Ενσωμάτωση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στα σχέδια διαχείρισης των παράκτιων ζωνών

Η συμμετοχή και η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών είναι μερικές από τις βασικές αρχές και απαιτήσεις μιας διαδικασίας ΟΔΠΖ. Η σύσταση της ΕΕ του 2002 για την ΟΔΠΖ τονίζει τη σημασία της συμμετοχής όλων των ενδιαφερόμενων μερών και όλων των επιπέδων (συμπεριλαμβανομένων των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών διοικήσεων, των οικονομικών φορέων, των κοινωνικών φορέων, των μη κυβερνητικών οργανώσεων, των οργανώσεων που εκπροσωπούν τις τοπικές κοινότητες, των ερευνητικών ιδρυμάτων κ.λπ.) στη διαδικασία ΟΔΠΖ και στην εκπόνηση σχετικών στρατηγικών και σχεδίων. Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών θεωρείται οριζόντια δραστηριότητα που σχετίζεται με όλα τα στάδια της διαδικασίας ΟΔΠΖ· ως εκ τούτου, η θέσπισή της από πρώιμο στάδιο είναι ζωτικής σημασίας. Ορισμένες πτυχές της διαδικασίας ΟΔΠΖ είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών, δηλαδή η ανταλλαγή δεδομένων και πληροφοριών, η κοινή συμφωνία σχετικά με τους στρατηγικούς στόχους και το μελλοντικό όραμα, η επίτευξη συναίνεσης και η αποδοχή από το κοινό των στρατηγικών και των σχεδίων ΟΔΠΖ, η διαφανής επικοινωνία, η παρακολούθηση και η προσαρμογή της εφαρμογής της ΟΔΠΖ. Πράγματι, οι πολιτικές, η στρατηγική και το σχέδιο για τις παράκτιες περιοχές μπορούν να εφαρμοστούν με επιτυχία μόνο εάν διασφαλιστεί η πλήρης συμμετοχή και στήριξη των ενδιαφερόμενων μερών.

Υπάρχουν πολλοί διαφορετικοί τρόποι συμμετοχής του κοινού στην ΟΔΠΖ, μεταξύ των οποίων:

• Ενημέρωση του κοινού σχετικά με τη διαδικασία, τους στόχους και τα αποτελέσματα της ΟΔΠΖ·

• Αύξηση της ευαισθητοποίησης του κοινού και ανάπτυξη ευκαιριών κατάρτισης σχετικά με τα παράκτια ζητήματα και τις αρχές της ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών·
• Συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στην προετοιμασία των αποφάσεων που διαμορφώνουν τη στρατηγική και/ή το σχέδιο της ΟΔΠΖ·
• Δημιουργία στρατηγικών συμμαχιών ή εταιρικών σχέσεων μεταξύ διαφόρων θεμάτων (π.χ. τοπικές αρχές, εμπειρογνώμονες και τοπικές κοινότητες) για την προώθηση και την εφαρμογή της ΟΔΠΖ.

Συνιστάται θερμά η διασυνοριακή συνεργασία όχι μόνο για τη διασφάλιση της συνοχής και του συντονισμού των στρατηγικών και των σχεδίων ΟΔΠΖ που αναπτύσσονται από γειτονικές χώρες, αλλά και για την ανταλλαγή και τη συνένωση πόρων και ικανοτήτων για την αντιμετώπιση διασυνοριακών ζητημάτων, π.χ.: βιώσιμη διαχείριση περιορισμένων πόρων (π.χ. υποθαλάσσια κοιτάσματα άμμου, τα οποία αποτελούν στρατηγικούς πόρους για την θρέψη των παραλιών σε ορισμένες θαλάσσιες περιοχές), διατήρηση των ιχθυαποθεμάτων σε επίπεδο λεκάνης ή υπολεκάνης, δικτύωση των παράκτιων και θαλάσσιων προστατευόμενων περιοχών, ανάπτυξη κοινού οικονομικού οράματος και στρατηγικών για την προώθηση των επενδύσεων στη βιώσιμη ανάπτυξη κ.λπ. Η συμμετοχή του κοινού μπορεί να συνεπάγεται περισσότερο χρόνο για τη λήψη απόφασης, αλλά μπορεί να προωθήσει μια οικονομικά αποδοτικότερη διαδικασία και να παράσχει αποδεκτές επιλογές.

