Inċentivi ekonomiċi għal bidla fl-imġiba

L-Istrumenti tal-Politika Ekonomika (EPIs) huma inċentivi mfassla u implimentati bil-għan li d-deċiżjonijiet individwali jiġu adattati għal għanijiet miftiehma b’mod kollettiv. L-EPIs huma tradizzjonalment ikklassifikati fi: l-ipprezzar (eż. tariffi tal-ilma), it-taxxi u l-imposti ambjentali, is-sussidji (fuq prodotti u prattiki), il-kummerċ (eż. permess negozjabbli għat-tniġġis jew l-astrazzjoni tal-ilma, mekkaniżmi ta’ kumpens, pagamenti għal servizzi ambjentali) u fl-aħħar nett ftehimiet volontarji u skemi ta’ ġestjoni tar-riskju (bħal assigurazzjonijiet jew obbligazzjonijiet). L-EPIs jistgħu jtejbu b’mod sinifikanti qafas ta’ politika eżistenti billi jinċentivaw, aktar milli jikkmandaw, bidliet fl-imġiba li jistgħu jwasslu għal adattament.

L-EPIs jistgħu jixprunaw bidla fl-imġiba permezz ta’ inċentivi jew diżinċentivi, jibdlu l-kundizzjonijiet biex jippermettu tranżazzjonijiet ekonomiċi jew inaqqsu r-riskju. F’dawn l-aħħar deċennji, l-istrumenti ekonomiċi rċevew attenzjoni dejjem akbar bħala triq ’il quddiem fil-ġestjoni ambjentali, minħabba l-kapaċità tagħhom li jallinjaw id-deċiżjonijiet individwali mal-għanijiet miftiehma b’mod kollettiv u jippromwovu t-tkabbir ekonomiku sostenibbli. Il-vantaġġ ewlieni ta’ dawn l-istrumenti huwa l-effiċjenza ekonomika tagħhom, jiġifieri l-kapaċità li jitqassam il-piż tad-distorsjoni u t-tnaqqis fejn ikun irħas li jsir dan. L-iżvantaġġi huma fuq in-naħa tal-ekwità, peress li jaffettwaw b’mod differenti aġenti jew gruppi soċjali differenti mhux neċessarjament b’mod progressiv, u marbuta strettament ma’ dan, l-iżvantaġġi importanti huma fuq in-naħa tal-fattibbiltà politika.

L-istrumenti tal-politika ekonomika ġew applikati f’firxa wiesgħa ta’ politiki ambjentali. L-iskemi għall-iskambju ta’ kwoti tal-emissjonijiet ġew żviluppati pereżempju għall-politika ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u l-EPIs intużaw ukoll fil-kuntest tal-politiki dwar il-kwalità tal-arja, l-adattament għat-tibdil fil-klima u l-enerġija. Fil-każ tal-aħħar, ġew applikati strumenti ta’ politika biex tittejjeb l-effiċjenza enerġetika, inklużi t-taxxi fuq l-enerġija, ir-regolamenti li jiffissaw livell minimu ta’ effiċjenza enerġetika, u ċ-Ċertifikati Abjad Tradabbli (TWC) għall-iffrankar tal-enerġija. Il-proġett EuroPACE għandu l-għan li jiżviluppa mekkaniżmu ta’ finanzjament innovattiv biex jagħti spinta lill-investiment fl-effiċjenza enerġetika f’bini residenzjali eżistenti. Il-proġett ta’ riċerka ffinanzjat mill-FP7 WEATHER “Weather extremes: impacts on transport systems and hazards for European regions” (Estremi tat-temp: impatti fuq is-sistemi tat-trasport u perikli għar-reġjuni Ewropej) jipprovdi ħarsa ġenerali lejn l-inċentivi possibbli għall-adattament tat-trasport u l-impatt potenzjali tagħhom.

