Wsparcie na rzecz niepokojów związanych ze zmianą klimatu w Finlandii – „The mind of eco-anxiety”

Zmiana klimatu będzie miała wpływ nie tylko na zdrowie fizyczne, ale również na zdrowie psychiczne i dobrostan (Lawrance i in., 2021). Badania nad jej skutkami psychologicznymi były jednak na ogół ograniczone i, jeśli się nimi zajęto, koncentrowały się na skutkach zdarzeń ekstremalnych, a nie na bardziej długoterminowych i stopniowych skutkach dla zdrowia psychicznego (Burenby i in., 2021). Niemniej jednak istnieje szereg nowych koncepcji, które uznają niektóre pośrednie skutki dla zdrowia psychicznego, w tym te związane z lękiem ekologicznym i lękiem klimatycznym (Wu i in. 2020). Ponieważ w coraz większym stopniu przejawiają się one w społeczeństwie, zwłaszcza wśród ludzi młodych (np. Wu i in., 2020 r.; Hickman i in., 2021), są one szeroko omawiane w mediach i coraz większej liczbie badań (Pihkala, 2020a, 2020b). Niepokój ekologiczny to niepokój i niepokój związany z kryzysem ekologicznym (Pihkala, 2020b), podczas gdy niepokój klimatyczny uwzględnia takie konsekwencje wynikające konkretnie ze zmiany klimatu (Clayton, 2020). Mogą przejawiać się w różnych i złożonych formach; stwierdzono, że niektóre objawy obejmują ogólny strach i zmartwienie, smutek, poczucie winy, beznadziejność, obsesyjne myślenie, ataki paniki, bezsenność i inne (zob. np. Pihkala, 2020a, 2020b; Wu i in., 2020 r.).

Naukowcy wezwali do podjęcia działań w celu uznania i rozwiązania problemu niepokoju klimatycznego w praktyce, zwłaszcza wśród młodzieży (Wu i in., 2020; Hickman i in., 2021 r.). Niedawna analiza EEA wykazała jednak, że tylko kilka państw członkowskich EOG i krajów współpracujących uwzględniło możliwe skutki zmiany klimatu dla zdrowia psychicznego w swoich krajowych politykach w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i zdrowia publicznego. Finlandia należy do nielicznych państw, które w pewnym stopniu zajęły się problemem niepokoju klimatycznego, ale w ramach spraw społecznych i usług zdrowotnych należy wdrożyć środki zapobiegawcze i konkretne środki mające na celu przeciwdziałanie skutkom zmiany klimatu dla zdrowia psychicznego ( Burenby i in., 2021).

Założyciele projektu „Umysł lęku ekologicznego” zauważyli rosnące wyzwania w zakresie zdrowia psychicznego związane ze zmianą klimatu w Finlandii i postanowili zająć się nimi, wykorzystując swoją wiedzę fachową w zakresie oferowania wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego. W związku z tym projekt ma na celu:

• Zapewnienie ludziom w każdym wieku narzędzi do radzenia sobie z emocjami doświadczanymi w postaci lęku ekologicznego lub klimatycznego oraz do regulowania tych emocji, a tym samym budowanie odporności uczestników. Chociaż projekt jest otwarty dla ogółu odbiorców, jest skierowany głównie do osób narażonych na pojawiający się niepokój ekologiczny, w tym osób pracujących z naukami o środowisku lub studiujących te nauki; osoby o silnej tożsamości środowiskowej; młodzież; oraz osoby z innymi uciążliwymi doświadczeniami życiowymi.
• Podnoszenie świadomości w celu inicjowania publicznych rozmów, między innymi, w celu zwiększenia rozpoznawalności wśród tych, którzy doświadczają objawów, ale mogą nie być świadomi ich przyczyny lub sposobów radzenia sobie z nimi.
• Opowiadanie się za uznaniem eko-lęku i eko-emocji (emocji związanych ze środowiskiem) za większe zjawisko społeczne zamiast diagnozy psychiatrycznej lub indywidualnego problemu.
• Inicjowanie działań między różnymi organizacjami i innymi podmiotami społecznymi w celu włączenia wiedzy na temat emocji ekologicznych do ich pracy z różnymi grupami ludzi w całym społeczeństwie.

 Ponadto projekt ma na celu promowanie znaczenia ogólnego dobrostanu psychicznego.

Aby osiągnąć swoje cele, projekt wykorzystuje istniejące umiejętności i wiedzę fachową pracowników opieki społecznej i zdrowia psychicznego w radzeniu sobie z innymi problemami zdrowia psychicznego. Ich know-how w zakresie rozwiązań już szeroko stosowanych w opiece społecznej i psychiatrycznej przenosi się do nowego obszaru pracy, czyli radzenia sobie z emocjami środowiskowymi, głównie zmianami klimatu. Działania w ramach projektu obejmują trzy filary (wszystkie bezpłatnie dla uczestników):

• Świadomość: kampanie mające na celu podniesienie świadomości na temat eko-lęku.
• Wsparcie: kierowanie wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego do szerokiego grona odbiorców.
• Edukacja: dla profesjonalistów, którzy pracują z tymi, którzy już doświadczają lub mogą doświadczać trudnych emocji związanych ze zmianami środowiskowymi.

