Strategia przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel w Alpach Szwajcarskich

„Strategia przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel” stanowi odpowiedź na wyzwania wynikające z połączenia (i) wpływu zmiany klimatu na potencjał zagrożeń naturalnych oraz (ii) istniejących wcześniej podatności na zagrożenia społeczno-gospodarcze i społeczno-kulturowe.

Obszar Grimsel charakteryzuje się dużą ekspozycją na procesy grawitacyjne i hydrologiczne, takie jak opad skał, przepływy błota, procesy ulewne, osuwiska, lawiny i powodzie w wyniku aggradacji. W wyniku rozmrażania wiecznej zmarzliny i wycofywania się lodowców różne części regionu zostały dotknięte poważnymi zdarzeniami związanymi z zagrożeniami naturalnymi, obejmującymi masowe ruchy w ujęciu rocznym i w coraz większym stopniu w ostatnich latach. Ze względu na napędzany temperaturą wzrost wysokości linii wiecznej zmarzliny, mobilizację gruzu w wyniku ablacji lodowca, rosnące prawdopodobieństwo obfitych opadów deszczu i rosnącej linii śniegu, oczekuje się, że duże masowe wydarzenia ruchowe staną się bardziej prawdopodobne również latem w przyszłości.

Średnia roczna temperatura w Szwajcarii wzrosła już o 2,0 °C w latach 1864–2017 w porównaniu z 0,9 °C na całym świecie (CH2018, 2018). Zgodnie z najnowszymi scenariuszami klimatycznymi dla Szwajcarii na 2018 r. (CH2018, 2018 ), do końca XXI ^wieku średnia roczna temperatura w całej Szwajcarii może wzrosnąć nawet o 6,9 °C od epoki przedindustrialnej (5,4°C w porównaniu z okresem odniesienia 1981–2010) w przypadku scenariusza emisji bez ograniczeń RCP8.5. W przypadku scenariusza RCP2.6 zgodnego z wymogami w zakresie ograniczenia wzrostu temperatury do 2°C ocieplenie będzie prawdopodobnie o 2,1–3,4°C wyższe od poziomu sprzed epoki przemysłowej (0,6–1,9°C w porównaniu z okresem 1981–2010). Oczekuje się, że jeszcze silniejsze ocieplenie nastąpi w sezonie letnim. W dłuższej perspektywie nieograniczona zmiana klimatu (RCP8.5) prawdopodobnie spowoduje, że średnie opady w Szwajcarii zmniejszą się latem, a zimą wzrosną. W zależności od regionu prognozowany mediana wzrostu opadów zimowych o 2100 r. waha się od +12% do +22%, a mediana spadku opadów letnich waha się od -10% do -24%. Szacuje się, że w scenariuszu RCP8.5 poziom zerowy wzrośnie zimą o 700 do 1050 metrów (w porównaniu do lat 1981-2010). Spowoduje to prawdopodobny spadek sum opadów śniegu o ponad -50% i spadek średniej zimowej pokrywy śnieżnej o -80% na niskich wysokościach. Istnieją solidne dowody na to, że będą występować częstsze i intensywniejsze obfite opady deszczu, zwłaszcza w półroczu zimowym, przy czym intensywność zdarzeń szczytowych wykazuje największe zmiany: w przypadku RCP8.5 przewiduje się, że do 2100 r. ilość opadów podczas całodziennych obfitych opadów deszczu w odstępach 100-letnich wzrośnie o 10–25 %. Połączone skutki rosnących opadów zimowych, rosnącego udziału opadów deszczu zamiast śniegu oraz nasilających się ekstremalnych opadów będą miały poważne konsekwencje dla ryzyka powodzi i innych procesów związanych z zagrożeniami naturalnymi.

Szwajcarska krajowa analiza zagrożeń i możliwości związanych z klimatem (Köllner i in., 2017) wskazała rosnącą częstotliwość lub rozszerzenie przestrzenne ruchów masowych z powodu odwrotu lodowców i rozmrażania wiecznej zmarzliny, w tym na obszarach, które wcześniej nie były dotknięte, jako priorytetowe ryzyko zmiany klimatu w kilku regionach Szwajcarii, w tym w Alpach Szwajcarskich. Bez środków dostosowawczych zmniejszenie stabilności nachylenia i częstsze masowe przemieszczanie się mogą w znacznym stopniu zwiększyć ryzyko szkód dla życia ludzkiego i dóbr materialnych (budynki, infrastruktura, szkody pośrednie, zmniejszenie pojemności zbiorników wodnych).

