Réitigh dhúlrabhunaithe

Príomhtheachtaireachtaí

• Sainmhíníonn an Coimisiún Eorpach réitigh dhúlrabhunaithe mar ‘Réitigh a fhaigheann inspioráid agus tacaíocht ón dúlra, atá costéifeachtach, a sholáthraíonn tairbhí comhshaoil, sóisialta agus eacnamaíocha ag an am céanna agus a chuidíonn le hathléimneacht a chothú. Tugann réitigh den sórt sin níos mó gnéithe agus próiseas dúlra agus nádúrtha, agus gnéithe agus próisis níos éagsúla, isteach i gcathracha, i dtírdhreacha agus i muirdhreacha, trí idirghabhálacha sistéamacha a oiriúnaítear go háitiúil agus atá tíosach ar acmhainní.’ Ní mór do réitigh dhúlrabhunaithe dul chun tairbhe na bithéagsúlachta agus tacú le raon seirbhísí éiceachórais a sholáthar.
• Tháinig na Náisiúin Aontaithe ar chomhaontú i mí an Mhárta 2022 ag an gcúigiú Comhthionól Comhshaoil de chuid na Náisiún Aontaithe (UNEA 5) maidir le rún maidir le réitigh dhúlrabhunaithe lena gcuirtear i láthair go leor cosúlachtaí le sainmhíniú an Choimisiúin Eorpaigh.
• Aithnítear réitigh dhúlrabhunaithe mar réitigh ilchuspóireacha a mbíonn comhthairbhí níos mó acu go minic ná mar a bhíonn ag bearta teicniúla traidisiúnta. I Straitéis an Aontais um an Oiriúnú, a tugadh cothrom le dáta in 2021, leagtar béim láidir ar chineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais, agus go háirithe ar réitigh dhúlrabhunaithe. Dá bhrí sin, ní hamháin gur Straitéis an Aontais Eorpaigh um an Oiriúnú iad creataí beartais ábhartha an Aontais, ach is iad an Straitéis um Bonneagar Glas agus an Straitéis Bhithéagsúlachta iad freisin. Tá na spriocanna maidir le hathchóiriú éiceachórais ábhartha go háirithe i ndáil leis sin.
• Chun údaráis réigiúnacha agus áitiúla agus pobail geallsealbhóirí a chumhachtú chun réitigh dhúlrabhunaithe a shainaithint agus a chur chun feidhme, tá gá le fothú acmhainneachta agus comhroinnt eolais. Ar leibhéal an Aontais, cruthaíodh roinnt ardáin faisnéise ábhartha chun na críche sin. Tugtar tuilleadh tacaíochta do na tionscnaimh réigiúnacha trí scéimeanna cistiúcháin tiomnaithe de chuid an Aontais agus trí thionscnaimh líonraithe, lena n-áirítear Misean an Aontais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide.

Acmhainneacht na réiteach dúlrabhunaithe le haghaidh beartais agus gníomhaíochtaí oiriúnúcháin faoi aeráid atá ag athrú

Díríonn oiriúnú bunaithe ar éiceachórais ar athchóiriú éiceachóras agus ar sheirbhísí éiceachórais a fheabhsú chun an tsochaí a chosaint ar thionchair dhiúltacha an athraithe aeráide. De réir mar a éiríonn tionchair an athraithe aeráide níos soiléire, e.g. triomaigh, tuilte nó teochtaí foircneacha, tagann méadú ar phráinn na mbeart oiriúnúcháin. Bíonn tionchar ag an athrú aeráide ar go leor earnálacha agus réigiún ar fud na hEorpa. Cuimsíonn réitigh dhúlrabhunaithe (NbS) raon cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais arb é is aidhm dóibh athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a mhéadú. Is iondúil go mbíonn NbS dírithe ar pháirtithe leasmhara agus curtha in oiriúint do dhálaí réigiúnacha (an6ú tuarascáil ó IPCC; Straitéis an Aontais Eorpaigh maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide). I dtuarascáil EEA ar NbS san Eoraip, tugtar forléargas mionsonraithe ar choincheapa éagsúla NbS agus ar a gcur i bhfeidhm in earnálacha beartais.  Tá NbS ar cheann de na cúig phríomhbheart cineáil le haghaidh oiriúnú i dtuairisciú deonach na mBallstát ar bhearta oiriúnúcháin.

