Pjanijiet ta’ ġestjoni taż-żoni kostali

It-tibdil fil-klima huwa mistenni li jkollu impatt sever fuq iż-żoni kostali minħabba ż-żieda fil-livell tal-baħar u l-bidliet fil-frekwenza u d-daqs tal-maltempati severi u ż-żidiet relatati mal-maltempati. Dan jista’ jikkawża żieda fir-riskju ta’ għargħar, erożjoni kostali u telf ta’ sistemi baxxi (eż. deltas, laguni kostali u gżejjer ta’ lqugħ) minħabba inundazzjoni permanenti. Iż-żieda fil-livell tal-baħar tista’ twassal ukoll għal jew iżżid l-intrużjoni tal-ilma mielaħ fis-sistemi tal-ilma ħelu, u b’hekk tkompli tipperikola l-ekosistemi kostali. Barra minn hekk, iż-żieda mistennija fit-temperaturi tal-ilma baħar se tikkontribwixxi għar-ristrutturar tal-ekosistemi tal-baħar b’implikazzjonijiet għaċ-ċirkolazzjoni tal-oċeani, għaċ-ċikliżmu bijoġeokimiku u għar-rendimenti tas-sajd. Is-sistemi bijoloġiċi se jiġu affettwati wkoll mill-aċidifikazzjoni tal-oċeani.

L-isfidi tat-tibdil fil-klima fiż-żoni kostali jeħtieġ li jiġu indirizzati permezz ta’ approċċi integrati u bbażati fuq l-ekosistema, filwaqt li jitqiesu wkoll pressjonijiet oħra, bħall-konċentrazzjoni dejjem akbar tal-popolazzjoni umana, l-attivitajiet u l-insedjamenti fiż-żoni kostali. Il-Ġestjoni Integrata taż-Żoni Kostali (ICZM) hija proċess rikonoxxut biex jiġu indirizzati l-isfidi kostali attwali u fit-tul, inkluż it-tibdil fil-klima. L-ICZM jippromwovi approċċ strateġiku (viżjoni fit-tul), integrat u adattiv għall-ippjanar u l-ġestjoni taż-żoni kostali biex jikkontribwixxi għall-iżvilupp sostenibbli taż-żoni kostali. L-ICZM trid tirrikonoxxi b’mod espliċitu l-inċertezza tal-kundizzjonijiet futuri, filwaqt li toffri opportunitajiet biex jiġu diskussi xenarji futuri alternattivi assoċjati mat-tibdil fil-klima. Għandha tippromwovi ġestjoni flessibbli taż-żona kostali, billi tiżgura monitoraġġ xieraq tal-implimentazzjoni tal-pjan, ir-reviżjoni perjodika tiegħu, kif ukoll l-irfinar u t-titjib tar-riżultati skont l-approċċ ta’ tagħlim bil-prattika. L-ICZM għandu l-għan li jipprovdi kuntest aħjar biex jibbenefika mis-sinerġiji u biex jelimina l-inkonsistenzi fil-politiki u s-setturi differenti. F’din il-perspettiva, l-involviment tal-partijiet ikkonċernati u l-integrazzjoni vertikali u orizzontali fost l-awtoritajiet u s-setturi (nazzjonali, reġjonali u lokali) huma fatturi ewlenin tal-proċess tal-ICZM.

L-approċċ strateġiku meħtieġ mir-Rakkomandazzjoni 2002/413/KE dwar l-ICZM jinkludi l-prinċipju ġenerali ta’ approċċ tal-ekosistema biex tiġi ppreservata l-integrità kostali u l-funzjonament kontra t-theddid ikkawżat mit-tibdil fil-klima. Diversi pajjiżi Ewropej ippromwovew inizjattivi tal-ICZM, inklużi strateġiji, pjanijiet u programmi. Sal-2011, il-progress tal-Istati Membri lejn l-ICZM ġie segwit mill-istudju tal-UE “Analiżi tar-rapporti ta’ progress tal-Istati Membri dwar il-Ġestjoni Integrata taż-Żoni Kostali”, li jirreferi għad-dispożizzjonijiet tar-Rakkomandazzjoni tal-UE dwar l-ICZM (2002/413/KE). Id-Direttiva tal-UE tal-2014 dwar l-Ippjanar tal-Ispazju Marittimu (MSP) tirrakkomanda lill-Istati Membri jikkunsidraw l-interazzjonijiet bejn l-art u l-baħar fl-iżvilupp tal-pjanijiet tal-MSP tagħhom. Għalhekk huwa mistenni li l-pjanijiet tal-MSP li għandhom jiġu ffinalizzati fl-2021 mill-pajjiżi tal-UE se jinkludu wkoll kunċetti u kontenuti rilevanti tal-ICZM. Il-prattiki u l-azzjonijiet pilota dwar l-ICZM madwar l-Istati Membri jinħażnu fl-Atlas Ewropew tal-Ibħra , li jħaddan ir-riżultati tal-Proġett Ourcoast, u fil-Pjattaforma Ewropea għall-Ippjanar Spazjali Marittimu.

