5.4 Comhordú il-leibhéil agus creat rialachais tacaíochta

5.4 Comhordú il-leibhéil agus creat rialachais tacaíochta

Déanann an t-athrú aeráide difear do gach leibhéal d’eagrúchán rialtais, riaracháin agus críochach, ó leibhéal an Aontais agus an leibhéal náisiúnta go dtí an leibhéal fonáisiúnta, réigiúnach agus áitiúil/cathair. Dá bhrí sin, ní mór do gach leibhéal réamhghníomhaíocht a phleanáil agus a dhéanamh maidir le hoiriúnú don athrú aeráide laistigh dá réimse údaráis faoi seach. Dá bhrí sin, is gnáthchúram rialachais il-leibhéil é an t-oiriúnú. Chun oiriúnú a chur chun feidhme ar fud na leibhéal rialachais ar bhealach comhleanúnach agus éifeachtach, tá gá le sásraí agus socruithe leordhóthanacha le haghaidh comhordú agus comhar il-leibhéil. Tá ról lárnach ag an leibhéal náisiúnta maidir lena bheartais oiriúnúcháin a ailíniú le leibhéal an Aontais agus leis an leibhéal trasnáisiúnta agus maidir le tacú le próisis oiriúnúcháin ar leibhéil níos ísle, lena gcuimsítear gach céim den timthriall oiriúnúcháin. Is éard atá i gceist le rialachas ingearach chun oiriúnú a chur chun cinn ar leibhéil níos ísle creat straitéiseach agus dlíthiúil soiléir, sásraí cistiúcháin agus maoiniúcháin a chur ar fáil, agus creat éascaithe, cumasúcháin agus cumhachtaithe a chur ar fáil, lena n-áirítear faisnéis agus cineálacha eile tacaíochta neamhairgeadaíochta a sholáthar.

Tá tacaíocht do ghníomhaíochtaí oiriúnúcháin ar leibhéil níos ísle ag leibhéil níos airde ag éirí níos tábhachtaí de réir mar a théann próiseas an bheartais oiriúnúcháin náisiúnta isteach i gcéim an chur chun feidhme. Is amhlaidh atá toisc gurb é an tionchar is dírí a bhíonn ag an athrú aeráide ar scálaí níos áitiúla, agus is é an leibhéal réigiúnach agus áitiúil go príomha é inar gá cuid mhór de bhearta oiriúnaithe nithiúla a dhéanamh. Ag an am céanna, is minic a chuirtear srian mór ar údaráis ar leibhéal níos ísle mar gheall ar acmhainní agus acmhainneachtaí teoranta (buiséad, foireann, saineolas, teagmhálacha le líonraí gníomhaithe ábhartha, etc.) agus, dá bhrí sin, bíonn ‘cabhair ó thuas’ de dhíth orthu. Cuireann Climate-ADAPT an Uirlis Tacaíochta um Oiriúnú Uirbeach ar fáil chun cathracha, bailte agus údaráis áitiúla eile a threorú tríd an bpróiseas oiriúnaithe agus chun cabhrú leo na ceanglais faoi Chúnant na Méaraí don Aeráid agus d’Fhuinneamh a chomhlíonadh. Forbraíodh an Uirlis Tacaíochta um Oiriúnú Réigiúnach (RAST) chun cabhrú leis na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha ar bhealach an-phraiticiúil straitéisí agus pleananna maidir le hoiriúnú don athrú aeráide a dhearadh agus a athbhreithniú.

Is féidir le leibhéil níos airde (náisiúnta nó fonáisiúnta) tacú le ceapadh beartais oiriúnúcháin ar leibhéil níos ísle trí shásraí agus iarrachtaí éagsúla, lena n-áirítear ceanglais dhlíthiúla, ionchuir bheartais, cistiú, giniúint agus aistriú eolais, fothú acmhainneachta agus bearta tacaíochta neamhairgeadaíochta eile. Agus é sin á dhéanamh, is féidir leas a bhaint as tosca éascaithe:

Creat rialachais tacaíochta agus bearta tacaíochta neamhairgeadaíochta:

