Επιπτώσεις, κίνδυνοι και τρωτά σημεία

Το παγκόσμιο κλιματικό σύστημα θα συνεχίσει να αλλάζει για αιώνες λόγω τόσο των προηγούμενων όσο και των μελλοντικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Τα κύματα καύσωνα, οι πλημμύρες και άλλες επιπτώσεις στα οικοσυστήματα, την ανθρώπινη υγεία και την οικονομία είναι πιθανό να γίνουν σοβαρότερες τις επόμενες δεκαετίες. Οι εκτιμήσεις κλιματικών επιπτώσεων, κινδύνων και τρωτότητας χρησιμοποιούνται για τον προσδιορισμό της φύσης και του μεγέθους αυτών των επιπτώσεων για τα φυσικά συστήματα και την ανθρώπινη κοινωνία. Οι αξιολογήσεις ποικίλλουν σε μεγάλο βαθμό ανάλογα με τον σκοπό της αξιολόγησης, τη γεωγραφική περιοχή και τον τομέα ή το σύστημα-στόχο. Κατά συνέπεια, εφαρμόζεται ένα ευρύ φάσμα μεθόδων και εργαλείων, υποστηριζόμενο από σχετικές πληροφορίες από προηγούμενες παρατηρήσεις και μελλοντικά σενάρια κλιματικής αλλαγής, περιβαλλοντικών συνθηκών και κοινωνικοοικονομικών παραγόντων.  Το Εργαλείο Στήριξης της Προσαρμογής (AST) και το Εργαλείο Στήριξης της Αστικής Προσαρμογής (UAST) παρέχουν καθοδήγηση σχετικά με την αξιολόγηση των κινδύνων και των τρωτών σημείων.

Αξιολόγηση και σχεδιασμός

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής θα διαφέρουν μεταξύ των περιφερειών, από τομέα σε τομέα και ακόμη και εντός τομέων. Η κατανόηση των συγκεκριμένων τρωτών σημείων και κινδύνων είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση δράσεων προσαρμογής σε περιφερειακό επίπεδο. Η κλιματική αλλαγή αποτελεί βασική κινητήρια δύναμη των κινδύνων που σχετίζονται με το κλίμα, αλλά δεν είναι η μόνη.

Το μέγεθος και ο ρυθμός της παγκόσμιας κλιματικής αλλαγής στο μέλλον εξαρτάται από την ανάπτυξη της κοινωνίας και των οικονομιών σε παγκόσμια κλίμακα. Οι αλλαγές αυτές αποτυπώνονται στα παγκόσμια κοινωνικοοικονομικά και κλιματικά σενάρια. Τα κοινωνικοοικονομικά σενάρια παρέχουν εύλογες περιγραφές πιθανών μελλοντικών καταστάσεων του κόσμου με βάση τις επιλογές της κοινωνίας — δεν αποτελούν προβλέψεις. Τα παγκόσμια κοινωνικοοικονομικά σενάρια τροφοδοτούν σενάρια εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, τα οποία χρησιμοποιούνται από παγκόσμια κλιματικά μοντέλα για την παροχή προβλέψεων σχετικά με τη μελλοντική κλιματική αλλαγή σε παγκόσμια κλίμακα. Οι προβλέψεις αυτές μπορούν να υποβαθμιστούν, με τη χρήση περιφερειακών κλιματικών μοντέλων ή τεχνικών στατιστικής υποκλιμάκωσης, για τον υπολογισμό λεπτομερέστερων κλιματικών προβλέψεων για την Ευρώπη.

Οι περιφερειακές επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής εξαρτώνται επίσης από την ανάπτυξη περιβαλλοντικών, κοινωνικοοικονομικών, πολιτικών και τεχνολογικών συνθηκών σε περιφερειακή κλίμακα. Για παράδειγμα, οι άνθρωποι μπορούν να αυξήσουν την ευπάθειά τους με την αστικοποίηση των παράκτιων πλημμυρικών πεδιάδων, με την αποψίλωση των πλαγιών των λόφων ή με την κατασκευή κτιρίων σε περιοχές επιρρεπείς σε κινδύνους. Από την άλλη πλευρά, μπορούν να μειώσουν την ευπάθειά τους με τη δημιουργία θεσμικής και τεχνικής ικανότητας για την αντιμετώπιση των κλιματικών κινδύνων.