Świadomość: Kampania „Porozmawiajmy o eko-emocjach” została zainicjowana w marcu 2021 r., w tym wezwanie do alarmującej sytuacji środowiskowej zatwierdzone przez wszystkie organizacje krajowe zajmujące się zdrowiem psychicznym. Ponadto w 2021 r. „umysł lęku ekologicznego” zorganizował szereg seminariów internetowych na ten temat skierowanych do sektora opieki społecznej i zdrowotnej, organizacji pozarządowych, a także podmiotów publicznych i prywatnych. W lutym 2021 r. uruchomiono stronę internetową Ympäristöahdistus.fi w celu gromadzenia i dostarczania aktualnych informacji i zasobów na ten temat, a także dostarczania nowych materiałów i pakietów informacyjnych. Obejmowały one odniesienia do artykułów naukowych; przegląd różnych podejść psychoterapeutycznych do radzenia sobie z tym problemem; oraz krótkie artykuły informacyjne publikowane we współpracy z ekspertami. Ponadto przeprowadzono szereg działań w zakresie zaangażowania publicznego, w tym:

• Produkcja kilku odcinków podcastów, z których jeden jest skierowany do młodych ludzi, którzy nie chcą mieć dzieci ze względu na globalne zmiany środowiskowe.
• Organizacja rozmów grupowych w celu dotarcia do rolników i ludności wiejskiej. Zmiana klimatu ma bezpośredni wpływ na źródła utrzymania tych społeczności, ale ich głos nie jest słyszalny w debatach publicznych.

Kampanie uświadamiające dotarły do około 3 570 000 odsłon za pośrednictwem różnych kanałów. W 2022 r. projekt planuje skupić się w większym stopniu na organizacjach młodzieżowych i sektorze edukacji.

Wsparcie: Aby zapewnić bezpośrednie wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego osobom dotkniętym lękiem ekologicznym, w ramach projektu opracowano grupowy model radzenia sobie z uczuciami środowiskowymi, który koncentrował się na:

• Rozpoznawanie emocji ekologicznych i radzenie sobie z nimi.
• Uczenie się umiejętności radzenia sobie.
• Budowanie wspierającej społeczności.
• Wzmocnienie perspektyw na przyszłość.

Zaplanowano grupy wsparcia, skierowane głównie do osób młodych, chociaż mogą w nich uczestniczyć osoby w każdym wieku. Koncepcja przewidywała 3-5 sesji wsparcia, które najlepiej obejmowały 10-15 uczestników i jednego facylitatora z zespołu projektowego, zwykle z doświadczeniem w pracy socjalnej i / lub opiece nad zdrowiem psychicznym. Podczas gdy sesje początkowo zawierały ogólne informacje na temat lęku klimatycznego, później koncentrowały się na dostępnych narzędziach i umiejętnościach radzenia sobie z „emocjami środowiskowymi”, aby dać więcej miejsca własnym doświadczeniom i percepcjom uczestników. Nacisk położono na tworzenie grupy i dynamikę grupy, aby ułatwić dzielenie się uczuciami i wsparcie rówieśników. Jesienią 2021 r. w ramach projektu przeszkolono szereg wolontariuszy, którzy później będą mogli sami prowadzić sesje grupowe, a tym samym rozszerzyć działania na cały kraj. Kolejna sesja szkoleniowa zaplanowana jest na kwiecień 2022 r. Grupy kierowane przez wolontariuszy nie zostały jednak jeszcze wdrożone w praktyce.

Projekt dodatkowo oferował warsztaty na temat tego, jak radzić sobie z lękiem ekologicznym / klimatycznym, przekazując narzędzia i działania, które mogą poprawić samopoczucie psychiczne i pomóc w wyrażaniu doświadczanych emocji.

Zintegrowano również ćwiczenia uważności i podkreślono znaczenie empatii, zarówno wobec innych, jak i siebie. Uczestnicy byli wspierani w pomaganiu w znajdowaniu i podążaniu za znaczeniem i ich najważniejszymi wartościami oraz w tym, jak może to promować dobre samopoczucie psychiczne i zdolność do bycia aktywnym w odpowiedni sposób.

Na początku 2022 r. około 360 uczestników (głównie w grupie wiekowej 20–30 lat) wzięło udział w 30 warsztatach i grupach wsparcia poświęconych ekoemocjom.