Na obszarze Grimsel wysoka obecna presja problemowa wynikająca z przepływów błotnych i lokalnych powodzi na niektórych obszarach gminnych była ważnym czynnikiem inicjującym opracowanie strategii przystosowania się do zmiany klimatu. W swojej ocenie przyszłych wyzwań uczestniczące zainteresowane strony stwierdziły, że zagrożenia spowodowane szeregiem zagrożeń hydrograwitacyjnych prawdopodobnie wzrosną w warunkach postępującej zmiany klimatu, w tym w związku z przedłużeniem okresów podatnych na zagrożenia na sezon letni (Bender-Gàl i in., 2016). Wynikające z tego zagrożenia mają bezpośredni wpływ na jedyną drogę kantonalną, która jest głównym połączeniem transportu publicznego w regionie i poza nim, system dróg drugorzędnych, budynki i osiedla, infrastrukturę zaopatrzeniową (woda pitna, linie energetyczne, telekomunikacja) oraz obiekty związane z produkcją energii wodnej, która jest głównym atutem gospodarczym regionu.

Wpływ zmiany klimatu na zagrożenia naturalne jest ściśle związany z wieloma kwestiami rozwoju regionalnego na tym peryferyjnym obszarze wiejskim. Rosnące ryzyko wynikające z procesów związanych z zagrożeniami naturalnymi nakłada się na siebie i wchodzi w interakcje z innymi presjami zewnętrznymi i tendencjami społeczno-gospodarczymi obowiązującymi w regionie, często je zaostrzając. Te czynniki nieklimatyczne obejmują: zmiany demograficzne (wyjazdy z obszarów wiejskich, starzenie się społeczeństwa); ograniczenia rozwoju osiedli wynikające z warunków naturalnych; ograniczone możliwości finansowania ze środków publicznych strukturalnych środków ochrony; upośledzone postrzeganie ryzyka przez ludność (wpływające na postrzeganą jakość życia); uzależnienie atrakcyjności turystycznej i poziomu zatrudnienia od ciągłości połączenia drogowego. Zagrożenia naturalne związane z klimatem wpływają na te czynniki rozwoju regionalnego, wpływając na trzy kluczowe warunki zrównoważonego rozwoju regionalnego oraz zagrażając ich niezbędnej równowadze, a mianowicie: i) łączność transportowa i niezawodność infrastruktury publicznej, ii) bezpieczeństwo oraz iii) jakość życia.

W ramach klastra tematycznego „Radzenie sobie z zagrożeniami naturalnymi” opracowanie „Strategii w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel” było jednym z 31 projektów pilotażowych finansowanych w ramach pierwszego etapu finansowania (2013–2017) federalnego szwajcarskiego programu pilotażowego w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu. Program ten wspiera realizację szwajcarskiej krajowej strategii przystosowania się do zmiany klimatu (Rada Federalna, 2012 r.) poprzez zapewnienie wsparcia finansowego dla innowacyjnych i wzorcowych projektów w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu w kantonach, regionach i gminach.

Projekt pilotażowy w obszarze Grimsel miał na celu uwrażliwienie podmiotów regionalnych na skutki zmiany klimatu i promowanie współpracy między odpowiednimi podmiotami na różnych szczeblach i w różnych sektorach. Konkretne cele obejmowały określenie wariantów przystosowania się do zmiany klimatu, opracowanie subregionalnej, długoterminowej strategii przystosowania się do zmiany klimatu w celu skoordynowanego radzenia sobie z zagrożeniami naturalnymi oraz osiągnięcie zaangażowania podmiotów w jej realizację.