Is iondúil go mbíonn cosaint creasa cósta, athchóiriú bogach, athchóiriú abhann/tuiltemhá, agrafhoraoiseacht, foraoiseacht gar don dúlra, glasú (peri)uirbeach agus cosaint ithreach i gceist le NbS. Dá bhrí sin, is féidir le NbS seirbhísí a sholáthar amhail rialú creimthe, triomach agus tuilte a chosc, ceapadh carbóin, fuarú, agus falscaithe a chosc. Tá fianaise eolaíoch le haghaidh na dtairbhí iomadúla sin agus fios gnó praiticiúil ag leathnú go tapa san Eoraip, le tacaíocht ó thionscadail taighde arna gcistiú ag Fís 2020 agus Fís Eorpach.

Braitheann éifeachtacht NbS go mór ar an gcomhthéacs áitiúil. Cuirfidh caighdeáin theicniúla, rialachas comhoibríoch, aistriú eolais, fothú acmhainneachta agus cistiú leordhóthanach feabhas ar a gcur chun feidhme. Tá sé ríthábhachtach ról a thabhairt do pháirtithe leasmhara áitiúla.

D’fhéadfadh an t-athrú aeráide difear a dhéanamh d’éiceachórais athchóirithe amhail tailte portaigh agus foraoisí iad féin, rud a d’fhéadfadh a fhágáil nach mbeadh NbS chomh héifeachtach céanna san fhadtéarma. Dá bhrí sin, ba cheart do dhearadh thionscadail NbS tógáil ar staidéir réamhbhreathnaitheacha ar thionchair réamh-mheasta an athraithe aeráide.

Creat beartais

Ar an leibhéal domhanda, thacaigh Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an Éagsúlacht Bhitheolaíoch go sainráite le cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais lena leagtar síos spriocanna gaolmhara agus lena nglactar treoirlínte deonacha le déanaí maidir lena ndearadh agus lena gcur chun feidhme éifeachtach. Chomh maith leis sin, le Creat Sendai um Laghdú Rioscaí Tubaistí 2015–2030, spreagtar cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais chun athléimneacht a chothú agus riosca tubaistí a laghdú.

Mar chuid den Chomhaontú Glas don Eoraip, ghlac an Coimisiún Eorpach Straitéis Bhithéagsúlachta an Aontais Eorpaigh 2030, lena n-aithnítear athchóiriú an dúlra mar rannchuidiú lárnach le maolú ar an athrú aeráide agus leis an oiriúnú don athrú sin araon, agus lena gcuirtear a comhtháthú sa phleanáil uirbeach chun cinn freisin. An 22 Meitheamh 2022, rinne an Coimisiún Eorpach togra le haghaidh spriocanna athchóirithe dúlra de chuid an Aontais atá ceangailteach ó thaobh dlí, arb é is aidhm dóibh an bhithéagsúlacht a mhéadú, an t-athrú aeráide a mhaolú agus oiriúnú dó, agus tionchair tubaistí nádúrtha a chosc agus a laghdú.

I Straitéis an Aontais maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide a tugadh cothrom le dáta le déanaí, leagtar béim láidir ar NbS mar thosaíocht thrasearnálach. Tá a gcur chun feidhme ríthábhachtach, mar shampla, do bhainistiú comhtháite abhantraí faoin Treoir Réime maidir le hUisce.

Tá ról tábhachtach ag NbS ar mhórscála maidir le prionsabal na dlúthpháirtíochta a luaitear sa Treoir maidir le Tuilte a chur chun cinn, ós rud é go n-éilíonn siad straitéisí lena dtugtar aghaidh ar bhainistiú talún thar thírdhreacha nó dlínsí trasteorann, lena mbaineann éagsúlacht mhór gníomhaithe agus páirtithe leasmhara.

Leagtar béim in athbhreithniú 2019 ar an Straitéis um Bonneagar Glas ar na comhthairbhí eacnamaíocha, sóisialta agus eile a eascraíonn as an mBonneagar Glas agus as réitigh atá bunaithe ar éiceachórais. Díríonn dhá threoirdhoiciméad maidir le seirbhísí éiceachórais agusbonneagar Glas I archur chun feidhme bonneagair ghlais agus ghoirm ar leibhéal an Aontais do chinnteoirí: Treoirdhoiciméad an Aontais maidir le creat straitéiseach agus Treoirdhoiciméad an Aontais maidir le héiceachórais agus a seirbhísí a chomhtháthú sa chinnteoireacht.