Edukacja: Wreszcie „umysł lęku ekologicznego” zorganizował działania skierowane do specjalistów zajmujących się edukacją, zdrowiem i pracą społeczną, aby przeszkolić ich w zakresie radzenia sobie z osobami cierpiącymi z powodu lęku związanego ze zmianami środowiskowymi. Trzygodzinne szkolenia dostarczyły narzędzi ułatwiających dyskusje i odkrywanie wcześniej istniejących umiejętności emocjonalnych i psychospołecznych oraz rozpoznawanie i przetwarzanie eko-emocji i eko-lęku w ich grupach docelowych (i w nich samych). Przeprowadzono kilka dodatkowych dwugodzinnych seminariów internetowych o podobnej treści i zaproszonych prelegentów, aby zwrócić się również do bardziej ogólnej publiczności. Aby wesprzeć to działanie, ukończono „Mały przewodnik po lęku środowiskowym – pakiet informacyjny dla nauczycieli i wychowawców”. Materiał został również przetłumaczony na język szwedzki, aby rozszerzyć jego zasięg.

Aby przyciągnąć uczestników, inicjatywa dotarła do organizacji ochrony przyrody, grup aktywistów, a także uniwersytetów. Ponieważ w projekcie przedstawiono konkretną grupę docelową, przeprowadzono wykłady partycypacyjne dla pracowników i warsztaty dla studentów Uniwersytetu w Helsinkach w celu omówienia, jaki model wsparcia zdrowia psychicznego chcieliby przyjąć i jaki rodzaj wsparcia emocjonalnego byłby przydatny.

Około 1160 specjalistów (głównie kobiet) wzięło udział w około 30 szkoleniach i innych wydarzeniach informacyjnych.

Pomysł na projekt został zainicjowany przez Tunne ry - organizację pozarządową, która została założona w 2018 roku w celu rozwiązania problemów zdrowia psychicznego związanych ze zmianami klimatycznymi i środowiskowymi - wraz z uznanym na całym świecie badaczem emocji ekologicznych, profesorem nadzwyczajnym Panu Pihkala z Uniwersytetu Helsińskiego. Został on następnie opracowany i wdrożony wspólnie z dwiema innymi fińskimi organizacjami: Nyyti ry, organizacja promująca zdrowie psychiczne szczególnie wśród studentów, oraz MIELI Mental Health Finland, która dąży do zapewnienia wsparcia kryzysowego i zapobiegania problemom ze zdrowiem psychicznym w fińskim społeczeństwie i jest najstarszą na świecie organizacją pozarządową zajmującą się zdrowiem psychicznym. Projekt jest finansowany przez STEA, Centrum Finansowania Organizacji Opieki Społecznej i Zdrowia w Finlandii.

Istnieje dodatkowa współpraca z:

• Wydział Nauk Biologicznych i Środowiskowych Uniwersytetu Helsińskiego
• Maaseudun tukihenkilöverkko, wspierająca sieć ludności wiejskiej i rolników
• FEE, Fundacja na rzecz Edukacji Ekologicznej w Finlandii
• Väestöliitto, organizacja pozarządowa, która poprawia dobrostan ludzi i relacje międzyludzkie

Podczas procesu planowania projektu przeprowadzono ocenę potrzeb w drodze ankiety z udziałem około 500 uczestników z ogółu społeczeństwa. Ponadto utworzono grupy pilotażowe i warsztaty w celu przetestowania podejścia przyjętego w projekcie. Przewidziano spotkania osobiste, ale ze względu na pandemię COVID-19 działania przeniesiono do internetu.

Finansowanie dostępne przez trzy lata przyczyniło się do powodzenia realizacji projektu, ponieważ umożliwiło uczestnikom bezpłatny dostęp. Projekt otrzymał pozytywne opinie od uczestników (duże zainteresowanie zdobyciem wiedzy na temat eko-lęku i eko-emocji, poprawa samopoczucia i poczucia wspólnego zrozumienia), zachęcając do kontynuacji projektu. Duże zainteresowanie mediów spowodowało kilka zaproszeń na różne wydarzenia. Zaangażowanie osób publicznych (Krzyczący Człowiek) przyczyniło się do sukcesu inicjatywy, rozszerzając jej zasięg.

Jednym z głównych wyzwań stojących przed projektem był fakt, że ze względu na pandemię COVID-19 wszystkie działania musiały zostać przeniesione do internetu. Wpłynęło to na zdolność projektu do docierania do ludzi i nawiązywania z nimi bardziej znaczących kontaktów. Przygotowano krótsze, mniej szczegółowe formaty warsztatów internetowych, aby wesprzeć zainteresowanie uczestników i zachęcić ich do aktywnego uczestnictwa.

