ciepła w mieście. Mogą używać wody do picia, gdy czują się spragnione lub mogą używać wody do ostygnięcia. Wykorzystanie wody do chłodzenia obniża temperaturę powietrza poprzez odparowanie, absorpcję ciepła i transport ciepła. Efekt chłodzenia płynącej wody jest większy niż wody stojącej, ze względu na proces mieszania płynącej wody z powietrzem i transport ciepła. Spray wodny z fontanny ma jeszcze większy efekt chłodzenia ze względu na dużą powierzchnię styku wody i powietrza, co stymuluje parowanie. Efekt chłodzenia przez odparowanie występuje również, gdy spray wodny ma kontakt ze skórą, obniżając temperaturę ciała. Fontanny i rekreacyjne elementy wodne mogą również mieć pozytywne skutki społeczne, ponieważ zwiększają atrakcyjność przestrzeni publicznych. Na przykład władze miasta Budapeszt ożywiły swój „program chłodzenia”, ustanawiając wyspy chłodzące i fontanny do picia, aby chronić mieszkańców i gości przed długotrwałym narażeniem na wysokie temperatury. Wszystkie fontanny do picia w Budapeszcie można łatwo znaleźć za pośrednictwem mapy online dostępnej na stronie internetowej gminy. Fontanny są również powszechnie używane przez ludzi i służą jako miejsca spotkań.  Podobnie w Paryżu zainstalowano fontanny łączące dystrybucję wody do picia i mgły, aby pomóc obywatelom w radzeniu sobie z stresem cieplnym. 

Poprawa samopoczucia ludzi poprzez zmniejszenie dyskomfortu termicznego jest również rozwiązaniem pozwalającym zachować gospodarkę turystyczną w niekorzystnych warunkach klimatycznych w najgorętszych miesiącach. Najprawdopodobniej nadmierne upały trzymałyby turystów z dala od niektórych miast, zwłaszcza w Europie Południowej. Fontanny i rekreacyjne obiekty wodne mogą np. zwiększać atrakcyjność przestrzeni publicznych dla turystów. Jednocześnie zmniejszają stres cieplny zarówno dla mieszkańców, jak i turystów.  

Istnieje wyraźny kompromis między wdrożeniem wyżej wymienionych rozwiązań chłodniczych a zużyciem wody. W związku z tym wyżej wymienionych wariantów nie można wdrożyć w sytuacjach niedoboru wody. W rzeczywistości istnieje ogromna potrzeba przyjęcia przez miasta zrównoważonych strategii chłodzenia, które nie powodują dodatkowej presji na cenne zasoby wodne.  

Z tego powodu zdecydowanie zaleca się, aby miasta, korzystając z funkcji wodnych do zarządzania falami upałów, podjęły wszelkie środki ostrożności w celu zminimalizowania zużycia wody. Można to osiągnąć poprzez: 

• integracja wykorzystania wody z opcjami zielonej infrastruktury, które zapewniają chłodzenie dzięki efektowi zacienienia i mikroklimatowi oferowanemu przez roślinność, pokrywa drzewostanu i miejskie części wód na gęsto zabudowanych obszarach miejskich o wysokim odsetku utwardzonej gleby. Odporne na zmianę klimatu gatunki drzew są szczególnie odpowiednie do tego zakresu (zob. również wariant „zielone przestrzenie i korytarze na obszarach miejskich”);
• wykorzystanie innowacyjnego projektu do budowy fontann wody pitnej, minimalizując zużycie wody (systemy zapobiegające stałemu przepływowi wody);
• maksymalizacja przyjęcia zamkniętego obiegu wody do celów niezwiązanych z piciem. Woda deszczowa lub ścieki bytowe i komunalne mogą być ponownie wykorzystywane do chłodzenia (np. zwilżanie ulic) po odpowiednim oczyszczeniu (zob. opcja ponownego wykorzystania wody). 

Planowanie i projektowanie zrównoważonego wykorzystania wody do chłodzenia może być korzystne w połączeniu z projektowaniem urbanistycznym uwzględniającym kwestie związane z wodą (WSUD). 

Podobnie jak w przypadku każdego rodzaju planowania urbanistycznego, udział zainteresowanych stron jest ważny dla pomyślnego planowania, projektowania i wdrażania tych środków. Ponieważ niektóre systemy chłodzenia w miastach są złożone, wymagają współpracy międzysektorowej i wiedzy fachowej z różnych dyscyplin. Sektor rivate i lokalne przedsiębiorstwa mogą być istotnymi uczestnikami i mogą być zaangażowane w planowanie lub pokrywanie kosztów wdrożenia. Sąsiedztwa o niskim statusie społeczno-ekonomicznym i słabsze grupy społeczne mogą cierpieć nieproporcjonalnie bardziej podczas fal upałów, ponieważ ich środowisko życia może być mniej zielone i chłodne niż w dzielnicach bogatych. Szczególną uwagę należy zwrócić na zapewnienie rozwoju infrastruktury chłodniczej w miastach w sposób sprawiedliwy społecznie. Proaktywne działania informacyjne i znaczące zaangażowanie są niezbędne, aby zapewnić udział docelowych społeczności w planowaniu chłodzenia obszarów miejskich. Równy dostęp do zewnętrznych opcji chłodzenia (centra chłodnicze, parki) ma kluczowe znaczenie dla skutecznego przystosowania się do ekstremalnych upałów, zwłaszcza w przypadku osób starszych. 