Feabhas a chur ar an mbonn eolais

Scrúdaítear sa tuarascáil ó EEA maidir le réitigh NbS san Eoraip conas is féidir le NbS cuidiú leis na tionchair is measa a bhaineann leis an athrú aeráide, agus le cailliúint na bithéagsúlachta agus an éiceachórais a chosc. Soláthraíonn an foilseachán seo anailís reatha agus thráthúil ar NbS, agus bearnaí eolais agus na dúshláin atá fós ann a chuireann cosc ar chur chun feidhme níos leithne ar an leibhéal áitiúil á sainaithint ag an am céanna. Tá tionscadail taighde a fhaigheann maoiniú ón Aontas, a dtugann a bhformhór aghaidh ar an oiriúnú, liostaithe i ngrafaic faisnéise. Chomh maith leis sin, d’fhorbair IUCN caighdeán domhanda le haghaidh NbS agus soláthraíonn sé uirlisí NbS chun aghaidh a thabhairt ar an athrú aeráide.

Faoi scáth NbS tagann coincheap an Bhonneagair Ghlais. Tá réimse leathan gníomhaíochtaí forbartha ag Ballstáit an Aontais maidir leis an gcreat beartais náisiúnta, an Bonneagar Glas a phríomhshruthú sna beartais earnála, an bonn eolais a fheabhsú agus tionscadail shonracha TG a chur chun feidhme.  Tá an fhaisnéis sin le fáil sa Chóras Faisnéise Bithéagsúlachta don Eoraip, BISE.

Faoin gclár Fís 2020 arna mhaoiniú ag an Aontas, rinneadh iarracht shuntasach chomhoibríoch creat cuimsitheach measúnaithe tionchair NbS a chur ar fáil do chleachtóirí, mar aon le tacar láidir táscairí agus modheolaíochtaí chun meastóireacht a dhéanamh ar thionchar NbS. Mar thoradh air sin, tá lámhleabhar ann do chleachtóirí agus foscríbhinn chomhfhreagrach de mhodhanna agus forléargas ar staidéir agus ar fhoilseacháin maidir le TGanna arna maoiniú ag an gCoimisiún Eorpach.

Soláthraíonn roinnt tairseacha agus leathanaigh ghréasáin samplaí agus faisnéis chúlra maidir le NbS:

• Roinneann ardán OPPLA eolas praiticiúil maidir le caipiteal nádúrtha, seirbhísí éiceachórais agus NbS, ag tairiscint raon leathan cás-staidéar, táirgí agus uirlisí;
• D’fhorbair tionscadal NATURVATION H2020 Nature-based Urban Innovation príomhacmhainní maidir le NbS don aeráid, lena n-áirítear atlas dúlra uirbigh ina bhfuil beagnach 1,000 sampla de NbS ó 100 cathair Eorpach a rannchuidíonn leis an gcóras uirbeach a oiriúnú don athrú aeráide agus léarscáileanna measúnaithe Eorpacha de na tairbhí a bhaineann le NbS chun oileán Teasa Uirbigh a laghdú do na 775 cheantar uirbeacha ar fud an Aontais;
• Tacaíonn tionscadal Líonra Dúlra H2020 le haistriú córasach eolais lena leabharlann acmhainníagus lena aimsitheoir cás-staidéir. Áirítear ar an dá cheann faisnéis maidir le NbS don aeráid;
• Bhailigh ardán na mBeart Coinneála Uisce Nádúrtha (NWRM)faisnéis maidir le GI a chuirtear i bhfeidhm ar an earnáil uisce, le catalóg mhór gníomhaíochtaí agus cás-staidéar;
• Tá ‘Bunachar sonraí maidir le cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais i leith an Oiriúnaithe’ ag Creat-Choinbhinsiún na Náisiún Aontaithe ar an Athrú Aeráide (UNFCCC) laistigh den Tairseach Eolais um Oiriúnú;
• Is clár idirdhisciplíneach é Tionscnamh NbS a dhíríonn ar eolaíocht, ar bheartas agus ar chleachtas NbS agus cuireann sé dhá ardán dhomhanda ghaolmhara ar fáil ('ArdánFianaise NbS'agus 'Ardán Beartais NbS');
• Le Tairseach Réiteach EbA,cothaítear comhroinnt Cás-Staidéar agus samplaí d’Oiriúnú atá bunaithe ar Éiceachórais ó réigiúin agus éiceachórais éagsúla ar fud an domhain;
• Is é Knowledge4Policy (K4P) ardán an Choimisiúin Eorpaigh le haghaidh ceapadh beartas atá bunaithe ar fhianaise. Nascann an t-ardán seo le lámhleabhar maidir le tionchar NbS do chleachtóiríagus Staid Airgeadais don Dúlra, i measc nithe eile;
• Áirítear i mbunachar sonraí BiodivERsAstaid reatha an taighde ar an mbithéagsúlacht agus ar sheirbhísí gaolmhara éiceachórais san Eoraip ó thaobh tionscadal, clár agus maoinithe de. Tá tionscadail leanúnacha á ndéanamh ag BiodivERsA mar thoradh ar ghlao sainráite ar an mbithéagsúlacht agus ar an athrú aeráide. Bhí oiriúnú NbS/Éiceachóras-bhunaithe ar cheann de cheithre thopaic an ghlao.