Kolejnym wyzwaniem był ograniczony udział w czatach organizowanych specjalnie dla społeczności wiejskich i rolników oraz ograniczony udział osób o silnej tożsamości środowiskowej (np. grup aktywistów) w działaniach w ramach projektu. W związku z tym należy zachęcać do lepszej integracji wsparcia emocjonalnego ze społecznościami działającymi w dziedzinie klimatu, a nie angażować zewnętrzne organizacje zajmujące się zdrowiem psychicznym.

STEA, Centrum Finansowania Organizacji Opieki Społecznej i Zdrowia w Finlandii, przekazało projektowi 640 000 EUR na okres trzech lat (2020–2022).

Umożliwiło to czterem pracownikom (dwóm zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy, dwóm zatrudnionym w niepełnym wymiarze czasu pracy) poświęcenie pełnej uwagi projektowi i zapewnienie uczestnikom bezpłatnego wsparcia w zakresie zdrowia psychicznego. To z kolei przyniosło korzyści licznym uczestnikom i prawdopodobnie przyniesie znacznie więcej korzyści w sposób pośredni ze względu na szkolenia dla profesjonalistów, zapewnienie zasobów na stronie internetowej projektu, nowo opracowane koncepcje praktyczne i podnoszenie świadomości na ten temat. Ponadto promowanie zdrowia psychicznego w kontekście zmiany klimatu może być ważnym czynnikiem sprzyjającym skutecznym działaniom w dziedzinie klimatu.

Projekt był inicjatywą oddolną, która nie opierała się na żadnym konkretnym prawodawstwie. Finlandia uznała jednak potencjalne skutki zmiany klimatu dla zdrowia psychicznego w swoim planie przystosowania się do zmiany klimatu Ministerstwa Spraw Społecznych i Zdrowia (2021 r.), w tym niepokój środowiskowy lub klimatyczny.

Pomysł zajęcia się kwestiami zdrowia psychicznego związanymi ze środowiskiem i zmianą klimatu zmaterializował się w fundacji Tunne ry w 2018 r., a w połowie 2019 r. wszystkie zaangażowane podmioty przedłożyły wniosek dotyczący projektu. Realizacja projektu rozpoczęła się na początku 2020 r. i będzie kontynuowana do końca 2022 r. w obecnym okresie finansowania. Istnieją plany kontynuowania działań po tym terminie, jeżeli dostępne będą dodatkowe zasoby, potencjalnie dostosowując zakres i format w oparciu o wnioski wyciągnięte z obecnego projektu i ewentualnie angażując nowych partnerów.

Ze względu na cechy projektu okres trwałości „umysłu niepokoju ekologicznego” odpowiada czasowi jego realizacji (3 lata). Oczekuje się jednak, że pozytywne skutki poprawy wiedzy, świadomości i umiejętności radzenia sobie będą trwać dłużej niż sam czas trwania projektu, tworząc warunki dla rzeczywistych działań w dziedzinie klimatu.

Hanna Rintala,

specialist in environmental emotions and support,  Nyyti ry

hanna.rintala@nyyti.fi

Burenby, L., Partonen, T., Carter, T. R., Ruuhela, R., Halonen, J. (2021). Zmiany klimatyczne a zdrowie psychiczne. Dokument do dyskusji nr 32/2021. Fiński Instytut Zdrowia i Opieki Społecznej. 

Clayton, S. (2020). Niepokój związany z klimatem: Psychologiczne reakcje na zmianę klimatu. Journal of Anxiety Disorders, 74, 102263. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2020.102263.

Hickman, C., Marks, E., Pihkala, P., Clayton, S., Lewandowski, E., Mayall, E., Wray, B., Mellor, C., van Susteren, L. (2021). Niepokój klimatyczny u dzieci i młodzieży oraz ich przekonania na temat reakcji rządu na zmianę klimatu: globalne badanie. The Lancet Planetary Health, 5(12), E863-E873. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(21)00278-3.

Lawrance, E., Thompson, R., Fontana, G., Jennings, N. (2021). Wpływ zmiany klimatu na zdrowie psychiczne i dobrostan emocjonalny: aktualne dowody i implikacje dla polityki i praktyki. Grantham Institute, dokument informacyjny nr 36, Imperial College London.  https://doi.org/10.25561/88568 

Pihkala, P. (2020a). Niepokój i kryzys ekologiczny: An Analysis of Eco-Anxiety and Climate Anxiety (Analiza lęku ekologicznego i klimatycznego). Zrównoważony rozwój, 12(19), 7836. https://doi.org/10.3390/su12197836

Pihkala, P. (2020b). Eko-niepokój i edukacja ekologiczna. Zrównoważony rozwój, 12(23), 10149. https://doi.org/10.3390/su122310149

Wu, J., Snell, G., Samji, H. (2020). Niepokój klimatyczny u młodych ludzi: Wezwanie do działania. The Lancet, 4(10), s. E435-E436. https://doi.org/10.1016/S2542-5196(20)30223-0