Ασθένειες που μεταδίδονται από φορείς

Η κλιματική αλλαγή μεταβάλλει την κατανομή και τη δραστηριότητα των φορέων που μεταφέρουν ασθένειες, όπως τα κουνούπια, τα τσιμπούρια και οι αμμόμυλες στην Ευρώπη. Οι θερμότερες θερμοκρασίες επέτρεψαν την εμφάνιση εστιών δάγκειου πυρετού, chikungunya, πυρετού του Δυτικού Νείλου και ασθενειών που μεταδίδονται από κρότωνες σε νέες περιοχές. Η μελλοντική αύξηση της θερμοκρασίας αναμένεται να επεκτείνει τους κινδύνους ασθενειών που μεταδίδονται από φορείς προς βορρά, ιδίως στο πλαίσιο σεναρίων υψηλών εκπομπών.

Επιπτώσεις στην υγεία

Οι κλιματικές συνθήκες (θερμοκρασία, υγρασία και επίπεδα βροχοπτώσεων) περιορίζουν τη γεωγραφική και εποχιακή κατανομή των λοιμωδών νόσων και οι καιρικές συνθήκες επηρεάζουν τον χρόνο και την ένταση των εστιών νόσων. Φορείς που μεταφέρουν ασθένειες και έχουν ιδιαίτερη σημασία για την Ευρώπη είναι τα κουνούπια Aedes albopictus (φορέας για τα κουνούπια chikungunya, δάγκειος πυρετός και διροφιλάριαση), τα κουνούπια Aedes aegypti (φορέας για τα κουνούπια chikungunya, δάγκειος πυρετός, κίτρινος πυρετός και ζίκα), τα κουνούπια Culex (φορέας για τον πυρετό του Δυτικού Νείλου), οι Phlebotomus sandflies (φορέας για τη λεϊσμανίαση) και τα τσιμπούρια Ixodes ricinus (φορέας για τη βορρελίωση του Lyme και την εγκεφαλίτιδα που μεταδίδεται από κρότωνες). Εκτός από τους κλιματικούς παράγοντες, οι περιφερειακοί κίνδυνοι ασθενειών επηρεάζονται επίσης από παράγοντες όπως η χρήση γης, ο έλεγχος των φορέων, η ανθρώπινη συμπεριφορά, το παγκόσμιο εμπόριο και τα ταξίδια, καθώς και οι ικανότητες δημόσιας υγείας.

Επιπτώσεις που παρατηρήθηκαν

Οι θερμότερες θερμοκρασίες επέτρεψαν σε πολλούς φορείς ασθενειών να επεκτείνουν την κατανομή τους προς βορρά και σε υψηλότερα υψόμετρα στην Ευρώπη. Τοπικά μεταδιδόμενα κρούσματα δάγκειου πυρετού, chikungunya, πυρετού του Δυτικού Νείλου, ακόμη και ελονοσίας έχουν εμφανιστεί στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη τα τελευταία χρόνια (κυρίως από το 2010). Η βελτίωση της καταλληλότητας του κλίματος για τους φορείς της νόσου έχει συμβάλει σε αυτές τις εξάρσεις.

Ο δάγκειος πυρετός οδηγεί κυρίως σε εμπύρετη ασθένεια, αλλά οι σοβαρές μορφές περιλαμβάνουν αιμορραγικούς πυρετούς και θάνατο. Τοπικά μεταδιδόμενα κρούσματα δάγκειου πυρετού στην ηπειρωτική Ευρώπη, όπου υπάρχει A. albopictus, εξακολουθούν να εμφανίζονται με μεγαλύτερη συχνότητα. Μέχρι το 2010, η Ευρώπη ήταν απαλλαγμένη από την αυτόχθονη μετάδοση του δάγκειου πυρετού από το ξέσπασμα του 1927/28 στην Ελλάδα πριν από 82 χρόνια. Οι πρώτες αναφορές κρουσμάτων δάγκειου πυρετού σε τοπικό επίπεδο τα τελευταία χρόνια συνέβησαν στην Κροατία και τη Γαλλία το 2010. Έκτοτε, σποραδικές εστίες εμφανίστηκαν το 2013, το 2014, το 2015, το 2018, το 2019 και το 2020 στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία. Μια υπόθεση σχετικά με τον λόγο για τον οποίο η συχνότητα αυτών των εστιών φαίνεται να αυξάνεται είναι ότι οι κλιματικές αλλαγές στη νότια Ευρώπη έχουν βελτιώσει την κλιματική καταλληλότητα του A. albopictus. Μολονότι η μέση καταλληλότητα για τον δάγκειο πυρετό παρέμεινε χαμηλή στην Ευρώπη, το 2018 ήταν το καταλληλότερο έτος που έχει καταγραφεί ακόμη και για τα δύο είδη-φορείς στην εν λόγω περιοχή, με μεταβολή από την τιμή αναφοράς της δεκαετίας του 1950 κατά 25 % για τον A. aegypti και κατά 60 % για τον A. albopictus. Αυξανόμενες τάσεις παρατηρούνται σε όλες τις χώρες της ΕΕ.

