Skipulag landnotkunar

Skipulag landnotkunar

Lykilskilaboð

• Skipulag landnotkunar er skilgreint sem eitt af árangursríkustu ferlum til að auðvelda staðbundna aðlögun að loftslagsbreytingum. Núverandi ferli og verkfæri sem tiltæk eru í gegnum skipulagsferli sveitarfélaga í ESB, þ.m.t. opinberar áætlanir, skipulags- og/eða þróunarleyfi, stuðla að því að lágmarka þróunaráhættu sveitarfélags vegna áætlaðra áhrifa af völdum aukinna flóða, skógarelda, skriðufalla og/eða annarra náttúruhamfara vegna loftslagsbreytinga.

Áhrif og veikleikar

Evrópa er ein af mest notuðu heimsálfum. Það hefur hæsta hlutfall lands (allt að 80 %) sem notað er við uppgjör, framleiðslukerfi (einkum landbúnað og skógrækt) og grunnvirki. Hins vegar koma oft upp ósamrýmanlegar kröfur um landnýtingu og krefjast ákvarðana sem fela í sér harða afskipti.

Landtaka, útþensla þéttbýlis og efnahagsleg starfsemi leiðir til sundrunar búsvæða og dregur úr viðnámsþrótt vistkerfa. Sundrun hefur áhrif á öll svæði Evrópu, jafnvel mjög strjálbýl. Eftirlit með sundrun styður stefnumótandi aðgerðir sem miða að því að tryggja að búsvæði sem eftir eru geti stutt líffræðilega fjölbreytni.

Skipulag landnotkunar er skilgreint sem eitt af árangursríkustu ferlum til að auðvelda staðbundna aðlögun að loftslagsbreytingum. Núverandi ferli og verkfæri sem tiltæk eru í gegnum skipulagsferli sveitarfélaga í ESB, þ.m.t. opinberar áætlanir, skipulags- og/eða þróunarleyfi, stuðla að því að lágmarka þróunaráhættu sveitarfélags vegna áætlaðra áhrifa af völdum aukinna flóða, skógarelda, skriðufalla og/eða annarra náttúruhamfara vegna loftslagsbreytinga.

Stefnurammi

Ákvarðanir um skipulag og stjórnun landnotkunar eru venjulega teknar á staðar- eða svæðisvísu, t.d. sem hluti af þéttbýlisskipulagi eða landbúnaði og skógrækt. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur þó hlutverki að gegna við að tryggja að aðildarríkin taki tillit til umhverfissjónarmiða í landnýtingaráætlunum sínum og samþættri landsstjórnun. Sem dæmi má nefna beitingu stefnumótandi umhverfismatstilskipunarinnar og tilskipunarinnar um mat á umhverfisáhrifum en einnig reglugerðir atvinnugreina á borð við rammatilskipunina um vatn, flóðtilskipunina, sameiginlegu landbúnaðarstefnuna, samevrópska flutninganetið (TEN-T) hafa áhrif á staðbundnar stefnur um landnotkun.

Hvernig við notum landið okkar hefur mest áhrif á losun gróðurhúsalofttegunda. Meira en helmingur heildarlosunar gróðurhúsalofttegunda (metan, niturdíoxíð og koltvísýringur) kemur frá landbúnaði. Til dæmis er búfjáreldi ábyrgt fyrir miklum hluta af heildar metanlosun okkar. Í júlí 2021 samþykkti framkvæmdastjórn Evrópusambandsins röð lagafrumvarpa þar sem fram kemur hvernig hún hyggst ná fram loftslagshlutleysi í ESB fyrir árið 2050, þ.m.t. markmið um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda í a.m.k. 55 % nettólosun gróðurhúsalofttegunda eigi síðar en 2030. Pakkinn leggur til að endurskoða nokkur stykki af loftslagslöggjöf ESB, þ.m.t. löggjöf um flutninga og landnotkun.