Il-pjanijiet kostali biex jikkuntrastaw l-erożjoni u l-għargħar (spiss imsejħa pjanijiet ta’ ġestjoni tal-kosta, pjanijiet ta’ difiża kostali, pjanijiet ta’ azzjoni għall-protezzjoni kostali, eċċ.) jipprovdu valutazzjoni tar-riskji kostali fost l-istrumenti relatati mal-ICZM. Huma jippreżentaw ukoll qafas fit-tul (inklużi azzjonijiet konkreti) biex inaqqsu dawn ir-riskji għan-nies u għall-ambjent kostali b’mod sostenibbli. Dawn il-pjanijiet huma dokumenti operazzjonali ta’ livell għoli li jiffurmaw element importanti tal-istrateġiji ta’ ġestjoni tar-riskju tal-għargħar u tal-erożjoni kostali. Dawn spiss ikunu bbażati fuq l-identifikazzjoni ta’ unitajiet ta’ ġestjoni li jistgħu jiġu delimitati skont il-kriterji tat-trasport idrawliċi, morfoloġiċi u tas-sediment. Bit-tibdil fil-klima u ż-żieda fil-livelli tal-baħar, l-għażliet għall-ġestjoni tal-kosta jistgħu jinkludu firxa wiesgħa ta’ interventi ekoloġiċi (eż. in-nutrizzjoni tal-bajjiet u tal-wiċċ tal-kosta, il-kostruzzjoni u t-tisħiħ tad-duni, ir-restawr u l-ġestjoni tal-artijiet mistagħdra kostali) u kategoriji griżi ta’ interventi (eż. kanċelli ta’ żieda f’daqqa tal-maltempati u ostakli għall-għargħar; groynes, breakwaters u sikek artifiċjali; seawalls u jetties).

L-involviment u l-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati huma wħud mill-prinċipji u r-rekwiżiti ewlenin ta’ proċess tal-ICZM. Ir-Rakkomandazzjoni tal-UE tal-2002 dwar l-ICZM tenfasizza l-importanza li jiġu involuti l-partijiet kollha u l-livelli kollha kkonċernati (inklużi l-amministrazzjonijiet nazzjonali, reġjonali u lokali, l-operaturi ekonomiċi, l-atturi soċjali, l-organizzazzjonijiet mhux governattivi, l-organizzazzjonijiet li jirrappreżentaw il-komunitajiet lokali, l-istituzzjonijiet tar-riċerka, eċċ.) fil-proċess tal-ICZM u l-elaborazzjoni ta’ strateġiji u pjanijiet relatati. Il-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati titqies bħala attività trasversali pertinenti għall-passi kollha tal-proċess tal-ICZM; għalhekk, l-istabbiliment tagħha minn stadju bikri huwa vitali. Xi aspetti tal-proċess tal-ICZM huma partikolarment rilevanti għall-parteċipazzjoni tal-partijiet ikkonċernati, jiġifieri, il-kondiviżjoni tad-data u tal-informazzjoni, il-ftehim komuni dwar l-objettivi strateġiċi u l-viżjoni futura, il-bini ta’ kunsens dwar l-istrateġiji u l-pjanijiet tal-ICZM u l-aċċettazzjoni pubblika tagħhom, il-komunikazzjoni trasparenti, il-monitoraġġ u l-aġġustament tal-implimentazzjoni tal-ICZM. Tabilħaqq, il-politiki, l-istrateġija u l-pjan kostali jistgħu jiġu implimentati b’suċċess biss jekk jiġu żgurati l-parteċipazzjoni u l-appoġġ sħaħ tal-partijiet ikkonċernati.

