Integratie van de aanpassing aan de klimaatverandering in de beheersplannen voor kustgebieden

Betrokkenheid en participatie van belanghebbenden zijn enkele van de belangrijkste beginselen en vereisten van een GBKG-proces. In de EU-aanbeveling van 2002 over GBKG wordt benadrukt dat het belangrijk is alle partijen en alle betrokken niveaus (waaronder nationale, regionale en lokale overheden, marktdeelnemers, sociale actoren, niet-gouvernementele organisaties, organisaties die lokale gemeenschappen vertegenwoordigen, onderzoeksinstellingen enz.) te betrekken bij het GBKG-proces en de uitwerking van daarmee verband houdende strategieën en plannen. Deelname van belanghebbenden wordt beschouwd als een horizontale activiteit die relevant is voor alle stappen van het GBKG-proces; Daarom is het van vitaal belang om deze al in een vroeg stadium vast te stellen. Sommige aspecten van het GBKG-proces zijn bijzonder relevant voor de participatie van belanghebbenden, d.w.z. gegevens- en informatie-uitwisseling, gemeenschappelijke overeenstemming over strategische doelstellingen en toekomstvisie, consensusvorming over en publieke aanvaarding van GBKG-strategieën en -plannen, transparante communicatie, monitoring en aanpassing van de uitvoering van GBKG. Kustbeleid, -strategie en -plan kunnen immers alleen met succes worden uitgevoerd als de volledige participatie en ondersteuning van de belanghebbenden wordt gewaarborgd. 

Er zijn veel verschillende manieren van publieke participatie in ICZM, waaronder: 

• het publiek informeren over het GBKG-proces, de doelstellingen en de voortgangsresultaten; 

• Vergroting van het bewustzijn van het publiek en ontwikkeling van opleidingsmogelijkheden op het gebied van kustkwesties en GBKG-beginselen; 
• Belanghebbenden betrekken bij de voorbereiding van besluiten die de GBKG-strategie en/of het GBKG-plan vormen; 
• Strategische allianties of partnerschappen opzetten tussen verschillende onderwerpen (bv. lokale overheden, deskundigen en lokale gemeenschappen) om GBKG te bevorderen en uit te voeren. 

Grensoverschrijdende samenwerking wordt ten zeerste aanbevolen, niet alleen om te zorgen voor samenhang en coördinatie van GBKG-strategieën en -plannen die door aangrenzende landen zijn ontwikkeld, maar ook om middelen en competenties te delen en te bundelen bij het aanpakken van grensoverschrijdende kwesties, bijvoorbeeld: duurzaam beheer van beperkte hulpbronnen (bv. onderzeese zandafzettingen, die strategische hulpbronnen zijn voor strandsuppletie in sommige mariene gebieden), behoud van visbestanden op het niveau van een bekken of deelbekken, netwerkvorming van beschermde kust- en mariene gebieden, ontwikkeling van een gemeenschappelijke economische visie en strategieën ter bevordering van investeringenin duurzame ontwikkeling enz. De beste praktijken die in het kader van het door de EG gefinancierde Ourcoast-projectzijn geanalyseerd, hebben verschillende voorbeelden opgeleverd van initiatieven voor participatie van belanghebbenden binnen het GBKG (geïntegreerdbeheer van kustgebieden – Participatiepraktijken in Europa),waarbij wordt benadrukt dat inspraak van het publiek weliswaar meer tijd kan vergen om een besluit te nemen, maar een kosteneffectiever proces kan bevorderen en aanvaarde keuzes kan opleveren. 

De belangrijkste succesfactoren van het GBKG voor de aanpassing aan de klimaatverandering van kustgebieden kunnen worden geïdentificeerd in een aantal van de belangrijkste beginselen en benaderingen ervan, d.w.z.: 

• (Coördinatie tussen overheidsdiensten en integratie van bevoegdheden die verder gaan dan sectorale versnippering;
• grensoverschrijdende samenwerking op het gebied van gemeenschappelijke grensoverschrijdende vraagstukken;
• betrokkenheid van belanghebbenden en inspraak van het publiek, met name om ervoor te zorgen dat de strategie en het plan voor GBKG door het publiek worden aanvaard;

• langetermijnvisie en aanpak van adaptief beheer;
• Verstrekking van een algemeen kader dat kan worden afgestemd op lokale specifieke kenmerken en verschillende schalen (van nationaal tot lokaal). 