Climate Suitability for the transmission of Dengue - Change in the vectorial capacity for the transmission of dengue from a 1950-1959 baseline, by vector (Κλιματική καταλληλότητα για τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού - Μεταβολή της διανυσματικής ικανότητας για τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού από γραμμή βάσης 1950-1959, ανά φορέα).
_{Πηγή: Watts, N., et al., 2021
Σημείωση: Τα στοιχεία αφορούν την ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ}

Η εγκεφαλίτιδα που μεταδίδεται από κρότωνες (TBE) και η βορρελίωση του Lyme (νόσος Lyme) είναι οι δύο σημαντικότερες ασθένειες που μεταδίδονται από κρότωνες στην Ευρώπη, αμφότερες εκ των οποίων μεταδίδονται κυρίως από τον Ixodes ricinus. Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες έχουν αναφέρει ότι το Ixodes ricinus έχει μεταναστεύσει βόρεια και σε μεγαλύτερα υψόμετρα. Το Lyme έχει αναφερθεί ότι εμφανίζει περίπου 65 000 κρούσματα ετησίως στην ΕΕ ετησίως. Η μέση ετήσια αναφορά κρουσμάτων TBE έχει αυξηθεί κατά περίπου 400 % στις ευρωπαϊκές ενδημικές περιοχές τα τελευταία 30 χρόνια, αν και αυτό είναι σχεδόν βέβαιο ότι είναι το αποτέλεσμα πιο αξιόπιστων μεθόδων ανίχνευσης και διάγνωσης. Η υψηλή συχνότητα εμφάνισης και των δύο ασθενειών συσχετίζεται με ήπιους χειμώνες και ζεστά, υγρά καλοκαίρια.

Προβλεπόμενα αποτελέσματα

Ένα θερμό κλίμα προβλέπεται να επεκτείνει την περιοχή που είναι κατάλληλη για τη μετάδοση ασθενειών που μεταδίδονται από φορείς στην Ευρώπη, κυρίως προς βορρά. Λεπτομερείς αναλύσεις για λοιμώξεις από τον ιό του Δυτικού Νείλου, δάγκειο πυρετό και chikungunya δείχνουν ότι η επέκταση θα συμβεί κυρίως στις παρυφές των σημερινών περιοχών μετάδοσης. Σύμφωνα με ένα σενάριο υψηλών εκπομπών κατά τη διάρκεια του 21ου^αιώνα, ωστόσο, ένα μεγάλο μέρος της νότιας Ευρώπης κινδυνεύει να υποστεί εισβολή από Aedes aegypti που μεταδίδουν δάγκειο πυρετό.

Απαντήσεις πολιτικής

Οι βελτιώσεις στις υπηρεσίες δημόσιας υγείας μπορούν να αντισταθμίσουν την επέκταση των φορέων ασθενειών, όπως οι φορείς κουνουπιών Aedes, βραχυπρόθεσμα έως μεσοπρόθεσμα, αλλά η κλιματική αλλαγή θα καταστήσει τις προσπάθειες αυτές όλο και πιο δύσκολες και δαπανηρές. Η ύπαρξη αποτελεσματικών συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης και οι αλλαγές στη χρήση της γης θα πρέπει να επαρκούν για την πρόληψη της επανεγκαθίδρυσης της ελονοσίας στην Ευρώπη, παρά την αυξανόμενη κλιματική καταλληλότητα.

Σχετικοί πόροι

Αναφορές

EASAC, 2019, The imperative of climate action to protect human health in Europe (Η επιτακτική ανάγκη της δράσης για το κλίμα για την προστασία της ανθρώπινης υγείας στην Ευρώπη), EASAC policy report 38, European Academies Science Advisory Council (Έκθεση πολιτικής του EASAC 38, Επιστημονικό γνωμοδοτικό συμβούλιο των ευρωπαϊκών ακαδημιών).
Lillepold, K., et al., 2019, «More arboviral disease outbreaks in continental Europe due to the warming climate?», Journal of Travel Medicine 26(5), σ. taz017 (DOI: 10.1093/jtm/taz017).
Liu-Helmersson, J., et al., 2019, «Climate change may enable Aedes aegypti infestation in major European cities by 2100» (Η κλιματική αλλαγή μπορεί να καταστήσει δυνατή την προσβολή από Aedes aegypti σε μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις έως το 2100), Environmental Research 172, σ. 693-699 (DOI: 10.1016/ι.envres.2019.02.026).
Semenza, J. C. και Suk, J. E., 2018, «Vector-borne diseases and climate change: μια ευρωπαϊκή προοπτική», FEMS Microbiology Letters 365(2) (DOI: 10.1093/femsle/fnx244).
Watts, N., et al., 2021, «The 2020 report of The Lancet Countdown on health and climate change: απόκριση σε συγκλίνουσες κρίσεις», The Lancet 397(10269), σ. 129-170.
WHO Europe, 2018, Public health and climate adaptation policies in the European Union (Πολιτικές δημόσιας υγείας και προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή στην Ευρωπαϊκή Ένωση), Περιφερειακό Γραφείο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την Ευρώπη, Κοπεγχάγη.