Sjór og fiskveiðar

Sjór og fiskveiðar

Lykilskilaboð

• Áhrif loftslagsbreytinga á sjó safnast saman við annað álag af mannavöldum bæði á sjó og á strandsvæðum sem þegar hafa áhrif á fiskveiðar og fiskeldi með breyttum afrakstri og breytingum á fiskimiðum og marktegundum.  Enn fremur er gert ráð fyrir að eflingu öfgaatburða, með erfiðari aðstæður á opnum hafsvæðum, muni hafa áhrif á alla geira bláa hagkerfisins.
• ESB er að takast á við þessi áhrif með því að setja upp vísindalegar upplýsingamiðstöðvar eins og Kópernikusarþjónustu og evrópska sjávareftirlits- og gagnanetið sem ókeypis og opna gagnaveitur fyrir alla notendur um allan heim. Það miðar einnig að því að ná fram góðri umhverfislegri stöðu strand- og hafsvæða ESB sem tekur á aðlögun að loftslagsbreytingum með rammatilskipuninni um sjávarstefnuna og með því að þróa og nota náttúrumiðaðar lausnir fyrir vistkerfi sjávar og strandsvæða.
• Sjávarútvegs- og lagareldissjóður Evrópu 2021-2027 styður við nýsköpunarverkefni sem stuðla að sjálfbærri nýtingu og stjórnun vatns- og sjávarauðlinda, þ.m.t. aðlögun að loftslagsbreytingum.

Áhrif og veikleikar

Sjór eru að verða hlýrri, súrari og með minna súrefnisinnihaldi vegna loftslagsbreytinga á heimsvísu. Vatnshlýnun leiðir til breytilegrar tegundardreifingar og breytinga á vexti og útbreiðslu fiskistofna. Súrnun sjávar hefur áhrif á getu tegunda sem losa kalsíumkarbónat (sem lindýr, svif og corals) til að framleiða skeljar sínar eða beinagrindur. Súrefnismyndun hefur áhrif á staðbundna dreifingu tegunda og, einkum í lokuðum lægðum og ármynnum, stærri og tíðari tilvik súrefnisskorts og súrefnisskorts, sem hafa áhrif á lifun tegunda og rýrna heilbrigði vistkerfisins. Loftslagsbreytingar safnast saman við annað álag af mannavöldum, bæði á sjó og á strandsvæðum, með samanlögðum áhrifum á vistkerfi sjávar og mikilvæga vistkerfisþjónustu. Fiskveiðar og fiskeldi í sjó eru nú þegar að upplifa áhrif loftslagsbreytinga, með breyttri ávöxtun og breytingum á fiskimiðum og marktegundum.  Ennfremur er gert ráð fyrir að efling öfgafullra atburða, með erfiðari aðstæður á opnum sjó, muni hafa áhrif á alla geira bláa hagkerfisins sem sjóflutninga, hafnarstarfsemi og orkuframleiðslu undan ströndum.

Stefnurammi

Stefna ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum ( 2021) miðar að því að átta sig á framtíðarsýninni 2050 um loftslagsþolna Evrópu. Aðlögunin verður betri með því að loka bilinu á loftslagsáhrifum og seiglu. Mælingar og athuganir á hafinu verða efldar auk vísindalegra upplýsingamiðstöðva, s.s. hafsvæðaþjónustu Kópernikusar og evrópska sjávareftirlits- og gagnanetsins (EMODnet) semfrjálsirog opnir gagnaveitendur fyrir alla notendur um allan heim. Aðlögun verður kerfislægari með því að styrkja tengslin við sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna og önnur framtaksverkefni ESB sem styðja við staðbundna aðlögun og hvetja einnig til aukinnar þátttöku aðgerðahópa í sjávarútvegi (FLAG). Hlutverk náttúrumiðaðra lausna fyrir vistkerfi sjávar og strandsvæða er lýst sem fjölþættar, óþrengjandi og árangursríkar lausnir, einnig með möguleika á kolefnisbindingu. Ný fjármögnunarverkefni (þ.m.t. Horizon Europe) munu gera aðlögunina hraðari. Að lokum er aðlögunaráætlunin, til að gera aðlögunina alþjóðlega viðurkennt þörfina á að taka tillit til loftslagsbreytinga í framtíðarsamningum til að vernda alþjóðlegar auðlindir, s.s. alþjóðlegar fiskveiðar og líffræðilega fjölbreytni, jafnvel á svæðum utan lögsögu einstakra ríkja.

