Choroba legionistów, wywołana przez Legionella spp., może powodować zapalenie płuc i infekcje kilku części ciała. Pojedyncze przypadki i epidemie występują we wszystkich krajach Europy, przy czym większość nabywana jest poza placówkami opieki zdrowotnej. Od 2017 r. około 10–20 % zgłoszonych rocznie przypadków dotyczy podróży (ECDC, 2012–2023). Chociaż choroba jest rzadko występującą i głównie sporadyczną infekcją dróg oddechowych w Europie, jest ona w znacznym stopniu niedo zdiagnozowana i niedostatecznie zgłoszona (ECDC, 2012–2023). Rosnące temperatury, większa intensywność opadów i bardziej ekstremalne zdarzenia mogą wpływać na wzrost bakterii i zużycie wody (gdzie bakterie są obecne), co może zwiększyć zachorowalność na choroby w niektórych regionach.

Źródło i transmisja

Spośród różnych istniejących gatunków Legionella L. pneumophila jest odpowiedzialna za większość zakażeń Legionella u ludzi, głównie dotykających dolnych dróg oddechowych (Kozak-Muiznieks et al., 2018). Legionella spp. są powszechne i występują w niewielkich ilościach w naturalnych rzekach i jeziorach. W sztucznych systemach wodnych, takich jak wieże chłodnicze, zbiorniki, skraplacze parowe, nawilżacze, fontanny dekoracyjne, gorąca woda i podobne systemy, bakterie mogą łatwo się rozmnażać i stwarzać zagrożenie dla zdrowia.

Ludzie są zakażeni głównie przez wdychanie aerozoli, czyli kropelek wody w powietrzu, które zawierają Legionella spp.. Wdychanie kropel wody w powietrzu otaczającym rany chirurgiczne lub bezpośredni kontakt z raną może również zarażać ludzi (Kashif i in., 2017). Picie zanieczyszczonej wody nie stwarza ryzyka, a także infekcje poprzez kontakt między osobami są niezwykle rzadkie (Correia i in., 2016).

Ogniska choroby legionistów w domach wakacyjnych kojarzone są głównie z systemami wodnymi ciepłej lub zimnej wody, w tym zbiornikami na wodę, punktami hotelowymi, prysznicami znajdującymi się w basenach i spa lub zraszaczami ogrodowymi. Jeśli stężenie bakterii w wodzie jest wysokie, osoba wdychająca bakterie uwięzione w kropelkach wody może zostać zarażona podczas brania prysznica lub kąpieli (Papadakis i in., 2021). Duże ogniska są często związane z wieżami chłodniczymi lub tzw. systemami klimatyzacji mokrej. Kiedy Legionella spp. jest obecna w takich systemach, mogą one szybko się rozmnażać i stwarzać zagrożenie w obiektach publicznych, które wykorzystują wodę do klimatyzacji, takich jak hotele. Systemy klimatyzacji suchej nie są niebezpieczne.

Chorobę legionistów można również nabyć w szpitalach, gdy Legionella spp. kolonizuje systemy wodne i powoduje infekcje za pomocą kąpieli, podgrzewanych parowo ręczników, nawilżaczy, dekoracyjnych fontann i niektórych wyrobów medycznych (Beauté et al., 2020).

Skutki dla zdrowia

Choroba legionistów zwykle zaczyna się od suchego kaszlu, gorączki, bólu głowy, a czasem biegunki. Zakażenia Legionella spp. często prowadzą do postaci zapalenia płuc kilka dni po zakażeniu. Najczęściej wpływa to na płuca i przewód pokarmowy. W ciężkich przypadkach choroba legionistów może wpływać na kilka narządów i części ciała, co prowadzi do wysokiej śmiertelności. Z powodu podobnych objawów choroba legionistów jest często błędnie diagnozowana jako regularna infekcja płuc. Jednak biegunka i obecność specyficznych enzymów we krwi mogą wskazywać na zakażenie Legionella spp.. Jeśli kilka osób jest zdiagnozowanych jednocześnie, może to wskazywać na epidemię i można zidentyfikować wspólne źródło infekcji.

Zachorowalność i śmiertelność

W państwach członkowskich EOG (z wyłączeniem Szwajcarii i Türkiye ze względu na brak danych) w latach 2005–2022:

  • 117,605 zakażeń (ECDC, 2023)
  • Najwyższy do tej pory roczny wskaźnik zgłaszania w UE/EOG zaobserwowano w 2021 r. – 2,4 przypadków na 100000 osób.
  • Śmiertelność wynosi od 7 do 9 %.
  • W latach 2014–2022 zgłoszono coraz większą liczbę przypadków, z wyjątkiem 2020 r. podczas pandemii COVID-19 ze względu na niedostateczną sprawozdawczość i zmniejszoną ekspozycję.
  • Przypadki związane z podróżami wyniosły 15–20 % przed pandemią, ale spadły do poziomu poniżej/około 10 % w latach 2020–2021, przynajmniej częściowo ze względu na pandemię i związane z nią ograniczenia podróży.

(ECDC, 2012–2023)

Rozłożenie na populację

  • Grupa wiekowa z największą zachorowalnością na choroby w Europie: > 65 lat, przy czym ponad 90 % wszystkich przypadków zgłaszanych jest u osób powyżej 45 roku życia (ECDC, 2012–2023)
  • Grupy zagrożone ciężkim przebiegiem choroby: osoby powyżej 45 lat, palacze, osoby z niską odpornością lub zły stan zdrowia

Wrażliwość na klimat

Odpowiedniość klimatyczna

Wiadomo, żeLegionella spp. ma szeroką tolerancję temperaturową, jest w stanie wytrzymać temperatury od 0 do 68 °C i rośnie między 25 a 42 °C z najszybszym wzrostem w 35 °C (Spagnolo i in., 2013).