Dokument strategiczny koncentruje się na czterech strategicznych kierunkach zrównoważonego rozwoju regionalnego w warunkach zmiany klimatu: (i) dostęp do transportu, (ii) jakość życia, (iii) bezpieczeństwo oraz (iv) komunikacja. W tym celu określono następujące cele (Bender-Gàl i in., 2016):

1. Infrastruktura transportowa: Zapewniona jest odpowiednia dostępność, z uwzględnieniem aspektów związanych z kosztami i korzyściami, natomiast różne cechy dostępu do ruchu drogowego są możliwe na różnych odcinkach dróg.
2. Jakość życia: Optymalne wykorzystanie potencjału regionu pozostaje możliwe pomimo zmian klimatycznych. Tendencja do migracji nie nasili się pomimo skutków zmiany klimatu, a jej konsekwencje dla jakości życia zostaną złagodzone.
3. Bezpieczeństwo: Życie w gminach pozostaje bezpieczne, a mieszkańcy mają dobre poczucie bezpieczeństwa. Ryzyko dla ludzi i wartości nieruchomości jest zminimalizowane.
4. Komunikacja: Komunikacja wewnątrz regionu i na jego temat jest łatwo zrozumiała, dobrze ukierunkowana, adekwatna do potrzeb każdego szczebla decyzyjnego, regularna, odbywa się we właściwym czasie i za pośrednictwem wyraźnie uzgodnionych kanałów komunikacji.

Ponadto w strategii określono pięć obszarów zainteresowania i określono cele jakościowe mające na celu zapewnienie odpornego na zmianę klimatu i zrównoważonego rozwoju regionalnego dla każdego z nich.

W „Strategii w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel” (Bender-Gàl i in., 2016) uznano, że rosnące zagrożenia wynikające ze zmiany klimatu i innych bieżących zmian społecznych są ze sobą ściśle powiązane. Zajmuje się zatem przystosowaniem się do zmiany klimatu i zrównoważonym rozwojem regionalnym w sposób powiązany (Steinemann i in., 2017). W związku z tym obszary działania strategii są częściowo bezpośrednio związane z procesami związanymi z zagrożeniami naturalnymi spowodowanymi klimatem, a częściowo ukierunkowane również na wpływy nieklimatyczne na szerszy rozwój regionalny. Strategia ma zatem na celu zapewnienie rozwoju regionalnego odpornego na zmianę klimatu w kontekście zarządzania zagrożeniami naturalnymi i ryzykiem.

Na podstawie oceny status quo, oczekiwanych zmian, wynikających z nich przyszłych wyzwań i potencjalnych możliwości w dokumencie strategicznym (Bender-Gàl i in., 2016) określono kierunki strategiczne i pięć następujących obszarów zainteresowania: a) budynki, osiedla i obiekty; droga kantonalna i infrastruktura kantonalna; c) turystyka; d) zatrudnienie i rozwój gospodarczy; oraz e) życie na wsi, aspekty społeczno-kulturowe i krajobraz. W odniesieniu do każdego z obszarów zainteresowania określa się, ocenia i nadaje priorytet potencjalnym obszarom działania, co skutkuje zestawem sześciu konkretnych środków. Są one zdefiniowane w sposób operacyjny, w tym obowiązki, etapy pracy, wskaźniki postępu itp. Środki są różnego rodzaju i dotyczą: ustawień instytucjonalnych, poprawy bazy wiedzy, rozwoju rozliczeń, komunikacji, marketingu i wkładu w rozwiązanie techniczne. Określono następujące środki:

• Utworzenie komitetu sterującego ds. „Strategii w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel”: Utworzenie grupy sterującej oraz określenie jej zadań i zakresu zadań w celu zapewnienia wdrożenia, monitorowania i rozwoju środków.
• Przekształcenie niewykorzystanych nieruchomości na cele mieszkaniowe (gmina Guttannen, osada Boden): Tworzenie nowej przestrzeni mieszkaniowej, przyciąganie nowych mieszkańców i promowanie rozwoju osiedli zorientowanego na wewnętrzne potrzeby w celu zabezpieczenia życia społecznego i kulturalnego wsi oraz zachowania atrakcyjności tego obszaru jako przestrzeni życiowej pomimo przeciwności związanych ze zmianą klimatu. Środek ten jest odpowiedzią na postrzegane straty w zakresie bezpieczeństwa i jakości życia spowodowane zagrożeniami naturalnymi spowodowanymi klimatem i ma na celu przeciwdziałanie migracji zewnętrznej napędzanej zmianą postrzegania ryzyka przez ludność.
• Usprawnienie wymiany danych i informacji na temat zagrożeń naturalnych: Ustanowienie infrastruktury i procedur wymiany i przetwarzania danych i informacji o zagrożeniach naturalnych pochodzących z różnych źródeł oraz udostępniania ich ekspertom i opinii publicznej. Wspiera to podmioty regionalne w radzeniu sobie z zagrożeniami.
• Przygotowanie do ewentualnego nowego połączenia kolejowego: Środek ten ma na celu przyczynienie się do niedawnej dyskusji politycznej na temat planów budowy nowej kolei wąskotorowej, połączonej z linią wysokiego napięcia, w 20-kilometrowym systemie tuneli przechodzących przez północ-południe pod przełęczą Grimsel. Projekt oferuje „odporną na zmianę klimatu” alternatywę dla drogi kantonalnej podatnej na zagrożenia. Ewentualne skutki projektu dla regionu i jego narażenie na zagrożenia naturalne są oceniane i uwzględniane w procesie decyzyjnym.
• Poprawa komunikacji kryzysowej w turystyce: Opracowanie i wdrożenie dostosowanej do potrzeb koncepcji komunikacji w celu przekazywania w bardziej terminowy, dokładny i skuteczny sposób informacji na temat występowania zdarzeń niebezpiecznych grupom użytkowników turystycznych.
• Marketing środowiska naturalnego i procesów dynamicznych: Rozwój produktów turystycznych, które wprowadzają do obrotu krajobraz i środowisko naturalne jako atuty regionalne. Przyczynia się to również do podnoszenia świadomości gości na temat procesów związanych z zagrożeniami naturalnymi oraz do lepszego zrozumienia środków nadzwyczajnych, takich jak zamykanie dróg.