L-applikazzjoni tal-EPIs għall-politiki dwar l-ilma tippreżenta karatteristiċi u sfidi speċifiċi. L-aktar EPIs rikorrenti fis-settur tal-ilma huma t-tariffi, it-taxxi u l-imposti, iżda wkoll is-sussidji u l-iskemi kooperattivi huma applikati b’mod wiesa’. Fl-Ewropa, l-iskemi kummerċjali dwar il-kwantità tal-ilma, li huma popolari fl-Awstralja u fl-Istati Uniti, ġew limitati għal ftit każijiet li jinsabu fi Spanja, fl-Ingilterra u f’Wales. Ħarsa ġenerali tajba lejn l-istrumenti ekonomiċi applikati għas-settur tal-ilma u r-referenzi għall-istudji tal-każijiet huma pprovduti mill-proġett EPI-Water iffinanzjat mill-UE. Il-proġett ipproduċa korp kbir ta’ evidenza dwar it-tipi differenti, il-karatteristiċi tad-disinn u l-eżiti tal-istrumenti ta’ politika ekonomika relatati mal-ilma fis-seħħ kif ukoll dwar il-prattika li tiggwida l-għażla u l-implimentazzjoni tagħhom. L-eżerċizzju ta’ valutazzjoni huwa wieħed minn ftit rieżamijiet ex post komprensivi u konsistenti (eż. bl-użu tal-istess prinċipji ta’ valutazzjoni) tal-EPIs fil-qasam tar-riżorsi tal-ilma fl-Ewropa, u f’ħafna każijiet l-ewwel wieħed li xeħet dawl fuq l-użu ta’ każijiet ta’ strumenti ekonomiċi madwar l-Istati Membri tal-UE.

Mhux sorprendenti li l-parteċipazzjoni pubblika hija element kruċjali fiż-żieda tal-aċċettazzjoni ġenerali tal-EPIs u fil-motivazzjoni tal-partijiet ikkonċernati biex jipparteċipaw. Dan ma jfissirx li l-parteċipazzjoni pubblika hija dejjem meħtieġa biex l-EPI tkun aċċettabbli. Pereżempju, l-importanza tal-parteċipazzjoni pubblika tista’ titnaqqas f’każijiet fejn l-EPI bħala tali, jew is-soluzzjoni speċifika li l-EPI biħsiebu jippromwovi, tkun diġà kisbet aċċettazzjoni (soċjali) pubblika.

Meta tiġi ttrattata l-applikazzjoni tal-EPIs, hemm varjazzjoni sostanzjali fil-ħtiġijiet, l-opportunitajiet u r-restrizzjonijiet li qed jiffaċċja kull pajjiż. Anke fi ħdan il-pajjiżi, hemm varjazzjoni sostanzjali fil-kapaċità li jiġu implimentati strumenti ekonomiċi f’reġjuni jew setturi differenti. Xi bidliet mixtieqa huma aktar faċli biex jiġu implimentati permezz ta’ strumenti ekonomiċi filwaqt li oħrajn huma aktar faċli biex jiġu implimentati permezz ta’ regolamenti ta’ kmand u kontroll. L-EPIs bl-ebda mod ma huma sostituti għal modi oħra ta’ azzjoni governattiva, iżda strumenti li jistgħu jikkomplementaw u jsaħħu l-governanza bħala parti minn taħlita wiesgħa ta’ strumenti ta’ politika. B’mod ġenerali, huwa possibbli li ssir distinzjoni bejn: (i) kombinazzjonijiet ta’ EPIs, bħala parti minn strateġija għal “inċentivi għall-imballaġġ”, u (ii) taħlit ma’ tipi oħra ta’ strumenti ta’ politika, inklużi strumenti regolatorji, ta’ sensibilizzazzjoni, ta’ informazzjoni, eċċ. Meta jiġu skrinjati EPIs potenzjali, wieħed għandu jkun konxju tat-taħlita ta’ politiki eżistenti, iżda l-għażla m’għandhiex tkun iddettata minnha.

L-ispejjeż u l-benefiċċji tal-EPIs bilkemm jiġu investigati, u ftit li xejn tista’ tinstab informazzjoni dwar kif jitqabblu mal-approċċi klassiċi ta’ kmand u kontroll.

Il-kostijiet ta’ EPI jistgħu jiġu distinti bejn il-kostijiet diretti (eż. il-kost tal-ħlas tat-taxxa) u l-kostijiet tat-tranżazzjoni (eż. il-kost tal-ħin u tal-flus biex wieħed jasal fis-suq, is-sejba ta’ xerrej jew bejjiegħ, in-negozjar ta’ xiri, il-konsum tal-kummerċ, u r-ritorn mis-suq). Il-kostijiet tat-tranżazzjoni jistgħu jkunu relatati wkoll ma’ monitoraġġ addizzjonali meħtieġ. Pereżempju, il-kostijiet tat-tranżazzjoni mill-monitoraġġ tal-ilma ta’ taħt l-art jew tal-ilma tal-wiċċ jistgħu jimpedixxu l-adozzjoni ta’ taxxa (eż. taxxa fuq ir-rimi ta’ ilma tad-drenaġġ imniġġes fuq bażi volumetrika), iżda jista’ jkun ukoll ta’ min iħallas biex jiġi żgurat li t-taxxa tkun effettiva. Bl-istess mod, mekkaniżmu ġdid ta’ allokazzjoni tal-ilma jista’ jżid l-effiċjenza ekonomika iżda jimponi kostijiet għoljin ta’ negozjar u infurzar, u b’hekk jagħmel il-mekkaniżmi ta’ allokazzjoni aktar sempliċi potenzjalment preferibbli.

