Byggingar

Lykilskilaboð

• Byggingar geta verið viðkvæmar fyrir loftslagsbreytingum – sem getur haft áhrif á bæði burðarvirki byggingarinnar og aðstæður innandyra í byggingunni. Vanhæfni til að stjórna hitastigi innandyra á réttan hátt getur leitt til hitaóþæginda fyrir notendur og hugsanlega leitt til neikvæðra áhrifa á heilsu, vellíðan og framleiðni.
• ESB er að vinna að því að takast á við þetta vandamál á nokkrum sviðum. Það hefur unnið að því að stuðla að samþættingu aðlögunar að loftslagsbreytingum í byggingarstöðlum, hefur komið á tilskipunum til að auka orkunýtni og afköst og þróað stefnur til að hvetja til endurnýjunar bygginga sem leiða til bættrar auðlinda- og orkunýtni. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins útbjó leiðbeiningar á vettvangi ESB um viðnámsþol loftslags bygginga í mars 2023.
• Þekkingin á því hvernig á að auka viðnámsþol hins byggða umhverfis er uppfærð og útfærð með ýmsum rannsóknaráætlunum og ESB býður upp á fjárhagslegan stuðning, til dæmis í gegnum nýja evrópska Bauhaus, fyrir nýstárlegar hugmyndir og lausnir.

Áhrif, veikleikar og áhætta

Cesare Barillà, Climate Change PIX /EEA

Loftslagsbreytingar geta valdið tjóni bæði á íbúðarhúsnæði og öðrum byggingum (meiri háttar áhætta í mati á evrópskri loftslagsáhættu (EUCRA)). Það getur valdið aukinni hættu á hruni, niðurbroti byggingarefna og jafnvel á heilleika bygginga. Það getur einnig valdið verulegu virðistapi vegna meiri storma, snjós eða landsigsskemmda, vatnsskemmda, versnandi inniloftslags og minni byggingartíma.

Auk þess að hafa áhrif á uppbyggingu byggingar geta loftslagsbreytingar haft áhrif á aðstæður þar sem fólk býr, vinnur og hefur samskipti innanhúss (meiri háttar áhætta í EUCRA). Notendur bygginga þurfa að nota hita- og kælikerfi til að takast á við hitaóþægindi vegna öfga í hitastigi. Viðkvæmir þjóðfélagshópar búa oft í fátækara húsnæði sem gerir þá næmari fyrir áhrifum loftslagsbreytinga. Fólk sem býr í þéttbýli eru sérstaklega í hættu, vegna þess að þéttbýli hita eyja áhrif, sem veldur ýmsum heilsufarsvandamálum manna. Heilsugæsla og félagsleg aðstaða eru einnig í hættu á áhrifum loftslagsbreytinga, svo sem hita, flóðum og stormum, sem að lokum hafa áhrif á heilsu manna.

Rammi um stefnumótun

Áætlun ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum felur í sér nokkrar aðgerðir til að takast á við loftslagsveikleika byggða umhverfisins, en hafa jafnframt í huga þverlægt mikilvægi bygginga innan evrópskrar loftslagsstefnu. Stefnan flaggar þörfinni fyrir að bæta viðbúnað bygginga gegn loftslagsbreytingum. Enn fremur hefur stefnan í huga hlutverk bygginga í umfangsmikilli aðlögun, t.d. að draga úr áhrifum hitaeyja í þéttbýli með grænum þökum og veggjum, og þörfina á nákvæmari spám um loftslagsbreytingar sem leggja áherslu á hið byggða umhverfi. Á byggingarstigi þarf að styðja við ákvarðanir um fjárfestingarstefnu með traustum loftslagsgögnum - þ.m.t. ákvarðanir heimila um hvort endurnýja eigi. Að því er varðar tryggingar bygginga er forgangsverkefni áætlunarinnar að loka loftslagsverndarbilinu fyrir innviði og fyrir hið byggða umhverfi. Vatnsorka er einnig mikilvæg og byggingargeirinn getur hjálpað til við að takast á við tengda veikleika.

Stefnan veitir náttúrutengdum lausnum forgang, svo sem grænum þökum og veggjum, sem geta hjálpað til við að draga úr maladaptation, starfshætti sem stefnan mælir með að forðast. Í byggingum, til dæmis, geta náttúrulegar lausnir verið sjálfbær valkostur við eina notkun loftræstingar til kælingar. Grænar innviðaráðstafanir (grænir gangar, græn þéttbýlissvæði, tré í borgum sem og græn þök og veggir) geta aukið viðnámsþrótt byggða umhverfisins sérstaklega þegar það er samþætt í borgarskipulagi og ásamt náttúrulegum lausnum.