Tacú le cistiú agus infheistíocht

Bunaítear buiséad an Aontais leis an gCreat Airgeadais Ilbhliantúil (CAI). Don tréimhse chaiteachais 2021-2027, leithdháiltear íosmhéid 30 % de bhuiséad iomlán an Aontais ar chuspóirí aeráide. Cuireadh i dtábhacht i Straitéis Bhithéagsúlachta nua an Aontais do 2030 go n-infheisteofar sciar suntasach de bhuiséad an Aontais atá tiomnaithe don ghníomhú ar son na haeráide ar an mbithéagsúlacht agus ar NbS. Go ginearálta, is féidir cistiú oiriúnúcháin a chomhcheangal ó fhoinsí éagsúla, agus tacaíonn go leor acu le NbS maidir le hoiriúnú freisin.

Déantar Taighde an Aontais go dtí 2030, atá ábhartha do NbS, a chistiú faoin méid seo a leanas:

• Fís Eorpach , agus braisle 6 ar na cuir chuige chomhshaoil is ábhartha maidir le hoiriúnú don athrú aeráide agus laghdú rioscaí tubaiste, laghdú rioscaí tubaiste,
• Gníomhaíocht Bheatha ar son na hAeráide, lena dtacaítear leis an aistriú chuig geilleagar ísealcharbóin atá athléimneach ó thaobh na haeráide de.
• Cistí Struchtúracha agus Infheistíochta na hEorpa, agus go háirithe Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa
• Gníomhaíochtaí COST, maoiniú ón mbun aníos, taighde oscailte agus líonraí nuálaíochta.

Is féidir tacaíocht airgeadais do NbS a chur ar fáil freisin faoi bheartas comhtháthaithe an Aontais nó faoi chomhbheartas talmhaíochta an Aontais .

Le Misean an Aontais maidir le hOiriúnú don Athrú Aeráide, tacaítear le réigiúin, cathracha agus údaráis áitiúla ina n-iarrachtaí athléimneacht a chothú i gcoinne thionchair an athraithe aeráide, agus cistiú á chur ar fáil mar chuid de Fís Eorpach, Creatchláir an Aontais um thaighde agus um nuálaíocht. Is féidir le réigiúin agus údaráis áitiúla i dtíortha atá comhlachaithe le Fís Eorpach nó i dtíortha a bhfuil comhlachas le Fís Eorpach á chaibidliú acu a bheith rannpháirteach i ngníomhaíochtaí an Mhisin. D’fhéadfadh cuideachtaí a bheith incháilithe freisin chun páirt a ghlacadh, mar shampla mar nuálaithe a sholáthraíonn réitigh nuálacha nó seirbhísí aeráide. Féadfar deiseanna cistiúcháin a fháil ar an Tairseach um Dheiseanna Cistiúcháin agus Tairisceana, go háirithe faoi Chlár Oibre Fís Eorpach 2023-2024.

Is féidir forléargas cuimsitheach a fháil ar leathanach chistiú an Aontais do bhearta oiriúnúcháin.

Tacú leis an gcur chun feidhme

Chuir an Coimisiún Eorpach treoir ar fáil sa Lámhleabhar maidir le cur chun feidhme NbS le haghaidh slándáil uisce, Lámhleabhar do chleachtóirí chun meastóireacht a dhéanamh ar thionchar NbS agus go leor acmhainní eile a bhaineann le pleanáil spásúil, soláthar poiblí, airgeadas, gnó agus rialachas NbS a athghrúpáladh ar ardán Network Nature EU maidir le NbS.