• Ceanglais dlí ó bharr anuas: D’fhéadfadh oibleagáidí dlíthiúla ar údaráis ar leibhéil níos ísle pleananna oiriúnúcháin a chur ar bun a bheith ina spreagadh tábhachtach, ach níl siad i láthair go dtí seo ach i mionlach de thíortha na hEorpa. Ceanglaítear le roinnt straitéisí oiriúnaithe náisiúnta go bhforbróidh bardais a straitéisí ar an leibhéal áitiúil, agus is féidir le hoibleagáidí dlíthiúla teacht as beartais earnála freisin, lena n-áirítear iad sin ar leibhéal an Aontais. D’fhéadfadh sé a bheith ina rogha freisin oiriúnú a áireamh go sainráite i gcúraimí reachtúla na mbardas. I gcás ar bith, ní mór na ceanglais ó bharr anuas a bheith fite fuaite le tacaíocht chun an cúram sin a chomhlíonadh, lena n-áirítear cistiú a sholáthar.
• Ionchuir bheartais ó leibhéil níos airde: Fiú más beartais bhoga gan éifeachtaí atá ceangailteach ó thaobh dlí iad formhór na straitéisí agus na bpleananna gníomhaíochta náisiúnta um oiriúnú, soláthraítear leo bonn eolais, creat tagartha agus samhail le haghaidh leibhéil níos ísle. Comhlíonann siad feidhmeanna tábhachtacha maidir le múscailt feasachta, socrú clár oibre, cumarsáid, spreagadh agus fothú acmhainneachta, agus tugann siad dlisteanú do lucht ceaptha beartas ar mian leo pleananna oiriúnúcháin a chur ar bun ar a leibhéal féin. Ar an gcaoi chéanna, leagadh béim i Straitéis an Aontais Eorpaigh um an Oiriúnú ar an ngá atá le gníomhaíocht oiriúnaithe ar leibhéal na mBallstát.
• Giniúint agus soláthar eolais: Tá ról tábhachtach ag comhlachtaí oiriúnúcháin ardleibhéil maidir le bonn eolais a ghiniúint le haghaidh oiriúnú agus acmhainní eolais agus táirgí faisnéise inúsáidte a sholáthar do ghníomhaithe oiriúnúcháin ar leibhéil níos ísle ar bhealach inghníomhaithe. I measc na samplaí tá cásanna aeráide, tionchar aeráide, measúnuithe leochaileachta agus riosca, agus uirlisí tacaíochta cinnteoireachta (lámhleabhair, treoraíocht, áiseanna oibre, etc.). Ba cheart na hacmhainní sin a ullmhú ar bhealaí saincheaptha, saincheaptha agus dírithe ar spriocghrúpaí, ba cheart iad a bheith éasca le tuiscint agus tarraingteach, e.g. trí fhormáidí léirshamhlaithe a úsáid. Téann rannpháirtíocht chomhaltaí an spriocghrúpa áitiúil nó réigiúnaigh i gcomhdhearadh táirgí faisnéise den sórt sin chun tairbhe dá n-inúsáidteacht.
• Bróicéireacht eolais: Le tairseacha oiriúnaithe gréasánbhunaithe, amhail Climate-ADAPT, ardáin thrasnáisiúnta agus tairseacha oiriúnaithe náisiúnta, tugtar rochtain leathan ar eolas oiriúnaithe ar bhealaí lárnacha, cuachta, dearbhaithe cáilíochta agus soláimhsithe don úsáideoir. Go háirithe i gcás gníomhaithe ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal áitiúil, d’fhéadfaí moil lárnacha faisnéise chomhchosúla a bhunú ar an leibhéal fonáisiúnta nó réigiúnach, freastal ar fhaisnéis shaincheaptha do na spriocghrúpaí sonracha sin agus comhairleoireacht phearsanta bhreise a chur ar fáil.
• Seirbhísí comhairleacha: Tá bróicéireacht eolais phearsantaithe duine le duine i suíomhanna idirghníomhacha níos éifeachtaí ná soláthar faisnéise aontreoch ón mbarr anuas amháin. Cuireann roinnt tíortha seirbhísí comhairleacha oiriúnaithe ar fáil do bhardais, i.e. pearsanra cáilithe a chomhairlíonn gníomhaíochtaí oiriúnaithe áitiúla le linn cuairteanna ar an láthair.
• Cláir oiliúna do ghníomhaithe réigiúnacha agus áitiúla: Tá sé ríthábhachtach cúrsaí oiliúna agus formáidí foghlama idir piaraí a eagrú maidir le hoiriúnú lena ndírítear ar ghníomhaithe áitiúla (e.g. oifigigh aeráide bhardasacha) agus réigiúnacha (e.g. bainisteoirí réigiúnacha) agus – de réir an phrionsabail ‘oiliúint na n-oiliúnóirí’ – ar fhoireann na ngníomhaireachtaí aistrithe (e.g. an Chomhghuaillíocht Aeráide, gníomhaireachtaí fuinnimh réigiúnacha) chun acmhainneachtaí a fhorbairt.
• Ag obair le gníomhaireachtaí aistrithe: Má tá siad ar fáil, ba cheart do ghníomhaireachtaí aistrithe, eagraíochtaí idirmheánacha agus iolraitheoirí atá ann cheana a bheith rannpháirteach chun oiriúnú a chur in iúl i réigiúin agus i mbardais, chun socrú clár oibre a chur chun cinn, chun tacaíocht phróisis a sholáthar agus chun faisnéis agus comhairle a sholáthar. Úsáidtear eagraíochtaí agus líonraí den sórt sin, amhail an Chomhghuaillíocht Aeráide nó gníomhaireachtaí forbartha réigiúnaí, chun oibriú le gníomhaithe áitiúla ar leibhéal na súl agus tá an t-oiriúnú á chomhtháthú níos mó agus níos mó acu ina ngníomhaíochtaí comhairleoireachta.
• Formáidí idirphlé a eagrú: Tá ról ag leibhéil riaracháin níos airde maidir le himeachtaí réigiúnacha, comhdhálacha, ceardlanna malartaithe, cruinnithe líonraithe agus formáidí foghlama idir piaraí maidir le hoiriúnú a eagrú. Is bearta forbartha acmhainneachta agus cumarsáide ar chostas réasúnta íseal iad sin a bhféadfadh acmhainneacht ghiarála ard a bheith acu go fóill. Ar an gcaoi chéanna, ba cheart formáidí idirphlé il-leibhéil a eagrú chun malartú agus foghlaim a chothú idir gníomhaithe oiriúnúcháin ar leibhéil éagsúla agus litearthacht oiriúnúcháin.
• Ailíniú le struchtúir agus próisis atá ann cheana: Le struchtúir agus próisis atá ann cheana agus atá ag obair go maith lena ndírítear, e.g., ar shaincheisteanna a bhaineann le maolú, forbairt inbhuanaithe, laghdú rioscaí tubaiste nó seirbhísí éiceachórais ar an leibhéal áitiúil/réigiúnach, cuirtear pointí iontrála oiriúnacha ar fáil don oiriúnú.

