3.1 Δημιουργία καταλόγου σχετικών επιλογών προσαρμογής

Οι αστικές περιοχές αποτελούν κόμβους για ανθρώπινες δραστηριότητες και συχνά επηρεάζονται από διάφορους κινδύνους για την κλιματική αλλαγή ταυτόχρονα. Ως εκ τούτου, τα μέτρα προσαρμογής πρέπει να καλύπτουν ευρύ φάσμα θεμάτων, συμπεριλαμβανομένων τεχνολογικών, πληροφοριακών, οργανωτικών, συμπεριφορικών, οικοσυστημικών και κοινωνικοοικονομικών ζητημάτων σε διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης, τομεακά και διατομεακά. Η ανάπτυξη καταλόγου μέτρων παρέχει συστηματική συλλογή πιθανών επιλογών προσαρμογής για το συγκεκριμένο αστικό πλαίσιο, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την επακόλουθη διαδικασία αξιολόγησης και επιλογής.

Κατά την έναρξη της κατάρτισης του καταλόγου των επιλογών προσαρμογής προς εξέταση, πρέπει να εξεταστεί η συνολική προσέγγιση και οι στόχοι του σχεδιασμού προσαρμογής στον δήμο. Σε γενικές γραμμές, οι επιλογές προσαρμογής αποσκοπούν σε ένα ή περισσότερα από τα ακόλουθα:

• Αποδοχή των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και ανάληψη των απωλειών που προκύπτουν από τους κινδύνους (π.χ. διαχείριση της υποχώρησης από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας),
• Να αντισταθμίσει τις ζημίες με επιμερισμό ή κατανομή των κινδύνων ή των ζημιών (π.χ. μέσω ασφάλισης),
• Αποφυγή ή μείωση της έκθεσης ή/και της ευπάθειας σε κλιματικούς κινδύνους (π.χ. μέσω σχεδιασμού χρήσης γης, οικοδόμησης νέων αντιπλημμυρικών μέσων ή αλλαγής συμπεριφοράς, τοποθεσίας ή δραστηριότητας),
• Αξιοποίηση νέων ευκαιριών (π.χ. μέσω της συμμετοχής σε μια νέα δραστηριότητα ή μέσω της αλλαγής πρακτικών για την αξιοποίηση των μεταβαλλόμενων κλιματικών συνθηκών).

Ένας άλλος τρόπος για να εξετάσουμε τις επιλογές προσαρμογής είναι να σκεφτούμε τα είδη των δράσεων που μπορούν να αναληφθούν. Αυτά μπορεί να είναι:

1. «Ήπια» μέτρα προσαρμογής, συμπεριλαμβανομένων των ακόλουθων τύπων:

• Διευθυντικά (π.χ. εισαγωγή ευέλικτης εργασίας κατά τη διάρκεια καύσωνα),
• Στρατηγική (π.χ. ανάθεση νέων κτιρίων με σχεδιασμό ανθεκτικό στην κλιματική αλλαγή στο πλαίσιο του προγραμματισμένου αστικού κτιριακού προγράμματος)
• Προσωρινή (π.χ. χρήση σκίασης για τη μείωση της αύξησης της ηλιακής θερμότητας)

2. Τεχνικό/«γκρίζο» (π.χ. ανακαινισμένο κτίριο· ενίσχυση της φυσικής αντιπλημμυρικής προστασίας, αύξηση της ικανότητας των αποχετευτικών συστημάτων),

3. Οικολογική/«πράσινη» (π.χ. εφαρμογή ή επέκταση πράσινης υποδομής για τη διαχείριση απορροής υδάτων ή τον μετριασμό του μικροκλίματος).