Hemm ħafna modi differenti ta’ parteċipazzjoni pubblika fl-ICZM, inklużi:

• L-għoti ta’ informazzjoni lill-pubbliku dwar il-proċess, l-objettivi u r-riżultati tal-progress tal-ICZM;

• Iż-żieda fis-sensibilizzazzjoni tal-pubbliku u l-iżvilupp ta’ opportunitajiet ta’ taħriġ dwar kwistjonijiet kostali u l-prinċipji tal-ICZM;
• L-involviment tal-partijiet ikkonċernati fit-tħejjija tad-deċiżjonijiet li jiffurmaw l-istrateġija u/jew il-pjan tal-ICZM;
• Il-bini ta’ alleanzi jew sħubijiet strateġiċi fost suġġetti differenti (eż., awtoritajiet lokali, esperti u komunitajiet lokali) għall-promozzjoni u l-implimentazzjoni tal-ICZM.

Il-kooperazzjoni transfruntiera hija rrakkomandata ħafna mhux biss biex jiġu żgurati l-koerenza u l-koordinazzjoni tal-istrateġiji u l-pjanijiet tal-ICZM żviluppati mill-pajjiżi tal-fruntiera, iżda wkoll biex jinqasmu u jingħaqdu r-riżorsi u l-kompetenza fl-indirizzar ta’ kwistjonijiet transfruntiera, eż.: il-ġestjoni sostenibbli ta’ riżorsi limitati (eż. depożiti ta’ ramel taħt il-baħar, li huma riżorsi strateġiċi għan-nutrizzjoni tal-bajjiet f’xi żoni tal-baħar), il-preservazzjoni tal-istokk tal-ħut fil-livell ta’ baċir jew sottobaċir, in-networking ta’ żoni kostali u tal-baħar protetti, l-iżvilupp ta’ viżjoni ekonomika komuni u strateġiji biex jitrawmu investimenti fl-iżvilupp sostenibbli, eċċ. Il-parteċipazzjoni pubblika tista’ timplika aktar żmien biex tittieħed deċiżjoni, iżda tista’ tippromwovi proċess aktar kosteffettiv u tipprovdi għażliet aċċettati.

Fatturi ewlenin ta’ suċċess tal-ICZM għall-adattament għat-tibdil fil-klima taż-żoni kostali jistgħu jiġu identifikati f’xi wħud mill-prinċipji u l-approċċi ewlenin tiegħu, jiġifieri: 

• (Koordinazzjoni fost l-amministrazzjonijiet u integrazzjoni tal-kompetenzi lil hinn mill-frammentazzjoni tas-settur;
• Kooperazzjoni transkonfinali dwar kwistjonijiet transkonfinali komuni;
• L-involviment tal-partijiet ikkonċernati u l-parteċipazzjoni pubblika b’mod partikolari biex tiġi żgurata l-aċċettazzjoni pubblika tal-istrateġija u l-pjan tal-ICZM;

• Perspettiva fit-tul u approċċ ta’ ġestjoni adattiva;
• Il-forniment ta’ qafas ġenerali li jista’ jkun immirat lejn l-ispeċifiċitajiet lokali u skali differenti (minn nazzjonali għal lokali). 

L-ICZM jista’ jitrawwem permezz ta’ inizjattivi li jiffaċilitaw il-kondiviżjoni ta’ prattiki tajbin fost il-partijiet ikkonċernati, dawk li jfasslu l-politika u dawk li jieħdu d-deċiżjonijiet. Il-Pjattaforma ICZM ġestita mill-UNEP/MAP PAP RAC (speċjalment għar-reġjun tal-Mediterran) u l-Pjattaforma MSP (fil-livell Ewropew) huma għodod importanti li jaġixxu f’din id-direzzjoni. Skont ir-rapport “The way to a regional framework for ICZM in the Mediterranean 2017-2021 ”, l-elementi li jistgħu jaffettwaw b’mod negattiv il-proċess tal-ICZM, u jfixklu l-implimentazzjoni reali tiegħu, huma:

• Aspetti ta’ governanza, eż. nuqqas ta’ impenn politiku, nuqqas ta’ viżjoni u prijoritajiet kondiviżi, nuqqas ta’ tmexxija rikonoxxuta, nuqqas ta’ koordinazzjoni.
• Aspetti legali u istituzzjonali; il-ħtieġa li l-leġiżlazzjoni nazzjonali tiġi adattata sabiex tissimplifika l-ICZM, in-nuqqas ta’ strateġiji nazzjonali, in-nuqqas ta’ koerenza bejn il-liġijiet nazzjonali u sottonazzjonali;

• Informazzjoni u għarfien; nuqqas ta’ bażijiet tad-data kondiviżi, għodod u pjattaformi tal-GIS, aċċess limitat għall-informazzjoni u l-għarfien eżistenti;
• Il-kapaċità u l-ħiliet; il-ħtieġa li jitħarrġu l-partijiet ikkonċernati tal-ICZM, in-nuqqas ta’ għarfien espert.

Fehim u dimostrazzjoni mtejba ta’ benefiċċji soċjoekonomiċi konkreti (minbarra l-benefiċċji ambjentali li ġeneralment huma magħrufa aħjar u perċepiti aktar faċilment), b’mod partikolari għall-komunitajiet kostali lokali, isaħħu l-implimentazzjoni reali tal-proċessi tal-ICZM u l-aċċettazzjoni wiesgħa tal-istrateġiji u l-pjanijiet tal-ICZM.

L-ispejjeż tal-elaborazzjoni u l-implimentazzjoni tal-istrateġiji u l-pjanijiet tal-ICZM huma speċifiċi ħafna għas-sit, skont il-kamp ta’ applikazzjoni, l-approċċ adottat, l-iskala spazjali kkunsidrata, il-passi implimentati fi ħdan il-proċess tal-ICZM, eċċ. Mill-1985, l-UNEP/MAP PAP RAC ikkoordina l-Programm ta’ Ġestjoni taż-Żona Kostali (CAMP), li għandu l-għan li jimplimenta proġetti prattiċi ta’ ġestjoni kostali f’żoni kostali Mediterranji magħżula, bl-applikazzjoni tal-ICZM bħala qafas ewlieni u b’hekk jiffaċilita l-implimentazzjoni tal-Protokoll dwar il-Ġestjoni Integrata taż-Żona Kostali fil-pajjiżi Mediterranji. Il-proġetti għandhom baġit medju ta’ EUR 300 000, ipprovduti mill-Fond Fiduċjarju tal-Mediterran u mill-fondi nazzjonali, reġjonali u lokali. 

Il-benefiċċju ewlieni mistenni huwa l-ġestjoni sostenibbli tal-ispazju kostali u r-riżorsi tal-art u tal-baħar relatati. Dan jimplika l-bilanċ ta’ għanijiet u ħtiġijiet differenti, bħal: l-iżvilupp ekonomiku inklużi l-benefiċċji għall-komunitajiet lokali, il-benefiċċji soċjali li jiżguraw li l-kosta tkun post attraenti u sikur fejn in-nies jgħixu u jaħdmu, il-protezzjoni tal-kwalità tal-ambjent kostali u l-preservazzjoni tal-ħabitats kostali u l-bijodiversità. Tabilħaqq, l-ICZM huwa mistenni li jmur lil hinn mill-frammentazzjoni tal-kompetenzi u li jippromwovi l-integrazzjoni fost is-setturi u l-amministrazzjonijiet differenti b’mod attiv. Abbażi wkoll tal-pubblikazzjoni tal-proġett Ourcoast “Benefiċċji soċjoekonomiċi mill-prattiki tal-ICZM madwar l-Ewropa”, jistgħu jiġu identifikati l-governanza u l-benefiċċji soċjoekonomiċi relatati tal-ICZM li ġejjin:

• Skambju mtejjeb ta’ data u informazzjoni, bit-tnaqqis possibbli tal-ispejjeż tal-ġbir u l-akkwist tad-data;
• Tnaqqis fl-ispejjeż relatati man-nuqqas ta’ koordinazzjoni fost l-awtoritajiet differenti;
• Teħid ta’ deċiżjonijiet imtejjeb u ppjanar spazjali kostali aktar koerenti li jistgħu wkoll jaċċelleraw il-proċeduri burokratiċi u jtejbu l-klima tal-investiment;