Sezonowość

W Europie większość zakażeń występuje między czerwcem a październikiem, z szczytami w miesiącach letnich, kiedy temperatury są wyższe w niektórych latach (ECDC, 2012-2023).

Wpływ zmiany klimatu

Choroba legionistów może wzrosnąć wraz ze wzrostem rocznych opadów i średniej temperatury, intensywności opadów i czasu trwania, związanych ze zmianą klimatu (Han, 2021; Pampaka i in., 2022). Zwiększenie ilości opadów jest najważniejszym czynnikiem napędzającym klimat, ponieważ Legionella spp. są przenoszone przez wodę. Częstsze lub intensywniejsze okresy suszy wywołują niskie natężenie przepływu, co z drugiej strony może również zwiększyć wzrost bakterii. Ponadto wzrost temperatury powietrza sprzyja wzrostowi bakterii w większości krajów europejskich, ponieważ optymalne warunki do wzrostu bakterii nie są zbyt często przenoszone, np. optymalny wzrost występuje w 35 °C dla Legionella spp. (Spagnolo i in., 2013). Ze względu na zmianę temperatury i opadów deszczu, które stają się bardziej odpowiednie dla Legionelli, ekspansja bakterii na północ i związana z nią choroba jest prawdopodobna w Europie, a wcześniej nienaruszone obszary mogą wystąpić przypadki choroby lub ognisk choroby legionistów.

Profilaktyka i leczenie

Zapobieganie

  • Właściwa konserwacja sztucznych systemów wodnych i unikanie czynników ryzyka (w tym materiału organicznego, temperatury ciepłej wody (25-42 °C) i niskich natężeń przepływu), np. poprzez krążenie ciepłej wody (> 60 °C)
  • Utrzymanie systemów zaopatrzenia w wodę do wody pitnej i fontann dekoracyjnych, które mogą rozprzestrzeniać aerozole i kropelki, np. poprzez dostarczanie wody w temperaturze poniżej 25 °C i regularne czyszczenie
  • Utrzymanie bezpiecznego środowiska wodnego do celów rekreacyjnych poprzez częste czyszczenie i stosowanie środków dezynfekujących (np. chloru)
  • Poprawa zarządzania bezpieczeństwem wodnym na statkach, np. poprzez utrzymanie temperatury wody poza korzystnym zakresem dla Legionella spp. i regularne dezynfekowanie
  • Nadzór nadchorobą legionistów, np. Europejska Sieć Nadzoru Chorób Legionistów (ELDSNet), aby umożliwić wykrywanie chorób i późniejsze środki reagowania w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się choroby

(Krajowe Akademie Nauk, Inżynierii i Medycyny, 2020 r.; Sciuto i in., 2021 r.)

Leczenie

Antybiotyki

Linki do dalszych informacji

Referencje

Beauté, J., et al., 2020, Healthcare-Associated Legionnaires’ Disease, Europe, 2008-2017, Emerging Infectious Diseases 26(10), 2309-2318. https://doi.org/10.3201/eid2610.181889

Correia, A.M., et al., 2016, Prawdopodobna transmisja choroby legionistów od osoby do osoby, New England Journal of Medicine 374 (5), 497-498. https://10.1056/NEJMc1505356

ECDC, 2012–2023, roczne sprawozdania epidemiologiczne za lata 2010–2021 – choroba legionistów. Dostępne na stronie https://www.ecdc.europa.eu/en/legionnaires-disease/surveillance-and-disease-data/surveillance. Ostatni dostęp do Sierpień 2023.

ECDC, 2023 r., Atlas nadzoru chorób zakaźnych. Dostępne na stronie https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Ostatni dostęp do Sierpień 2023.

Han, X. Y., 2021, Wpływ zmian klimatu i narażenia na drogi na szybko rosnące wskaźniki zachorowalności na legionellozę w Stanach Zjednoczonych, PLOS ONE 16(4), e0250364. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0250364

Kashif, M., et al., 2017, Legionella pneumonia związane z ciężkim ostrym zespołem niewydolności oddechowej i rozproszonym krwotokiem pęcherzykowym – rzadki związek, Respiratory Medicine Case Reports 21, 7–11. https://doi.org/10.1016/j.rmcr.2017.03.008

Kozak-Muiznieks, N. A., et al., 2018, Porównawcza analiza genomu ujawnia złożoną strukturę populacji podgatunku Legionella pneumophila, Infection, Genetics and Evolution 59, 172–185. https://doi.org/10.1016/j.meegid.2018.02.008

Krajowe Akademie Nauk, Inżynierii i Medycyny, 2020, Zarządzanie Legionella w systemach wodnych. Waszyngton, DC, The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/25474

Pampaka, D., et al., 2022, Meteorological conditions and Legionnaires’ Disease sporadic cases – przegląd systematyczny, Environmental Research 214, 114080. https://doi.org/10.1016/j.envres.2022.114080

Papadakis, A., et al., 2021, Legionella spp. Kolonizacja w systemach wodnych hoteli związanych z chorobą legionistów związanych z podróżami, woda 13(16), 2243. https://doi.org/10.3390/w13162243

Sciuto, E. L., et al., 2021, Environmental Management of Legionella in Domestic Water Systems: Skonsolidowane i innowacyjne podejścia do metod dezynfekcji i oceny ryzyka, mikroorganizmy 9(3), 577. https://doi.org/10.3390/microorganisms9030577

Spagnolo, A. M., et al., 2013, Legionella pneumophila w placówkach opieki zdrowotnej, Recenzje w mikrobiologii medycznej 24(3), 70–80. https://doi.org/10.1097/MRM.0b013e328362fe66

Language preference detected

Do you want to see the page translated into ?

Exclusion of liability
This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.