Maoiniú poiblí agus maoiniú ar leibhéil níos airde:

• Maoiniú ar leibhéal an Aontais don oiriúnú: Tá cistiú agus maoiniú le haghaidh oiriúnú san Eoraip ar fáil trí raon leathan ionstraimí cistiúcháin de chuid an Aontais, agus cuireann go leor acu tacaíocht airgeadais ar fáil freisin do réigiúin agus do ghníomhaíochtaí ar an leibhéal áitiúil. Tá forléargais chuimsitheacha ar shásraí cistiúcháin ar fáil ar Climate-ADAPT ag roinn cistiúcháin an Aontais, roinn beartais réigiúnaigh an Aontais, an treoir maidir le cistiú don oiriúnú uirbeach agus ar an Uirlis Tacaíochta um Oiriúnú Uirbeach agus ar an Uirlis Tacaíochta Réigiúnach um Oiriúnú (RAST). Ba cheart do rialtais náisiúnta ról a ghlacadh maidir le rochtain gníomhaithe fonáisiúnta ar na foinsí cistiúcháin sin a éascú agus maidir le cómhaoiniú náisiúnta a sholáthar.
• Maoiniú tiomnaithe don chur chun feidhme: Is léir gur sócmhainn é má áirítear leithdháiltí buiséid sainráite sna pleananna oiriúnaithe náisiúnta, nó má tá acmhainní cistiúcháin comhsheasmhacha ar fáil ar shlí eile chun gníomhaíochtaí oiriúnaithe a chur chun feidhme ar fud na leibhéal. Mar sin féin, i bhformhór na dtíortha, níl aon chistiú substaintiúil ag comhordaitheoirí oiriúnaithe náisiúnta le dáileadh, ach ní mór cur chun feidhme a mhaoiniú trí ‘shásraí buiséadacha caighdeánacha’, lena n-áirítear buiséid rialta beartas earnála stáit.
• Cláir mhaoiniúcháin phoiblí a chur ar bun le haghaidh oiriúnú: Is toisc ratha shoiléir é cistiú poiblí náisiúnta don oiriúnú agus spreagann sé go láidir glacadh beartas oiriúnúcháin ar leibhéil níos ísle. Thar aon ní eile, cuidíonn tacaíocht airgeadais le teorainneacha acmhainneachta a shárú ar leibhéal an rialtais réigiúnaigh agus áitiúil. Dá bhrí sin, ba cheart ionstraimí cistiúcháin a bhunú chun tacú le hoiriúnú ar fud na leibhéal, trí dhreasachtaí nua a chruthú nó trí oiriúnú a chomhtháthú i gcláir eile atá ann cheana, amhail maolú, forbairt inbhuanaithe, nó laghdú rioscaí tubaiste. Chun a bheith éifeachtach maidir le teagmháil a dhéanamh le húdaráis áitiúla, ba cheart do chomhlachtaí cistiúcháin roinnt réamhriachtanais ghabhála a chur san áireamh: struchtúr soiléir agus comhleanúnach thírdhreach an chistithe; ionstraimí cistiúcháin comhthreomhara nó iomaíocha a sheachaint; ailíniú sásraí cistiúcháin ar leibhéil éagsúla (AE, stáit náisiúnta, rialtais fhonáisiúnta); leanúnachas fadtéarmach agus cobhsaíocht théamach na dtairiscintí cistiúcháin, lenar féidir tacú le próisis oiriúnaithe fhadtéarmacha agus le hathrú claochlaitheach.
• Rochtain ísealtairsí ar mhaoiniú: Tá easpa saineolais agus cumais riaracháin ag bardais bheaga go háirithe chun rochtain a fháil ar go leor deiseanna cistiúcháin. Dá bhrí sin, ba cheart do chláir chistiúcháin ó rialtais náisiúnta nó fonáisiúnta a dtairseach rochtana a ísliú, ualaí riaracháin a laghdú, agus seirbhísí treorach agus comhairleoireachta a thairiscint do thairbhithe leasmhara.