GBKG kan worden bevorderd door initiatieven die de uitwisseling van goede praktijken tussen belanghebbenden, beleid en besluitvormers vergemakkelijken. Het GBKG-platform dat wordt beheerd door het UNEP/MAP PAP RAC (met name voor het Middellandse Zeegebied) en het MRO-platform (op Europees niveau) zijn belangrijke instrumenten die in deze richting werken. Volgens het verslag “Theway to a regional framework for ICZM in the Mediterranean 2017-2021” zijn de volgende elementen die het ICZM-procesnegatief kunnen beïnvloeden en de daadwerkelijke uitvoering ervan kunnen belemmeren:

• Governanceaspecten, bv. gebrek aan politiek engagement, gebrek aan gedeelde visie en prioriteiten, gebrek aan erkend leiderschap, gebrek aan coördinatie.
• juridische en institutionele aspecten; de nationale wetgeving moet worden aangepast om GBKG te stroomlijnen, er zijn geen nationale strategieën en er is geen samenhang tussen nationale en subnationale wetgeving;

• Informatie en kennis; gebrek aan gedeelde databanken, GIS-instrumenten en -platforms, beperkte toegang tot bestaande informatie en kennis;
• capaciteit en vaardigheden; de noodzaak om ICZM-belanghebbenden op te leiden, gebrek aan deskundigheid.

Een beter begrip en demonstratie van concrete sociaal-economische voordelen (naast milieuvoordelen die over het algemeen beter bekend zijn en gemakkelijker kunnen worden waargenomen), met name voor lokale kustgemeenschappen, zou de daadwerkelijke uitvoering van GBKG-processen en de brede aanvaarding van GBKG-strategieën en -plannen versterken.

De kosten van de uitwerking en uitvoering van GBKG-strategieën en -plannen zijn zeer locatiespecifiek, afhankelijk van het toepassingsgebied, de gekozen aanpak, de in aanmerking genomen ruimtelijke schaal, de uitgevoerde stappen binnen het GBKG-proces, enz. Sinds 1985 coördineert het UNEP/MAP PAP RAC het programma voor het beheer van kustgebieden (CAMP),dat gericht is op de uitvoering van praktische kustbeheerprojecten in geselecteerde mediterrane kustgebieden, waarbij GBKG als belangrijk kader wordt toegepast en aldus de uitvoering van het protocol inzake geïntegreerd beheer van kustgebieden in mediterrane landen wordt vergemakkelijkt. De projecten hebben een gemiddeld budget van 300.000 euro, dat wordt verstrekt door het Mediterrane Trustfonds en nationale, regionale en lokale fondsen. 

Het belangrijkste verwachte voordeel is het duurzame beheer van de kustruimte en de bijbehorende land- en mariene hulpbronnen. Dit impliceert het evenwicht tussen verschillende doelen en behoeften, zoals: economische ontwikkeling, met inbegrip van voordelen voor lokale gemeenschappen, sociale voordelen die ervoor zorgen dat de kust een aantrekkelijke en veilige plaats is waar mensen wonen en werken, bescherming van de kwaliteit van het kustmilieu en behoud van kusthabitats en biodiversiteit. Van GBKG wordt immers verwacht dat het verder gaat dan de versnippering van bevoegdheden en dat het de integratie tussen sectoren en verschillende overheden actief bevordert. Op basis van de publicatie van het Ourcoast-project“Socio-economic benefits from ICZM practices around Europe”kunnen de volgende governance- en sociaal-economische voordelen van ICZM worden vastgesteld:

• betere uitwisseling van gegevens en informatie, met een mogelijke verlaging van de kosten voor gegevensverzameling en -acquisitie;
• daling van de kosten als gevolg van een gebrek aan coördinatie tussen de verschillende autoriteiten;
• betere besluitvorming en coherentere ruimtelijke ordening van kustgebieden, waardoor ook bureaucratische procedures kunnen worden versneld en het investeringsklimaat kan worden verbeterd;

• afname van conflicten en daarmee samenhangende transitiekosten bij menselijke activiteiten (met inbegrip van natuurbescherming) langs de kust en mogelijke benutting van synergie bij het gebruik van dezelfde kustruimte;
• Verbeterde instandhouding van de milieukwaliteit, natuurbehoud en behoud van kust- en mariene hulpbronnen, die de fundamentele basis vormen voor sommige economische activiteiten aan de kust (bv. visserij en aquacultuur of zwem- en naturalistisch toerisme);
• sociaal-economische duurzaamheid van kustgemeenschappen;
• Betere voorbereiding op de klimaatverandering en dus vermindering van de aanpassingskosten.

In de aanbeveling van het Europees Parlement en de Raad 2002/413/EG worden de algemene beginselen van de GBKG-aanpak vastgesteld. Het bevordert de ontwikkeling van nationale GBKG-strategieën en grensoverschrijdende samenwerking bij de planning en het beheer van kustgebieden. In maart 2013 heeft de Commissie een initiatief gelanceerd met een voorstel voor een richtlijn tot vaststelling van een kader voor maritieme ruimtelijke ordening en geïntegreerd kustbeheer (COM(2013)133), met als doel de duurzame groei van maritieme en kusteconomieën en het duurzame gebruik van mariene en kusthulpbronnen te bevorderen. De uiteindelijk goedgekeurde richtlijn tot vaststelling van een kader voor maritieme ruimtelijke planning in Europa is gericht op MRO in plaats van expliciet op GBKG. Niettemin wordt in de richtlijn benadrukt dat rekening moet worden gehouden met de wisselwerking tussen land en zee. Specifiek bepaalt artikel 7: “Om rekening te houden met de wisselwerking tussen land en zee overeenkomstig artikel 4, lid 2, mogen de lidstaten, indien dit geen deel uitmaakt van het maritieme ruimtelijkeordeningsproces als zodanig, andere formele of informele processen gebruiken, zoals geïntegreerd kustbeheer. Het resultaat wordt door de lidstaten weerspiegeld in hun maritieme ruimtelijkeordeningsplannen.”

Na op 24 maart 2011 door zes landen (waaronder de Europese Unie) te zijn geratificeerd, is het Protocol inzake geïntegreerd beheer van kustgebieden bij het Verdrag van Barcelona in werking getreden. Deze stap impliceerde dat het protocol deel ging uitmaken van de EU-wetgeving en juridisch bindend werd voor de mediterrane landen. Het gemeenschappelijkregionaal kader (GKF) voor GBKG(2019) is het strategische instrument dat bedoeld is om de uitvoering van het GBKG-protocol volgens gemeenschappelijke beginselen te vergemakkelijken. Het CRF introduceert Marine Spatial Planning (MSP) als het belangrijkste instrument en proces voor de implementatie van GBKG in het mariene deel van de kustzone, en specifiek voor de duurzame planning en het duurzame beheer ervan.

Deuitwerking van een ICZM-strategie en -plan kan twee tot vier jaarin beslag nemen. 

GBKG-plannen zijn gebaseerd op een langetermijnvisie, met name wanneer uitdrukkelijk rekening wordt gehouden met klimaatverandering. In de plannen worden doorgaans maatregelen voorgesteld voor een periode van 10-15 jaar,met inbegrip van maatregelen op korte termijn (1-2 jaar), op middellange termijn (2-5 jaar) en op lange termijn. De beoogde oplossingen moeten aan de onzekerheden kunnen worden aangepast en het plan moetperiodiek worden herzien aan de hand van de meest recente kennis over kustdynamiek en c limatechangescenario's.