Środek wykonawczy 1), strategia została strukturalnie zakorzeniona w regionie poprzez ustanowienie grupy sterującej już w 2016 r. Grupa sterująca jest częścią nowo utworzonego systemu zarządzania wdrażaniem strategii, który opiera się na istniejących strukturach instytucjonalnych w regionie i łączy centralną koordynację z obowiązkami decentralizacyjnymi. Składa się z ważnych instytucji, które uczestniczyły w opracowywaniu strategii i którym przewodniczył Regionalkonferenz Oberland-Ost, instytucja odpowiedzialna za koordynację polityki regionalnej i działająca na styku władz miejskich, kantonalnych i federalnych. Podmioty uczestniczące w opracowywaniu strategii zobowiązały się do wdrożenia strategii poprzez podpisanie deklaracji intencji.

Do końca 2018 r. realizacja dalszych działań przedstawia niejednoznaczny obraz, przy czym stan realizacji sięga od sfinalizowanego do będącego w trakcie realizacji do stawienia czoła trudnościom: Turystyczna waloryzacja procesów związanych z zagrożeniami naturalnymi (działanie 6) przebiega pomyślnie i przynosi do regionu kursy uniwersyteckie, wycieczki naukowe i wizyty studyjne odwiedzających z innych kontynentów. Poprawa wymiany danych na temat zagrożeń naturalnych (środek 3) między głównymi operatorami infrastruktury w regionie postępuje bardzo dobrze i przyniosła znaczące rezultaty, np. w odniesieniu do naprawy zbędnych struktur monitorowania, wspólnego korzystania z baz danych prowadzonych przez pojedynczych operatorów oraz wspólnych zamówień na nowe systemy monitorowania. Zbiór argumentów związanych z planami nowego połączenia kolejowego (działanie 4) został przygotowany i przekazany odpowiedzialnym decydentom, ale z powodu decyzji politycznych na szczeblu federalnym projekt budowlany został przełożony na późniejszy termin. Realizacja środków 2) i 5) jest obecnie opóźniona lub wstrzymana, ponieważ zmieniły się kluczowe warunki ramowe (nowy rząd miejski, zmiana osobista u podmiotu odpowiedzialnego za środek).

„Strategia przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel” została opracowana w ramach procesu partycypacyjnego trwającego w latach 2014–2016. Za kluczowy czynnik sukcesu projektu uznano zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron oraz szeroką reprezentację ważnych podmiotów instytucjonalnych w grupie roboczej (Steinemann i in., 2016). Przede wszystkim w procesie uczestnictwa udało się zgromadzić podmioty sektorowe z różnych szczebli, które do tej pory realizowały odrębne strategie zarządzania ryzykiem w dość rozdrobniony sposób. Organizacja procesu składała się z kierownictwa projektu, grupy roboczej, zleconego podwykonawcy eksperta zewnętrznego oraz Federalnego Urzędu ds. Środowiska (FOEN) jako koordynatora programu finansowania. Zespołem zarządzającym procesem kierował Regionalkonferenz Oberland-Ost, który pełnił również funkcję organu realizującego projekt, w skład którego wchodzili przedstawiciele biura inżynieryjnego administracji kantonalnej (Oberingenieurkreis I) oraz jednej gminy. Kolejnymi partnerami reprezentowanymi w grupie roboczej były wszystkie gminy, odpowiednie biura kantonalne oraz zarówno podmioty publiczne, jak i prywatne reprezentujące kluczowe sektory regionalne: przemysł energetyczny, infrastrukturę transportową, turystykę i rolnictwo. Konsultant zewnętrzny był odpowiedzialny za sterowanie procesem, ułatwianie spotkań i doradztwo ekspertów. Dalsze doradztwo i wiedzę fachową zapewnił urzędnik ds. przystosowania się do zmiany klimatu w organie finansującym FOEN.