Οι δήμοι μπορούν επίσης να επιλέξουν να επικεντρωθούν στην αύξηση της «προσαρμοστικής ικανότητας», η οποία περιλαμβάνει την ανάπτυξη της ικανότητας των ανθρώπων, των αρχών και των τομέων να ανταποκρίνονται αποτελεσματικά στην κλιματική αλλαγή. Αυτό περιλαμβάνει δράσεις στους ακόλουθους τομείς:

• πρόσβαση σε ερευνητικά αποτελέσματα ή συμμετοχή σε ερευνητικά έργα·
• διεξαγωγή έρευνας·
• τα δεδομένα παρακολούθησης και τις σχετικές πηγές πληροφοριών·
• αύξηση της ευαισθητοποίησης μέσω της εκπαίδευσης, της ανταλλαγής εμπειριών και πρωτοβουλιών κατάρτισης· και
• δημιουργία υποστηρικτικού θεσμικού πλαισίου, π.χ.:
  • αλλαγή των προτύπων·
  • τροποποίηση της νομοθεσίας·
  • δημιουργία τοπικών μηχανισμών χρηματοδότησης·
  • παροχή καθοδήγησης σχετικά με τις ορθές πρακτικές· και
  • ανάπτυξη κατάλληλων πολιτικών, σχεδίων και στρατηγικών.

Κατά την κατάρτιση των μέτρων θα πρέπει να δοθεί προσοχή στα εξής:

• επιλογή μέτρων που ανταποκρίνονται στα εντοπισθέντα τρωτά σημεία·
• συμπεριλαμβανομένων επίσης μη συμβατικών και καινοτόμων λύσεων (η διατήρηση της συνήθους λειτουργίας παρεμποδίζει συχνά την προσαρμογή)·
• διασφάλιση ενός καλού συνδυασμού διαφορετικών τύπων επιλογών (π.χ. τεχνικών — μη τεχνικών)·
• θέτοντας τους μακροπρόθεσμους στόχους πάνω από τα βραχυπρόθεσμα πολιτικά συμφέροντα· και
• διευκολύνοντας την περαιτέρω συζήτηση και την καλύτερη επικοινωνία με τους πολιτικούς και τα ενδιαφερόμενα μέρη, συνιστάται να περιγράφονται οι επιλογές προσαρμογής στα ενημερωτικά δελτία σύμφωνα με μια κοινή δομή, όπως περιγράφεται στο βήμα 4.1.

Οι επιλογές προσαρμογής μπορούν να ανακτηθούν από βιβλιογραφικές πηγές και βάσεις δεδομένων, που παρέχονται από επιστημονικούς εμπειρογνώμονες και τεχνικούς συμβούλους, από κοινού με συναδέλφους από άλλες υπηρεσίες και αρχές, εκπροσώπους άλλων δήμων, ή να ληφθούν από άλλες πηγές μέσω της συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών. Τα τελευταία χρόνια έχουν καταρτιστεί διάφοροι κατάλογοι επιλογών προσαρμογής από ερευνητές, δημοτικά δίκτυα, εθνικές ή περιφερειακές αρχές ή οργανώσεις ενδιαφερόμενων μερών (βλ. τους συνδεδεμένους πόρους κατωτέρω). Οι κατάλογοι αυτοί θα πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για μια επιλογή επιλογών που να ταιριάζουν στο συγκεκριμένο αστικό πλαίσιο και στους καθορισμένους στόχους προσαρμογής. Το βήμα 3.2 καθοδηγεί τις πηγές παραδειγμάτων και περιπτώσεων ήδη εφαρμοζόμενων δράσεων προσαρμογής στις αστικές περιοχές.

Πρέπει επίσης να αναγνωριστεί ότι η προσαρμογή δεν απαιτεί πάντα εντελώς νέα δράση. Προσαρμογή συχνά σημαίνει εξέταση και προσαρμογή των δραστηριοτήτων που απαιτούνται για τη βιώσιμη ανάπτυξη της πόλης σε κάθε περίπτωση, ή ενσωμάτωση της προσαρμογής στην υφιστάμενη ή νέα νομοθεσία, κανόνες και σχέδια (π.χ. σχέδια διαχείρισης των κινδύνων πλημμύρας στο πλαίσιο της οδηγίας της ΕΕ για τις πλημμύρες). Πολλά εργαλεία είναι ήδη διαθέσιμα για τις πόλεις προκειμένου να προσαρμοστούν, π.χ. επιλογές που αξιοποιούν τις υφιστάμενες εργασίες για τη μείωση του κινδύνου καταστροφών ή τις τρέχουσες ρυθμίσεις και σχέδια διαχείρισης πόρων και υποδομών (βλ. επίσης βήμα 2.6).