Samþætting aðlögunaráætlunarinnar og endurnýjunarbylgjuboðsins 2020 er sérstaklega fyrirhuguð. Sem hluti af Græna samningnum í Evrópu miðar endurnýjunarbylgjan að því að tvöfalda endurnýjunarhlutfall á næstu tíu árum og að því að tryggja meiri orku- og auðlindanýtni. Að því er varðar aðlögun bendir hún á þörfina á að endurskoða staðlana um hitun og kælingu í byggingum en taka jafnframt tillit til viðkvæms fólks og bæta viðbúnað samfélagsins gagnvart hitabylgjum. Þessu er enn fremur fylgt eftir í tilmælum 2020 um orkufátækt, einnig hluti af endurreisnarbylgjunni.

Árið 2021 var hleypt af stokkunum endurskoðun á viðmiðum um græn opinber innkaup 2016 fyrir skrifstofubyggingar (innan endurnýjunarbylgjunnar). Hún tekur til viðmiðana um viðnám gegn loftslagsbreytingum og byggir á vísum sem þróaðir hafa verið innan nýja evrópska rammans um sjálfbærar byggingar. Hið síðarnefnda, sem hleypt var af stokkunum árið 2020, miðar að því að meta sjálfbærniárangur bygginga á öllum vistferli þeirra, sem byggir á ýmsum vísum sem ná yfir heilsufars- og hitauppstreymi, mikla veðuráhættu, sjálfbæra afrennsli og vatnsnotkun.

Stefnum ESB sem tengjast hitun og kælingu bygginga er lýst í Climate-ADAPT Health síðu. Í tilskipuninni um orkunýtingu bygginga og tilskipuninni um orkunýtni eru leiðbeiningar um þetta.

Að bæta þekkingargrunninn

Evrópska matið á loftslagsáhættu 2024 veitir yfirgripsmikið mat á helstu loftslagsáhættum sem Evrópa stendur frammi fyrir í dag og í framtíðinni. Það greinir 36 helstu loftslagsáhættur sem ógna orku- og matvælaöryggi okkar, vistkerfum, innviðum, vatnsauðlindum, fjármálakerfum og heilsu fólks, einnig með tilliti til áhættu fyrir byggingargeirann.

IPCC AR6 WG II skýrslan Loftslagsbreytingar 2022: Áhrif, aðlögun og viðkvæmni ná yfir veikleika og aðlögunarmöguleika fyrir hið byggða umhverfi, bæði út frá hnattrænu og nokkrum svæðisbundnum sjónarmiðum (þ.m.t. Evrópu og Miðjarðarhafið) og innan breiðari heildarþátta eins og þéttbýlisbyggða, heilsu og hækkunar sjávarborðs.

Líkamlegar ógnir við byggingar af völdum loftslagsbreytinga eru skógareldar, sífreraþensla og hækkun sjávarborðs – mikil varnarleysi fyrir margar láglægar strandborgir, þ.m.t. evrópskar. Því er litið á hið byggða umhverfi sem svæði fyrir brýnar aðlögunaraðgerðir, s.s. endurskoðun byggingarreglna með tilliti til loftslagsþolnari sjónarmiða; notkun nýstárlegra aðferða við byggingu, eða jafnvel flytja til öruggari svæða, þegar möguleikar til að bjarga sumum mjög viðkvæmum byggðum verða kláraðir. Tilkynnt ójöfn dreifingaráhrif aðlögunarráðstafana sem þarf að takast á við í aðeins aðlögunarstefnum fela í sér hærri kostnað, versnandi lífskjör innanhúss (sérstaklega fyrir þá sem standa höllum fæti, vegna lakari byggingarefna á viðráðanlegu verði fyrir fátæka og aðlögun að loftslagsbreytingum af völdum gentrification. Í sérstakri skýrslu milliríkjanefndarinnar um loftslagsbreytingar um 1,5°C hefur verið fjallað um áhrif loftslagsbreytinga og aðlögunarmöguleika í byggingargeiranum sem geta stuðlað að því að takmarka hlýnun við 1,5°C.

Þéttbýlisúttekt Hagstofu Evrópubandalaganna veitir upplýsingar sem byggjast á vísum um aðlögunarhæfni borga, þ.m.t. innviða og bygginga. Aðlögunarkortaskoðari þéttbýlis gefur vísbendingar, t.d. um þéttingu jarðvegs og græn þéttbýlissvæði.

Urban Atlas frá Copernicus Land Monitoring Service veitir samræmdar upplýsingar um landþekju og landnotkun kort yfir nokkur hundruð borgum og umhverfi þeirra.

Innan áætlunar framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um rannsóknir og nýsköpun Horizon 2020 er þekking á aðlögun að loftslagsbreytingum í grunnvirkjum bygginga eitt af þeim viðfangsefnum sem vinnuáætlunin nær til. RESIN verkefnið hjálpar borgum að koma með öflugar aðlögunaráætlanir um mikilvægustu innviði þeirra. ESB-CIRCLE verkefnið þróar ramma um allt Sambandið til að styðja við mikilvæga innviði sem eru undirbúnir fyrir náttúruhamfarir, þ.m.t. loftslagsbreytingar. Markmið ABC21 verkefnisins er að rannsaka bestu sjálfbæru hönnunina fyrir heit loftslagssvæði til að losa um markaðs- og rannsóknarmöguleika sína. Verkefnið leggur áherslu á líffræðilega hönnunaraðferð, lágorku kælitækni og staðbundin byggingarefni sem þegar eru í notkun í hlýrri heimshlutum, svo sem Afríku, og sem hægt er að auðkenna og laga að öðrum landsvæðum.