Οι κύριοι παράγοντες επιτυχίας της ΟΔΠΖ για την προσαρμογή των παράκτιων περιοχών στην κλιματική αλλαγή μπορούν να προσδιοριστούν σε ορισμένες από τις βασικές αρχές και προσεγγίσεις της, δηλαδή: 

• (Συντονισμός μεταξύ των διοικήσεων και ολοκλήρωση των αρμοδιοτήτων πέραν του κατακερματισμού των τομέων·
• Διασυνοριακή συνεργασία σε κοινά διασυνοριακά θέματα·
• Συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και συμμετοχή του κοινού, ιδίως για τη διασφάλιση της αποδοχής από το κοινό της στρατηγικής και του σχεδίου της ΟΔΠΖ·

• Μακροπρόθεσμη θεώρηση και προσαρμοστική προσέγγιση διαχείρισης·
• Παροχή γενικού πλαισίου που μπορεί να στοχεύει σε τοπικές ιδιαιτερότητες και διαφορετικές κλίμακες (από εθνική σε τοπική). 

Η ΟΔΠΖ μπορεί να προωθηθεί με πρωτοβουλίες που διευκολύνουν την ανταλλαγή ορθών πρακτικών μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών, των φορέων χάραξης πολιτικής και των φορέων λήψης αποφάσεων. Η πλατφόρμα ICZM που τελεί υπό τη διαχείριση του UNEP/MAP PAP RAC (ιδίως για την περιοχή της Μεσογείου) και η πλατφόρμα MSP (σε ευρωπαϊκό επίπεδο) αποτελούν σημαντικά εργαλεία που ενεργούν προς την κατεύθυνση αυτή. Σύμφωνα με την έκθεση με τίτλο «Theway to a regional framework for ICZM in the Mediterranean 2017-2021» (Η πορεία προς ένα περιφερειακό πλαίσιο για την ΟΔΠΖ στη Μεσόγειο 2017-2021),στοιχεία που μπορούν να επηρεάσουν αρνητικά τη διαδικασία ΟΔΠΖ, παρεμποδίζοντας την πραγματική εφαρμογή της, είναι τα εξής:

• πτυχές διακυβέρνησης, π.χ. έλλειψη πολιτικής δέσμευσης, έλλειψη κοινού οράματος και προτεραιοτήτων, έλλειψη αναγνωρισμένης ηγεσίας, έλλειψη συντονισμού.
• Νομικές και θεσμικές πτυχές· ανάγκη προσαρμογής της εθνικής νομοθεσίας για τον εξορθολογισμό της ΟΔΠΖ, έλλειψη εθνικών στρατηγικών, έλλειψη συνοχής μεταξύ εθνικών και υποεθνικών νομοθεσιών·

• Πληροφόρηση και γνώση· έλλειψη κοινών βάσεων δεδομένων, εργαλείων και πλατφορμών GIS, περιορισμένη πρόσβαση σε υφιστάμενες πληροφορίες και γνώσεις·
• ικανότητα και δεξιότητες· ανάγκη κατάρτισης των ενδιαφερόμενων μερών της ΟΔΠΖ, έλλειψη εμπειρογνωμοσύνης.

Η βελτίωση της κατανόησης και της επίδειξης συγκεκριμένων κοινωνικοοικονομικών οφελών (πέραν των περιβαλλοντικών οφελών που είναι γενικά πιο γνωστά και πιο εύκολα αντιληπτά), ιδίως για τις τοπικές παράκτιες κοινότητες, θα ενίσχυε την πραγματική εφαρμογή των διαδικασιών της ΟΔΠΖ και την ευρεία αποδοχή των στρατηγικών και των σχεδίων της ΟΔΠΖ.