• It-tnaqqis tal-kunflitti, u l-ispejjeż ta’ tranżizzjoni relatati, fost l-attivitajiet tal-bniedem (inkluża l-protezzjoni tan-natura) li jseħħu tul il-kosta u l-kapitalizzazzjoni possibbli tas-sinerġija fl-użu tal-istess spazju kostali;
• Preservazzjoni mtejba tal-kwalità ambjentali, il-konservazzjoni tan-natura u l-preservazzjoni tar-riżorsi kostali u tal-baħar, li huma l-bażi fundamentali għal xi attivitajiet ekonomiċi kostali (eż. is-sajd u l-akkwakultura jew it-turiżmu tal-għawm u naturalistiku);
• Is-sostenibbiltà soċjoekonomika tal-komunitajiet kostali;
• Tħejjija aħjar għat-tibdil fil-klima u għalhekk it-tnaqqis tal-ispejjeż tal-adattament.

Ir-Rakkomandazzjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill 2002/413/KE tidentifika l-prinċipji ġenerali tal-approċċ ICZM. Hija tippromwovi l-iżvilupp tal-istrateġiji nazzjonali tal-ICZM u l-kooperazzjoni transkonfinali fl-ippjanar u l-ġestjoni taż-żoni kostali. F’Marzu 2013, il-Kummissjoni nediet inizjattiva li tipproponi direttiva li tistabbilixxi qafas għall-ippjanar spazjali marittimu u l-ġestjoni integrata tal-kosta (KE COM(2013) 133), bil-għan li tippromwovi t-tkabbir sostenibbli tal-ekonomiji marittimi u kostali u l-użu sostenibbli tar-riżorsi tal-baħar u kostali. Id-Direttiva finalment approvata li tistabbilixxi qafas għall-Ippjanar Spazjali Marittimu fl-Ewropa tiffoka fuq l-MSP aktar milli tindirizza b’mod espliċitu l-ICZM. Madankollu, id-direttiva tenfasizza l-importanza li jiġu kkunsidrati l-interazzjonijiet bejn l-art u l-baħar. Speċifikament l-Artikolu 7 jgħid: “Sabiex jitqiesu l-interazzjonijiet bejn l-art u l-baħar f’konformità mal-Artikolu 4(2), jekk dan ma jifformax parti mill-proċess tal-ippjanar spazjali marittimu bħala tali, l-Istati Membri jistgħu jużaw proċessi formali jew informali oħra, bħall-ġestjoni integrata tal-kosta. L-eżitu għandu jiġi rifless mill-Istati Membri fil-pjanijiet spazjali marittimi tagħhom”.

Wara li ġie ratifikat minn sitt pajjiżi (inkluża l-Unjoni Ewropea), fl-24 ta' Marzu 2011, daħal fis-seħħ il-Protokoll dwar il-Ġestjoni Integrata taż-Żoni Kostali għall-Konvenzjoni ta' Barċellona. Dan il-pass implika li l-Protokoll sar parti mil-liġijiet tal-UE, u sar legalment vinkolanti għall-pajjiżi Mediterranji. Il-“Qafas Reġjonali Komuni (CRF) għall-ICZM”(2019) huwa l-istrument strateġiku maħsub biex jiffaċilita l-implimentazzjoni tal-Protokoll tal-ICZM skont prinċipji komuni. Is-CRF jintroduċi l-Ippjanar Spazjali tal-Baħar (MSP) bħala l-għodda u l-proċess ewlenin għall-implimentazzjoni tal-ICZM fil-parti tal-baħar taż-żona kostali, u speċifikament għall-ippjanar u l-ġestjoni sostenibbli tiegħu.

Tipikament, l-elaborazzjoni ta’ strateġija u pjan IC Z M tista’ teħtieġ bejn sentejn u erba’ snin. 

Il-pjanijiet tal-ICZM huma bbażati fuq viżjoni fit-tul, speċjalment meta jitqies b’mod espliċitu t-tibdil fil-klima. Il-pjanijiet tipikament jipproponu miżuri għal perjodu ta’ 10-15-il sena, inklużi miżuri fuq terminu qasir (1-2 snin), fuq terminu medju (2-5 snin) u fit-tul. Is-soluzzjonijiet previsti jridu jkunu adattabbli għall-inċertezzi u l-pjan jeħtieġ li jiġi rivedut perjodikament skont l-aħħar għarfien dwar id-dinamika kostali u x-xenarji ta’ tibdil fil-limate.