Η έκθεση της IPCC AR6 WG II για την κλιματική αλλαγή 2022: Οι επιπτώσεις, η προσαρμογή και η ευπάθεια παρέχουν επισκόπηση των επιπτώσεων, των κινδύνων και των τρωτών σημείων της κλιματικής αλλαγής που εντοπίστηκαν σε όλους τους τομείς και τις περιφέρειες, συμπεριλαμβανομένης της εστίασης στην Ευρώπη.

Η αξιολόγηση τρωτότητας και κινδύνου είναι υποχρεωτική προκειμένου να σχεδιαστούν και να εφαρμοστούν μέτρα προσαρμογής και να δοθεί προτεραιότητα στους πόρους. Προσδιορίζουν ποιες περιφέρειες, τομείς ή συνιστώσες του συστήματος επηρεάζονται ιδιαίτερα από την κλιματική αλλαγή και πού υπάρχει επείγουσα ανάγκη προσαρμογής.

Ο ΕΟΠ δημοσιεύει τακτικά εκθέσεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τις επιπτώσεις και την ευπάθεια στην Ευρώπη από το 2004. Η τελευταία έκδοση (2017) αξιολογεί τις τάσεις και τις προβλέψεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις της σε ολόκληρη την Ευρώπη βάσει 35 δεικτών. Εξετάζει επίσης την ανάπτυξη πολιτικών προσαρμογής σε ευρωπαϊκό, διακρατικό και εθνικό επίπεδο, καθώς και την ανάπτυξη της υποκείμενης βάσης γνώσεων. Ο ευρωπαϊκός εξερευνητής κλιματικών δεδομένων σε συνεργασία με την υπηρεσία Copernicus για την κλιματική αλλαγή παρέχει μια επικαιροποιημένη έκδοση των διαφόρων κλιματικών παραγόντων και δεικτών. Στο πλαίσιο της αποστολής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ο ΕΟΠ ανέπτυξε τον πίνακα προσαρμογής, ο οποίος παρέχει επισκόπηση των κινδύνων, των επιπτώσεων, της έκθεσης, των τρωτών σημείων και των δράσεων προσαρμογής σε υποεθνικό επίπεδο.

Η ευρωπαϊκή εκτίμηση κλιματικών κινδύνων 2024 παρέχει ολοκληρωμένη αξιολόγηση των σημαντικών κλιματικών κινδύνων που αντιμετωπίζει η Ευρώπη σήμερα και στο μέλλον. Εντοπίζει 36 σημαντικούς κλιματικούς κινδύνους που απειλούν την ενεργειακή και επισιτιστική μας ασφάλεια, τα οικοσυστήματα, τις υποδομές, τους υδάτινους πόρους, τα χρηματοπιστωτικά συστήματα και την υγεία των ανθρώπων, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τον κίνδυνο για τον γεωργικό τομέα.

Το Destination Earth (DestinE), μια εμβληματική πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ανάπτυξη ενός υψηλής ακρίβειας ψηφιακού μοντέλου της Γης σε παγκόσμια κλίμακα, θα παρακολουθεί, θα προσομοιώνει και θα προβλέπει την αλληλεπίδραση μεταξύ φυσικών φαινομένων και ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Σκοπός των ψηφιακών διδύμων θα είναι να μας βοηθήσουν να είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι να ανταποκριθούμε σε μείζονες φυσικές καταστροφές, να προσαρμοστούμε στην κλιματική αλλαγή και να προβλέψουμε τις κοινωνικοοικονομικές επιπτώσεις.