Nánari upplýsingar um aðlögun þéttbýlis er að finna á síðunni Climate-ADAPT Urban.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Fjármögnun ESB til aðlögunar er studd af fjárhagsrammanum til margra ára 2021-2027 sem tryggir að aðgerðir vegna loftslagsaðlögunar hafi verið felldar inn í allar helstu útgjaldaáætlanir ESB.

Fjármögnun ESB til að styðja við viðnámsþol innviða, þ.m.t. bygginga, er aðallega skipulögð af Samheldnistefnunni, nánar tiltekið í gegnum Byggðaþróunarsjóði Evrópu.

Samstöðusjóður ESB grípur inn í neyðartilvik eftir að tjón hefur orðið. Einnig er hægt að fjármagna atburði sem tengjast loftslagsbreytingum.

Frá og með árinu 2021 nær rannsóknaráætlunin Horizon Europe yfir byggingar innan ákvörðunarstaðarins 4 „Hagkvæm, sjálfbær og fyrir alla orkunotkun“ í 5. flokki „Loftslagsorka og hreyfanleiki“. Tvö atriði innan áfangastaðar 4 í þessari áætlun, með áherslu á loftslagsprófanir á sögulegum byggingum og á seiglu við truflandi atburði viðkvæmra bygginga, höfðu frest til að leggja fram tillögur í september 2023; Þannig er hægt að fjármagna ný verkefni sem takast á við aðlögun í byggingum á komandi vetri. Byggingar eru eitt af þeim sviðum aðgerða sem verkefni ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum beinist að sem hluta af Horizon Europe, sem stuðlar að því að „færa fjármagn sem er tiltækt fyrir endurbótabylgjuna til endurbóta og loftslagsheldra opinberra bygginga og félagslegs húsnæðis, sem gerir þær auðlinda- og orkunýtnar, heilbrigðar og í samræmi við meginreglur hringrásarhagkerfis“ í anda samþættingar meginreglna endurnýjunarbylgjunnar og aðlögunaráætlunarinnar.

Aðrar tegundir fjármögnunaraðlögunar ESB í innviðageiranum eru styrkir frá Fjárfestingarbanka Evrópu. Fjárfestingarbanki Evrópu stuðlar með virkum hætti að viðnámsþoli loftslags í fjármögnuðum verkefnum.

Tryggingar miða að því að bæta tjón af völdum hamfara, sem gert er ráð fyrir að muni aukast vegna loftslagsbreytinga. Vátryggingarvernd er mjög mikilvægt tæki til aðlögunar að loftslagsbreytingum í innviðageiranum, þ.m.t. byggingum.

Ítarlegt yfirlit er að finna á síðu ESB um fjármögnun aðlögunarráðstafana.

Stuðningur við framkvæmd aðlögunar

Frá árinu 2014 hafa evrópskar staðlastofnanir, Staðlasamtök Evrópu (CEN) og Staðlasamtök Evrópu (CENELEC), stuðlað að samþættingu aðlögunar að loftslagsbreytingum við byggingarstaðla, stuðlað að þróun þeirra og samhæfingu með það að markmiði að samþætta áhrif loftslagsbreytinga, tækniframfarir og samfélagslegar kröfur við fjárfestingarákvarðanir, í samræmi við umboð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.

ESB hefur hleypt af stokkunum, innan endurreisnarbylgjuverkefnisins, nýja evrópska Bauhaus sem vettvangur til að stuðla að skapandi samsköpun nýrra lausna fyrir sjálfbært og fallegt byggð umhverfi í ESB. Frumkvæðið miðar að því að auðvelda skipti á hugmyndum um hagkvæmari, aðgengilegri sjálfbæra búseturými, virkja sköpunargáfu hönnuða, arkitekta, verkfræðinga, vísindamanna, nemenda og innblástur fólks af hvaða bakgrunni sem er, með það fyrir augum að bæta að lokum lífsgæði okkar. Það mun einnig veita fjárhagslegan stuðning með sérstökum auglýsingum eftir tillögum og áætlunum innan fjölára fjárhagsrammans. Upphafsáfanginn hefur þegar leitt til nokkurra upphaflegra framlaga, byggt á því sem framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur gefið út orðsendingu 15. september 2021.

Sáttmáli borgarstjóra um loftslag og orku veitir stuðning við aðlögunaraðgerðir í þéttbýli. Nánari upplýsingar er að finna á ClimateAdapt Urban síðu.