Samkvæmt gildandi ESB-löggjöf, sem samþykkt var í maí 2018, verða aðildarríki ESB að tryggja að skráð losun gróðurhúsalofttegunda frá landnotkun, breytingum á landnýtingu eða skógrækt sé jafnað með a.m.k. jafngildri fjarlægingu_CO2 úr andrúmsloftinu á tímabilinu 2021 til 2030. Reglugerðin um landnotkun, breytta landnotkun og skógrækt innleiðir samninginn milli leiðtoga ESB í október 2014 um að allir geirar ættu að leggja sitt af mörkum til markmiðs ESB um að draga úr losun árið 2030, þ.m.t. landnotkunargeirinn.

Hagkerfi Evrópu og velferð manna eru háð náttúrulegum auðlindum, þ.m.t. hráefnum og rými (jarðauðlindum), auk umhverfisaðstæðna sem eru hagstæðar fyrir veitingu hreins lofts, vatns og heilbrigðrar fæðu. Áttunda aðgerðaáætlunin á sviði umhverfismála ereitt af forgangsmarkmiðunum „samfelldar framfarir við að efla og samþætta aðlögunargetu, þ.m.t. á grundvelli nálgunar vistkerfisins, efla viðnámsþrótt og aðlögun og draga úr varnarleysi umhverfisins, samfélagsins og allra geira hagkerfisins gagnvart loftslagsbreytingum, jafnframt því að bæta forvarnir og viðbúnað vegna hamfara sem tengjast veðri og loftslagi“. Eitt af þeim skilyrðum sem gera kleift að ná forgangsmarkmiðunum er að fjalla um hnignun lands og tryggja vernd og sjálfbæra nýtingu jarðvegs.

Að bæta þekkingargrunninn

Landvöktunarþjónusta Kópernikusaráætlunarinnar veitir fjarkönnunargögn um landþekju- og landþekjubreytingar. Landþjónustan skiptist í fjóra meginþætti, þar af eru tveir mikilvægastir í tengslum við landnýtingu:

• Pan-evrópska þjónustan veitir upplýsingar um landþekju og landnotkun og breytingar á henni, svo og lífjarðeðlisfræðilegar breytur á evrópskum mælikvarða í mikilli upplausn. Samevrópski þátturinn er samræmdur af Umhverfisstofnun Evrópu (EEA) og framleiðir CORINE Landþekjugagnasöfn, háupplausnarlög, lífeðlisfræðilegar breytur og Evrópsku hreyfiþjónustuna á jörðu niðri. CORINE Landgerðin er veitt fyrir 1990, 2000, 2006, 2012 og 2018. Þetta gagnasafn byggir á vigurum inniheldur 44 landþekju- og landnotkunarflokka. Tímaröðin felur einnig í sér landbreytingarlag sem undirstrikar breytingar á landþekju og landnýtingu.
• Staðbundin þjónusta leggur áherslu á mismunandi heita reiti, þ.e. svæði sem eru viðkvæm fyrir sérstökum umhverfisvandamálum og vandamálum. Umhverfisstofnun Evrópu samhæfir staðbundna efnisþáttinn og miðar að því að veita nákvæmari og nákvæmari upplýsingar sem koma til fyllingar þeim upplýsingum sem fást með samevrópska efnisþættinum. Staðbundinn hluti leggur áherslu á mismunandi heita reiti, þ.e. svæði sem eru viðkvæm fyrir sérstökum umhverfisvandamálum og vandamálum.

Viðbótargagnasöfn Kópernikusar, s.s. Imperviousness og önnur þemalög í hárri upplausn, og Urban Atlas hafa verið þróuð til viðbótar gögnum Corine Land Cover tímaröðinni og eru notuð til frekara mats, s.s. endurvinnslu lands og landslagssundrunar.

Helsta gagnalind EEA er landvöktunarþjónusta Kóperníkusar, sem felur í sér Corine Landgerðargagnasafnið sem var framleitt fyrir 1990, 2000, 2006, 2012 og 2018 og byggist á samstarfi við EES-aðildarlöndin og samstarfslöndin og Kópernikusaráætlunina. Það er til dæmis grunnurinn að landmælingum. EEA fær tæknilega aðstoð frá evrópsku verkefnamiðstöðinni um þéttbýli, land- og jarðvegskerfi (ETC/ULS).