Το κόστος εκπόνησης και εφαρμογής στρατηγικών και σχεδίων ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την τοποθεσία, ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής, την υιοθετηθείσα προσέγγιση, τη θεωρούμενη χωρική κλίμακα, τα εφαρμοζόμενα στάδια στο πλαίσιο της διαδικασίας ολοκληρωμένης διαχείρισης των παράκτιων ζωνών κ.λπ. Από το 1985, το UNEP/MAP PAP RAC έχει συντονίσει το πρόγραμμα διαχείρισης των παράκτιων περιοχών (CAMP),με στόχο την υλοποίηση πρακτικών έργων διαχείρισης των παράκτιων ζωνών σε επιλεγμένες παράκτιες περιοχές της Μεσογείου, εφαρμόζοντας την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών ως σημαντικό πλαίσιο και διευκολύνοντας έτσι την εφαρμογή του πρωτοκόλλου για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών στις χώρες της Μεσογείου. Τα έργα έχουν μέσο προϋπολογισμό 300.000 ευρώ, που παρέχεται από το Καταπιστευματικό Ταμείο για τη Μεσόγειο και από εθνικούς, περιφερειακούς και τοπικούς πόρους. 

Το κύριο αναμενόμενο όφελος είναι η βιώσιμη διαχείριση του παράκτιου χώρου και των σχετικών χερσαίων και θαλάσσιων πόρων. Αυτό συνεπάγεται την ισορροπία διαφορετικών στόχων και αναγκών, όπως: οικονομική ανάπτυξη, συμπεριλαμβανομένων των οφελών για τις τοπικές κοινότητες, των κοινωνικών οφελών που διασφαλίζουν ότι η ακτή είναι ένας ελκυστικός και ασφαλής τόπος όπου οι άνθρωποι ζουν και εργάζονται, της προστασίας της ποιότητας του παράκτιου περιβάλλοντος και της διατήρησης των παράκτιων οικοτόπων και της βιοποικιλότητας. Πράγματι, η ΟΔΠΖ αναμένεται να υπερβεί τον κατακερματισμό των αρμοδιοτήτων και να προωθήσει ενεργά την ολοκλήρωση μεταξύ τομέων και διαφορετικών διοικήσεων. Με βάση επίσης τη δημοσίευση του έργου Ourcoast με τίτλο «Socio-economicbenefits from ICZM practices around Europe» (Κοινωνικοοικονομικά οφέλη από τις πρακτικές της ΟΔΠΖ σε όλη την Ευρώπη),μπορούν να προσδιοριστούν τα ακόλουθα οφέλη διακυβέρνησης και κοινωνικοοικονομικά οφέλη της ΟΔΠΖ:

• Βελτίωση της ανταλλαγής δεδομένων και πληροφοριών, με πιθανή μείωση του κόστους συλλογής δεδομένων και απόκτησης·
• Μείωση του κόστους που σχετίζεται με την έλλειψη συντονισμού μεταξύ των διαφόρων αρχών·
• Βελτίωση της λήψης αποφάσεων και συνεκτικότερος παράκτιος χωροταξικός σχεδιασμός που μπορεί επίσης να επιταχύνει τις γραφειοκρατικές διαδικασίες και να βελτιώσει το επενδυτικό κλίμα·

• Μείωση των συγκρούσεων και του σχετικού κόστους μετάβασης μεταξύ των ανθρώπινων δραστηριοτήτων (συμπεριλαμβανομένης της προστασίας της φύσης) που λαμβάνουν χώρα κατά μήκος της ακτής και πιθανή κεφαλαιοποίηση της συνέργειας στη χρήση του ίδιου παράκτιου χώρου·
• βελτίωση της διατήρησης της ποιότητας του περιβάλλοντος, της διατήρησης της φύσης και της διατήρησης των παράκτιων και θαλάσσιων πόρων, που αποτελούν τη θεμελιώδη βάση για ορισμένες παράκτιες οικονομικές δραστηριότητες (π.χ. αλιεία και υδατοκαλλιέργεια ή κολυμβητικός και νατουραλιστικός τουρισμός)·
• Κοινωνικοοικονομική βιωσιμότητα των παράκτιων κοινοτήτων·
• Καλύτερη προετοιμασία για την κλιματική αλλαγή και, ως εκ τούτου, μείωση του κόστους προσαρμογής.