Strategia została opracowana w ramach procesu opartego na warsztatach, który składał się z pięciu etapów. Począwszy od wydarzenia inauguracyjnego w maju 2014 r., a skończywszy na wydarzeniu zamykającym w styczniu 2016 r., przeprowadzono łącznie sześć warsztatów. Posłużyły one do określenia i omówienia potrzeb i postrzegania problemów przez podmioty, współzależności systemowych, potrzeb i wariantów działań, ewentualnych konfliktów, projektowania strategii, priorytetów i kierunków strategicznych, wspólnych celów i konkretnych środków. Warsztaty przygotowano i przetworzono za pomocą dokumentów wejściowych, które stopniowo przekształcono w ostateczny dokument strategiczny.

Dwustronne rozmowy rozpoznawcze, w szczególności przed pierwszymi warsztatami, okazały się bardzo przydatne w wyjaśnieniu rzeczywistej sytuacji problemowej i ustrukturyzowaniu dyskusji podczas warsztatów. W pewnym stopniu rozmowy te uzupełniały warsztaty, na wypadek gdyby ograniczone zasoby czasowe nie pozwoliły wszystkim uczestnikom w pełni wyrazić wszystkich swoich obaw. Format „world café” okazał się szczególnie odpowiednią metodą ułatwiającą dyskusję w małych grupach w ramach warsztatów. Promowano aktywny udział w procesie i pozytywną identyfikację z jego wynikiem poprzez zaproszenie uczestników do wniesienia wkładu, np. w przyszłą wizję ich grupy interesu, oraz poprzez powierzenie im odpowiedzialności za opracowanie środków.

Proces uczestnictwa zainteresowanych stron miał kluczowe znaczenie dla osiągnięcia odpowiedniej równowagi środków w obszarze warunków skrajnych objętym celami strategicznymi. Obejmowało to zrównoważenie akceptowalnych poziomów ryzyka z odpowiednim poziomem bezpieczeństwa, dostępności i jakości życia. W swoich wyciągniętych wnioskach (Steinemann i in., 2016) kierownicy procesu stwierdzają, że same fakty naukowe nie są wystarczające do wydawania powiązanych orzeczeń, ale że konieczne jest opracowanie wspólnych stanowisk poprzez wymianę różnych poglądów i postrzegania problemów w ramach procesu wspólnych rozważań.

Koordynatorzy szwajcarskiego programu pilotażowego na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu (FOEN, 2017) uznają strategię przystosowania się do zmiany klimatu dla regionu Grimsel za sukces i projekt „dobrych praktyk”. Należy ona do mniejszości projektów pilotażowych, które wykraczały poza poprawę bazy wiedzy lub opracowanie narzędzi wsparcia i przystąpiły do określenia konkretnych wariantów przystosowania się do zmiany klimatu, sformułowania ich w strategii zakorzenionej na szczeblu regionalnym i przygotowania ich wdrożenia w praktyce. Można zidentyfikować następujące główne czynniki sukcesu związane z różnymi wymiarami (Steinemann i in., 2016):

Czynniki sukcesu związane z zewnętrznymi warunkami ramowymi:

• Poprzednie zdarzenia niebezpieczne w ostatnich latach spowodowały presję problemową na początku projektu, co zwiększyło świadomość potrzeby działania i gotowość do rozpoczęcia regionalnego procesu adaptacji.
• Ponowna ocena lokalnego ryzyka powodziowego podczas procesu opracowywania strategii oznaczała, że ryzyko było mniej poważne niż pierwotnie zakładano, co ułatwiło postrzeganie problemu przez zaangażowane podmioty. Chociaż taka dynamika może być postrzegana jako ambiwalentna, zmiany w lokalnym postrzeganiu ryzyka ułatwiły przesunięcie zakresu procesu strategii z dość wąskiego skupienia się na (strukturalnych) środkach zarządzania ryzykiem na znacznie szersze perspektywy rozwoju regionalnego.
• Dobrym warunkiem wstępnym była dobra dostępność regionalnych danych na temat procesów związanych z zagrożeniami naturalnymi obecnie i w przyszłości.
• Rozpoczęcie opracowywania strategii i wybór ośrodków tematycznych były oddolnie stymulowane przez podmioty w regionie i ich potrzeby regionalne.
• Finansowanie federalne w ramach programu pilotażowego miało charakter wspierający. Zasygnalizowała wolę polityczną i znaczenie przystosowania się do zmiany klimatu na wyższym szczeblu rządowym.
• Ogólna szwajcarska tradycja mieszkańców o silnych rolach obywatelskich i przyzwyczajonych do działania w różnych rolach społecznych w tym samym czasie okazała się podatnym podłożem dla rozwoju polityki partycypacyjnej.

Czynniki sukcesu związane z procesem opracowywania strategii:

• Szeroki udział odpowiednich podmiotów regionalnych z wielu szczebli i sektorów gospodarki o znaczeniu regionalnym, w tym kluczowych podmiotów o dobrej reputacji i wysokiej wiarygodności w regionie. Zapewniło to również szeroką akceptację strategii.
• Silne zaangażowanie kierowników procesów i wysoka motywacja uczestniczących podmiotów. Wspierano odpowiedzialność podmiotów poprzez powierzenie im odpowiedzialności za opracowanie środków.
• Zaangażowanie konsultantów zewnętrznych zapewniło profesjonalne zarządzanie projektami, atrakcyjne ułatwianie warsztatów oraz sprawne przygotowanie i późniejsze przetwarzanie spotkań.
• Przyznanie elastyczności tematycznej procesowi umożliwiło reagowanie na zmiany zewnętrznych warunków ramowych i otworzyło swobodę twórczą.
• Uczestniczące podmioty zobowiązały się do wdrożenia strategii poprzez podpisanie deklaracji intencji.

Czynniki sukcesu związane z treścią strategii:

• Kluczowym czynnikiem sukcesu było uwzględnienie zagrożeń naturalnych związanych z klimatem w szerszym kontekście rozwoju regionalnego, z pełnym uwzględnieniem ich interakcji z rozwojem społecznym i regionalnymi wyzwaniami społeczno-gospodarczymi.
• Przychylnie odniesiono się również do możliwości wynikających ze zmiany klimatu i przystosowania się do niej społeczeństwa. Na przykład jeden ze środków ma na celu wykorzystanie dynamicznych procesów krajobrazowych kształtowanych przez zmieniające się warunki klimatyczne poprzez wprowadzanie ich do obrotu jako atutu turystyki.
• Proces strategii został zinstytucjonalizowany poprzez ustanowienie nowej struktury zarządzania (grupy sterującej wraz z zakresem zadań) w celu jego wdrożenia.

Do pewnego stopnia czynnikiem ograniczającym było to, że praca grupowa ze scenariuszami zmian klimatu podczas procesu warsztatów nie powiodła się. Pierwotny pomysł polegał na rozróżnieniu ocen problemów i wariantów przystosowania się do zmiany klimatu w zależności od różnych scenariuszy zmian klimatu (słabych, średnich, silnych), tak aby uwzględnić niepewność. Okazało się jednak, że takie podejście jest zbyt złożone. Zamiast tego podmioty opracowały wspólne oceny ogólnego kierunku przyszłych zmian w kontekście postępującej zmiany klimatu (obecna sytuacja poprawia się, pogarsza lub utrzymuje na stałym poziomie), które nie były związane z określonym horyzontem czasowym.

Chociaż realizacja niektórych środków została osiągnięta lub wykazuje znaczne postępy, zmiany warunków ramowych mają obecnie negatywny wpływ na inne środki lub ograniczają ich wpływ. Pomimo kroków przygotowawczych do przebudowy niewykorzystanych budynków (środek 2), zmiana polityczna samorządu terytorialnego wstrzymała obecnie ten proces. Zmiana personelu podmiotu odpowiedzialnego za działanie 5) opóźniła jak dotąd jego wdrożenie. Zakończono szereg argumentów związanych z nową linią kolejową Grimsel (środek 4) i opowiedziano się za projektem, ale w międzyczasie rząd federalny obniżył jego priorytet.