Beidh rannpháirtíocht na mBallstát, na réigiún agus na gcathracha ríthábhachtach chun go mbeidh an tAontas athléimneach ó thaobh na haeráide de toisc gur príomhghníomhaithe don athrú iad maidir le teicneolaíochtaí nua a chur in úsáid, maidir le réitigh nuálacha a thriail lena dtugtar aghaidh ar riachtanais áitiúla, agus maidir le geallsealbhóirí éagsúla a threorú i dtreo an aistrithe ghlais. Dá bhrí sin, tá an ionstraim nua seo de chuid Mhisean an Aontais maidir le hoiriúnú á húsáid ag an gCoimisiún Eorpach chun dlús a chur leis na hiarrachtaí oiriúnúcháin ar an láthair i mBallstáit an Aontais. Is sásra seachadta é an Misean den Chomhaontú Glas don Eoraip agus de Straitéis an Aontais Eorpaigh um an Oiriúnú don Athrú Aeráide. Meastar NbS a bheith ina chomhpháirt lárnach de na réitigh nuálacha i dtreo aistriú sistéamach.

Is tionscnamh de chuid an Aontais é Cúnant na Méaraí arb é is aidhm dó dul i dteagmháil le cathracha agus bailte agus tacú leo chun spriocanna an Aontais maidir le maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin a bhaint amach. Faoi Shaoráid Tacaíochta Beartais nua Chúnant na Méaraí, tá an Coimisiún Eorpach ag cabhrú leis na húdaráis áitiúla agus réigiúnacha straitéisí oiriúnaithe a chur chun feidhme le haghaidh 12 thír roghnaithe. Tá úsáid NbS ar cheann de na gníomhaíochtaí a bhfuil tacaíocht le tabhairt dóibh.

MRE an dul chun cinn maidir le hoiriúnú dúlrabhunaithe a úsáid

Measann go leor Ballstát tionchair aeráide ina bPleananna Bainistithe Riosca i gCás Tuilte. Léiríodh sa tseiceáil oiriúnachta ar Reachtaíocht Uisce an Aontais Eorpaigh 2019 gur chuir gach ceann de na 26 thír Schengen NbS (i.e. bearta coinneála uisce nádúrtha) san áireamh ina bPleananna Bainistithe Riosca i gCás Tuilte chun dul i ngleic leis an athrú aeráide. Áirítear sa 6ú Tuarascáil ar Chur Chun Feidhme na Treorach Réime maidir le hUisce agus na Treorach maidir le Tuilte measúnuithe náisiúnta ar dhul chun cinn maidir le bearta coinneála uisce nádúrtha in aghaidh na tíre.

Chun modheolaíocht fhónta agus córas comhtháite a fhorbairt maidir le cuntasaíocht caipitil nádúrtha, tá tús curtha ag an Aontas le tionscadal INCA, atá ailínithe go dlúth lena chuid oibre foriomláine maidir le ‘mapáil agus measúnú a dhéanamh ar staid na n-éiceachóras agus a gcuid seirbhísí’ (MAES). D’fhoilsigh INCA-MAES forléargas agus tuarascáil ar dhul chun cinn maidir le Cuntasaíocht Caipitil Nádúrtha san Aontas Eorpach.

I mí Aibreáin 2022, d’fhoilsigh an Coimisiún Eorpach an tuarascáil ‘Thevital role of nature-based solutions in a nature positive economy’ [Ról ríthábhachtach na réiteach dúlrabhunaithe i ngeilleagar atá dearfach ó thaobh an dúlrade]. Aghaidh a thabhairt ar bhearnaí eolais sna tairbhí eacnamaíocha a d’fhéadfadh a bheith ag baint le NbS agus ar na dúshláin atá roimh Fhiontair Nádúirbhunaithe (e.g. poist agus scileanna nua a ghiniúint, nuálaíochtaí, agus tionchair eacnamaíocha níos leithne trí chur chuige dúlrabhunaithe lena n-urramaítear riachtanais an chomhshaoil agus na bpobal). Scrúdaítear sa tuarascáil cuid de na príomh-shaincheisteanna atá os comhair páirtithe leasmhara, lena n-áirítear ‘glas-snasú’.