Η σύσταση 2002/413/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου προσδιορίζει τις γενικές αρχές της προσέγγισης ΟΔΠΖ. Προωθεί την ανάπτυξη εθνικών στρατηγικών ΟΔΠΖ και τη διασυνοριακή συνεργασία στον σχεδιασμό και τη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. Τον Μάρτιο του 2013, η Επιτροπή δρομολόγησε πρωτοβουλία με την οποία πρότεινε οδηγία για τη θέσπιση πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών (COM(2013)133), με στόχο την προώθηση της βιώσιμης ανάπτυξης των θαλάσσιων και παράκτιων οικονομιών και της βιώσιμης χρήσης των θαλάσσιων και παράκτιων πόρων. Η τελικά εγκριθείσα οδηγία για τη θέσπιση πλαισίου για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό στην Ευρώπη επικεντρώνεται στον ΘΧΣ και όχι στη ρητή αντιμετώπιση της ΟΔΠΖ. Ωστόσο, η οδηγία τονίζει τη σημασία της εξέτασης των αλληλεπιδράσεων ξηράς-θάλασσας. Ειδικότερα, το άρθρο 7 ορίζει τα εξής: «Προκειμένου να ληφθούν υπόψη οι αλληλεπιδράσεις ξηράς-θάλασσας σύμφωνα με το άρθρο 4 παράγραφος 2, εάν αυτό δεν αποτελεί μέρος της ίδιας της διαδικασίας θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, τα κράτη μέλη μπορούν να χρησιμοποιούν άλλες επίσημες ή ανεπίσημες διαδικασίες, όπως η ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών. Τα αποτελέσματα αντικατοπτρίζονται από τα κράτη μέλη στα θαλάσσια χωροταξικά τους σχέδια».

Έχοντας κυρωθεί από έξι χώρες (συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης), στις 24 Μαρτίου 2011, τέθηκε σε ισχύ το πρωτόκολλο για την ολοκληρωμένη διαχείριση των παράκτιων ζωνών της σύμβασης της Βαρκελώνης. Αυτό το βήμα σήμαινε ότι το πρωτόκολλο έγινε μέρος της νομοθεσίας της ΕΕ και κατέστη νομικά δεσμευτικό για τις μεσογειακές χώρες. Το «ΚοινόΠεριφερειακό Πλαίσιο (ΚΠΑ) για την ΟΔΠΖ»(2019) είναι το στρατηγικό μέσο που αποσκοπεί στη διευκόλυνση της εφαρμογής του πρωτοκόλλου ΟΔΠΖ σύμφωνα με κοινές αρχές. Το CRF εισάγει τον Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχεδιασμό (ΘΧΣ) ως το κύριο εργαλείο και τη διαδικασία για την εφαρμογή της ΟΔΠΖ στο θαλάσσιο τμήμα της παράκτιας ζώνης, και συγκεκριμένα για τον βιώσιμο σχεδιασμό και τη διαχείρισή της.

Συνήθως, η εκπόνησηστρατηγικής και σχεδίου IC ZM μπορεί νααπαιτήσει 2-4 έτη. 

Τα σχέδια ΟΔΠΖ βασίζονταισε ένα μακροπρόθεσμο όραμα, ιδίως όταν εξετάζεται ρητά η κλιματική αλλαγή. Τα σχέδια προτείνουν συνήθως μέτρα για περίοδο 10-15 ετών,συμπεριλαμβανομένων βραχυπρόθεσμων (1-2 ετών), μεσοπρόθεσμων (2-5 ετών) και μακροπρόθεσμων μέτρων. Οι προβλεπόμενες λύσεις πρέπει να μπορούν να προσαρμόζονται στις αβεβαιότητες και το σχέδιο πρέπεινα αναθεωρείται περιοδικά σύμφωνα με τις πλέον πρόσφατες γνώσεις σχετικά με τη δυναμική των ακτών και τα σενάριααλλαγής του ασβέστη.