Το DRMKC - Risk Data Hub είναι μια διαδικτυακή πλατφόρμα GIS που υποστηρίζει τους σχεδιαστές και τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Παρέχει διάφορους πίνακες με δεδομένα σχετικά με τον κίνδυνο, την ευπάθεια, τις οικονομικές ζημίες και τις ανθρώπινες απώλειες σε ολόκληρη την Ευρώπη από επικίνδυνα συμβάντα. Ο πίνακας εκτίμησης κινδύνου του κόμβου δεδομένων κινδύνου DRMKC παρέχει το επίπεδο κινδύνου για διάφορα περιουσιακά στοιχεία και κινδύνους σε επίπεδο χώρας, NUTS 2 και NUTS 3. Ο πίνακας τρωτότητας παρέχει έναν δείκτη τεσσάρων διαστάσεων τρωτότητας που αποτυπώνει τη συστημική τρωτότητα σε καταστροφές σε επίπεδο χώρας, NUTS2 και NUTS3. Τέλος, ο πίνακας απωλειών και ζημιών παρέχει απώλειες ως αποτέλεσμα μιας σειράς κινδύνων, ανά έτος και συνολικά, τόσο από την άποψη των οικονομικών επιπτώσεων όσο και από την άποψη των επηρεαζόμενων ατόμων.

Καθοδήγηση σχετικά με τον τρόπο αξιολόγησης των κινδύνων και των τρωτών σημείων παρέχεται στο Εργαλείο Στήριξης της Προσαρμογής (AST) και στο Εργαλείο Στήριξης της Αστικής Προσαρμογής (UAST), ιδίως στο στάδιο 2 «Αξιολόγηση των κινδύνων και των τρωτών σημείων που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή».

Κλιματικές υπηρεσίες

Το Παγκόσμιο Πλαίσιο για τις Κλιματικές Υπηρεσίες επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση των κινδύνων της κλιματικής μεταβλητότητας και αλλαγής μέσω της ανάπτυξης επιστημονικά τεκμηριωμένων πληροφοριών και προβλέψεων για το κλίμα και της ενσωμάτωσής τους στον σχεδιασμό, την πολιτική και την πρακτική σε παγκόσμια, περιφερειακή και εθνική κλίμακα. Στην Ευρώπη, η υπηρεσία Copernicus για την κλιματική αλλαγή (C3S) παρέχει πρόσβαση σε δεδομένα και πληροφορίες σχετικά με την παρελθούσα και μελλοντική κλιματική αλλαγή για τη στήριξη της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και του μετριασμού της. Η C3S έχει καταστήσει διαθέσιμο ένα κατάστημα δεδομένων για το κλίμα, το οποίο παρέχει πληροφορίες με διασφάλιση ποιότητας σχετικά με το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον του κλίματος της Γης. Στοχευμένες πληροφορίες για το κλίμα για συγκεκριμένους τομείς και τομείς πολιτικής καθίστανται όλο και περισσότερο διαθέσιμες μέσω του τομεακού συστήματος πληροφοριών C3S (C3S SIS).  Η υπηρεσία παρακολούθησης της ατμόσφαιρας του Copernicus (CAMS) παρέχει τακτικά επικαιροποιημένες εκτιμήσεις των ημερήσιων εκπομπών CO2 για όλες τις χώρες της ΕΕ με βάση τα δεδομένα δραστηριότητας για έξι τομείς. Κάθε χρόνο από τις αρχές του 2018, η C3S δημοσιεύει την έκθεση για την κατάσταση του κλίματος στην Ευρώπη, η οποία παρέχει μια επισκόπηση του ετήσιου και εποχικού κλίματος του έτους και των βασικών τάσεων κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Το 2022 η έκθεση αυτή εκπονήθηκε από κοινού με τον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό. Επιπλέον, σε πολλές χώρες αναπτύσσονται και εφαρμόζονται υπηρεσίες για το κλίμα (βλ. σελίδες ανά χώρα).