Opracowanie „Strategii przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel” było jednym z projektów finansowanych w ramach federalnego szwajcarskiego programu pilotażowego na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu. W pierwszej fazie finansowania w ramach programu pilotażowego sfinansowano 31 projektów o łącznej wielkości finansowania wynoszącej 7,7 mln franków szwajcarskich. Kwota ta, z wyłączeniem środków towarzyszących, wynosi średnio około 200 000 franków szwajcarskich na projekt.

W odniesieniu do każdego środka określonego w strategii opisano korzyści i zamierzone wyniki, a potrzeby finansowe scharakteryzowano pod względem jakościowym, ale nie określono ilościowo ani korzyści, ani kosztów. Utworzenie i funkcjonowanie grupy sterującej nie wiązało się z żadnymi dodatkowymi kosztami, ponieważ koszty administracyjne i czas pracy są pokrywane ze zwykłych budżetów organizacji członkowskich. W momencie sporządzania dokumentu strategicznego nie było możliwe oszacowanie kosztów innych środków, ponieważ w większości przypadków potrzeby finansowe w zakresie pełnej realizacji środków zależą od wyników pierwszych etapów wdrażania (np. wyjaśnienia dokładnych potrzeb różnych grup użytkowników w odniesieniu do planowanego centrum danych dotyczących zagrożeń naturalnych). W związku z tym oszacowanie kosztów jest czasami częścią planu stopniowego wdrażania środków.

Jakościowe aspekty kosztów i korzyści odegrały ważną rolę w rozwoju strategii i leżą u podstaw kilku środków. Na przykład ochrona infrastruktury drogowej przed zagrożeniami naturalnymi i poprawa jakości dostępu do ruchu jest ograniczona ze względu na ograniczoną dostępność publicznych środków finansowych. Obecny nacisk systemu zarządzania drogami publicznymi na monitorowanie niebezpiecznych punktów i przygotowanie środków naprawczych w przypadku wystąpienia szkód będzie zatem musiał zostać utrzymany, ponieważ finansowanie większych strukturalnych środków ochrony nie jest wykonalne. Podobne relacje kosztów i korzyści w dziedzinie napięć między zapobieganiem ryzyku (odpowiednie poziomy ochrony) a tolerancją ryzyka (dopuszczalne poziomy ryzyka) przyczyniają się do wielu wyzwań, na które odpowiada strategia.

Treść dokumentu strategicznego i określone w nim środki dostosowawcze bezproblemowo łączą się z odpowiednimi aktami prawnymi obowiązującymi na szczeblu gminnym, kantonalnym i federalnym.

Wdrażanie pakietu środków rozpoczęło się w 2016 r., tj. natychmiast po sfinalizowaniu dokumentu strategicznego i zakończeniu projektu pilotażowego dotyczącego finansowania zalążkowego. Grupa sterująca ds. wdrażania strategii, jako środek instytucjonalny, została ustanowiona już w 2016 r. Niektóre środki mają ze swej natury raczej charakter otwarty, natomiast ukończenie kilku innych środków pierwotnie zaplanowano do końca 2018 r. Ponieważ niektóre z tych środków są opóźnione lub stoją w obliczu wyzwań, grupa sterująca może zmienić ich harmonogram lub dokonać ich przeglądu.

Środki określone w strategii są w przeważającej mierze niestrukturalne, ale raczej zorientowane na proces i mają na celu kształtowanie warunków i trwałych procesów na rzecz odpornego na zmianę klimatu, zrównoważonego rozwoju regionalnego. W związku z tym ich „żywotność” nie podlega odrębnemu przedziałowi czasowemu.

Regionalkonferenz Oberland-Ost
Jungfraustrasse 38, Postfach 312, 3800 Interlaken
Email: region@oberland-ost.ch  
Homepage: https://www.oberland-ost.ch 

Oberingenieurkreis I, Tiefbauamt des Kantons Bern
Schlossberg 20, 3602 Thun 
Homepage: www.bve.be.ch/tba 

Projekt pilotażowy „Strategia przystosowania się do zmiany klimatu dla obszaru Grimsel”, finansowany ze szwajcarskiego programu pilotażowego na rzecz przystosowania się do zmiany klimatu (pierwsza faza finansowania: 2013-2017)