Il-benefiċċji tal-EPIs jinkludu kwalità ambjentali u effiċjenza ekonomika mtejba kif ukoll distribuzzjoni soċjali aħjar tal-piż biex jintlaħaq l-objettiv mixtieq. Fl-istess ħin, l-EPIs jiġbru dħul (fil-każ ta’ imposti) sabiex jiffinanzjaw attivitajiet ta’ monitoraġġ u kontroll jew allokazzjoni tat-tniġġis, pereżempju, u jistgħu għalhekk ikunu rilevanti għall-finanzjament ta’ miżuri ta’ adattament.

L-EPIs huma rikonoxxuti fil-livell politiku f’diversi biċċiet ewlenin ta’ leġiżlazzjoni u dokumenti ta’ politika Ewropej:

• Id-Direttiva Qafas tal-UE dwar l-Ilma tintroduċi sett ta’ prinċipji u miżuri li jirrazzjonalizzaw l-użu tal-ilma fl-Istati Membri kollha. L-Artikolu 9 tagħha jitlob l-irkupru sħiħ tal-ispejjeż tas-servizzi tal-ilma permezz tal-ipprezzar.
• Il-Blueprint tal-UE tal-2012 għas-Salvagwardja tal-Ilmijiet tal-Ewropa jenfasizza l-importanza tal-ipprezzar inċentivat tal-ilma u EPIs oħra bħall-kummerċ tal-ilma u l-pagamenti għas-servizzi tal-ekosistema fit-taħlita ta’ politiki biex tittejjeb il-ġestjoni tal-ilma tal-Ewropa.
• L-Azzjoni tal-UE dwar l-Iskarsezza tal-Ilma u n-Nixfa (mill-2007) tenfasizza r-rwol tal-ipprezzar tal-inċentivi għall-adattament tad-domandi tal-ilma u l-iżgurar tal-ġestjoni sostenibbli tal-ilma
• Id-Direttiva tal-UE dwar l-Għargħar (2007) tinkoraġġixxi l-użu ta’ infrastrutturi ekoloġiċi u l-ġestjoni tal-għargħar naturali billi tippremja finanzjarjament lill-maniġers tal-art u lill-utenti tal-ilma.
• Il-Politika Agrikola Komuni tinkludi premju finanzjarju (fil-forma ta’ sussidji) għall-protezzjoni tal-ambjent tal-ilma.
• Id-Direttiva dwar in-Nitrati (1991) tippromwovi l-adozzjoni ta’ ftehimiet ta’ kooperazzjoni permezz ta’ kodiċijiet ta’ Prattiki Agrikoli Tajbin.
• L-Istrateġija dwar l-Adattament għat-Tibdil fil-Klima (2013) tħeġġeġ l-użu akbar tal-assigurazzjoni biex tinbena reżiljenza kontra l-impatti tat-tibdil fil-klima b’mod partikolari l-iskarsezza tal-ilma, in-nixfiet u r-riskju ta’ għargħar.
• Il-politika tal-UE dwar il-bijodiversità (inklużi d-Direttivi dwar il-Ħabitats u l-Għasafar u l-mekkaniżmu ta’ finanzjament LIFE) tħeġġeġ l-użu ta’ premjijiet finanzjarji u mhux finanzjarji għall-protezzjoni tal-ekosistemi akkwatiċi.

It-tfassil u l-implimentazzjoni tal-EPIs jistgħu jieħdu minn sena sa ħames snin.

L-EPIs normalment ikunu miżuri fit-tul. Madankollu, il-ħajja ta’ spiss tiġi ddeterminata mill-qafas ta’ politika, mil-leġiżlazzjoni speċifika fis-seħħ u mill-aċċettazzjoni soċjali.