• Maoiniú a dhíriú ar na hábhair is éifeachtaí: I bprionsabal, tá raon leathan ábhar cistiúcháin ar fáil chun tacú le hoiriúnú ar leibhéal níos ísle, lena n-áirítear, i measc nithe eile: saineolas seachtrach, anailís leochaileachta agus riosca, coincheapa oiriúnúcháin a ullmhú, próisis oiriúnúcháin, nó cur chun feidhme a phleanáil. Mar sin féin, tugann fianaise le fios gurb é is éifeachtaí tacaíocht airgeadais a chur ar fáil le haghaidh acmhainneachtaí comhordúcháin (costais foirne na n-oifigeach oiriúnúcháin áitiúil/na mbainisteoirí oiriúnúcháin réigiúnacha), líonraí idirbhardasacha nó idir-réigiúnacha a eagrú, agus fothú acmhainneachta (oiliúintí) do ghníomhaithe áitiúla/réigiúnacha. Is fiú machnamh a dhéanamh ar na costais infheistíochta a mhaoiniú chun bearta oiriúnúcháin nithiúla a chur chun feidhme ar an láthair, e.g. i bhfoirm treoirthionscadail oiriúnúcháin. Is amhlaidh atá toisc gur féidir le cur i gcrích beart a bhfuil éifeachtaí nithiúla infheicthe acu a bheith ina thúsphointe spreagúil do phróiseas oiriúnúcháin marthanach agus cuimsitheach.
• Maoiniú a chomhcheangal le ‘comhéigean bog’: Moltar deonú cistiúcháin phoiblí a cheangal le ceanglais cheangailteacha, lena n-áirithítear comhlíonadh na gcritéar cáilíochta maidir le ‘oiriúnú maith’, lena dtugtar tús áite do chineálacha cur chuige oiriúnaithe réamh-mheasta agus lena rannchuidítear le comhordú il-leibhéil na mbeartas oiriúnúcháin. I measc na samplaí de cheanglais den sórt sin tá tionchar éigeantach ar an aeráid, leochaileacht nó anailís riosca; plean oiriúnaithe i scríbhinn; tráthchuid feidhmeanna comhordúcháin sonracha (oifigeach oiriúnúcháin/bainisteoir etc.); pleananna oiriúnaithe ardleibhéil agus teagmhálacha éigeantacha lena gcomhordaitheoirí a bhreithniú; rannpháirtíocht an phobail, lena n-áirítear grúpaí leochaileacha.
• Samhailchláir réigiúin nó cláir oiriúnaithe phíolótacha: D’éirigh go han-mhaith le cláir, lena maoinítear gníomhaíochtaí oiriúnaithe struchtúrtha i réigiúin nó i mbardais roghnaithe, i roinnt tíortha. Cuireann siad chun cinn ceannródaithe san oiriúnú, gineann siad samplaí dea-chleachtais agus tionscadail tí solais chun bardais agus réigiúin eile a spreagadh. Is iad tréithe na gcineálacha clár seo a éascú ná go gcomhcheanglaíonn siad forálacha ón mbarr anuas le socrú tosaíochtaí ón mbun aníos, go gcothaíonn siad foghlaim idir piaraí agus líonraí réigiúnacha, agus go gceadaíonn siad spás chun triail a bhaint as réitigh nuálacha gan eagla go dteipfeadh orthu. Ba cheart a thabhairt faoi deara gur cheart do phíolótaí den sórt sin ní hamháin pobail mhóra shaibhre a chumhdach ach pobail bheaga a bhfuil níos lú acmhainní acu freisin.

Acmhainní breise

• Próifílí Coutry
• Rialachas an oiriúnaithe don athrú aeráide sa Spás Alpach a mhapáil