Silne zaangażowanie ze strony kierownictwa miasta i wsparcie ze strony lokalnego burmistrza zainteresowanego programem przystosowania się do zmiany klimatu może być kluczowym czynnikiem napędzającym zrównoważone rozwiązania. Planowanie holistyczne w ramach innego planowania miejskiego, mapowanie podatności na zagrożenia społeczne i umieszczanie nowych systemów w oparciu o całościowe analizy zwiększą zrównoważenie społeczne i środowiskowe systemów chłodzenia. Środek ten należy włączyć do instrumentów planowania przestrzennego miast, a w szczególności do planu przystosowania się do zmiany klimatu. Sukces zależy w znacznym stopniu od poziomu integracji z innymi środkami, np. ponownym wykorzystaniem ścieków do podlewania ogrodów, aby zaoszczędzić czystą wodę, która ma być wykorzystana do tego środka. Jeżeli środek ten nie zostanie włączony do szerszego planu gospodarki wodnej, może to prowadzić do wzrostu zużycia wody, które byłoby niezrównoważone podczas susz i fal upałów. Innym problemem jest to, że zrównoważone chłodzenie jest wysiłkiem międzysektorowym, który wymaga współpracy między sektorami i dyscyplinami. Bardzo często nie ma wyraźnego „właściciela” środka lub żaden z nich nie bierze za niego odpowiedzialności. Jednym z istotnych czynników ograniczających jest brak informacji na temat praktyk zrównoważonego chłodzenia w miastach, w tym projektowania urbanistycznego odpornego na ciepło, oraz brak dostępnych narzędzi wspierających wdrażanie tego wariantu. Kształcenie, szkolenie i wymiana doświadczeń mają kluczowe znaczenie, zwłaszcza dla decydentów i specjalistów, dla zapewnienia, aby normy, praktyki i normy, projekty i plany były dostosowane do możliwości technicznych i odpowiednich środków na rzecz zrównoważonego chłodzenia obszarów miejskich. Współpraca międzyresortowa jest niezbędna do skutecznego planowania i wdrażania. 

Koszty bezpośrednie mogą się znacznie różnić w zależności od rozwiązania. Na przykład koszt fontann i systemów natryskowych jest niski w porównaniu ze złożonymi rozwiązaniami. Te ostatnie łączą rozwiązania oparte na zasobach przyrody z technikami inżynieryjnymi (np. różne kombinacje cieniowania, parowania i wentylacji wokół zbiorników wodnych i dysz mgłowych w celu zwiększenia efektu chłodzenia). Fontanny wymagają regularnego monitorowania i konserwacji jakości wody, filtrów i dysz natryskowych. Koszty mogą wzrosnąć w sytuacjach niedoboru wody i sprzecznego zapotrzebowania na zasoby wodne, z innymi zastosowaniami i użytkownikami. Chłodzenie miast za pomocą wody może jednak przynieść wiele korzyści, przede wszystkim dla poprawy samopoczucia i zdrowia, zwłaszcza dla osób starszych. Instalowanie nowych fontann do picia może również przynieść korzyści dla środowiska, ponieważ mieszkańcy i goście miasta są zachęcani do napełniania butelek wielokrotnego użytku wodą z kranu, zamiast kupować nowe plastikowe butelki na wodę. Pozytywny wpływ na gospodarkę turystyczną można również osiągnąć w najgorętszych miesiącach, uniemożliwiając ludziom wybór różnych miejsc mniej podatnych na fale upałów.

Nie ma silnych regulacji dotyczących zrównoważonego chłodzenia w miastach za pomocą wody w UE lub państwach członkowskich UE. Samorządy lokalne (gminy) są odpowiedzialne za miejskie planowanie w zakresie wody i przystosowania się do zmiany klimatu, w tym za środki rozszerzające usługi zaopatrzenia w wodę, takie jak fontanny (do picia). 

Czas wdrożenia zależy od rozwiązań i może wahać się od kilku miesięcy do kilku lat w zależności od złożoności i wielkości budowanego systemu. L ocalowy system chłodzenia oparty na systemach stworzonych przez człowieka, takich jak fontanny lub prysznice wodne, nie trwa tak długo, aby zakończyć po podjęciu decyzji o ich budowie. Czas wdrożenia może być dłuższy (kilka lat), jeżeli rozwiązania te zostaną włączone do planu obejmującego również bardziej złożoną niebiesko-zieloną infrastrukturę, taką jak odbudowa potoku miejskiego lub rozwój sieci chłodni w skali miasta. 

Ponieważ są one częścią środowiska zbudowanego, systemy chłodzenia stacjonarnego, takie jak fontanny, są zwykle długotrwałe, ponad 10 lat. Wręcz przeciwnie, inne systemy chłodzenia, takie jak zwilżanie ulic lub opryskiwanie otwartych przestrzeni publicznych, mają krótkoterminowe skutki i w razie potrzeby wymagają wielokrotnego wdrożenia.