Í maí 2021 samþykkti framkvæmdastjórnin nýja nálgun á sjálfbæru bláu hagkerfi í ESB og studdi meginreglur evrópska græna samkomulagsins. Hún viðurkennir hörmuleg áhrif loftslagsbreytinga á höf og strendur og uppsöfnuð áhrif af efnahagslegum umsvifum á sjó. Hún hvetur fyrirtæki til að nota eða framleiða endurnýjanlegar auðlindir, varðveita vistkerfi sjávar, draga úr mengun og auka viðnámsþrótt gagnvart loftslagsbreytingum.

Enn fremur hefur ESB skilgreint mótaðan ramma um þverlæga stefnu og geira sem skipta máli fyrir sjálfbæra stjórnun og stjórnun hafsins. Með samþættri siglingastefnu ESB ( IMP) er leitast við að veita samræmdari og samræmdari nálgun á málefni á sjó og sjó, einnig með tilliti til loftslagsbreytinga. The Marine Strategy Framework Directive (MSFD) er umhverfisstoð IMP. Með henni er settur sameiginlegur rammi þar sem aðildarríkin gera nauðsynlegar ráðstafanir til að ná fram og viðhalda góðri umhverfislegri stöðu strand- og hafsvæða ESB. Aðildarríkin þurfa, eftir því sem við á, að tilgreina, eftir því sem við á, vísbendingar um áhrif loftslagsbreytinga.

Sameiginlega sjávarútvegsstefnan (CFP) er grundvöllur fiskveiðistefnu ESB. Í sjávarútvegsstefnunni eru settar sameiginlegar reglur sem miða að því að tryggja að fiskveiðar og lagareldi séu umhverfisvænar, efnahagslega og félagslega sjálfbærar og að þær veiti borgurum ESB hollan mat. Sjálfbærar fiskveiðar, sem eru afhentar í gegnum sameiginlegu sjávarútvegsstefnuna, eru nauðsynlegar til að auka viðnámsþrótt og afhenda græna Evrópusamninginn.

Að bæta þekkingargrunninn

IPCC AR6 WG II skýrsla loftslagsbreytinga 2022: Áhrif, aðlögun og varnarleysi, kynnir nýjustu vísindaþekkingu á áhrifum loftslagsbreytinga á fiskveiðar og fiskeldi og á framleiðni þeirra, einnig með áherslu á vaxandi erfiðleika við að mæta þörfum manna.

Greiningunni á áhrifum loftslagsbreytinga sem tengjast hlýnun jarðar upp í 1,5 °C samanborið við 2 °C á líffræðilega fjölbreytni sjávar, fiskveiðar og vistkerfi og viðvarandi hlýnun á hafinu og lághvolfinu, er lýst í tveimur öðrum sérstökum skýrslum: skýrsla IPCC um 1,5 °C hlýnun jarðar og IPCC Special Report on the Ocean and Cryosphere in a Changing Climate (SROCC).

Í kjölfar umræðunnar sem SROCC kom fram á ráðstefnunni Ocean Initiative’s Ocean for Climate Report and the Ocean & Climate Platform’s Policy Recommendations voru kynntar á UNFCC COP25, sem haldin var í Madríd í desember 2019. Þessi COP var tilkynnt af forseta hennar sem "Blue COP" sem viðurkennir náin tengsl milli heilsu loftslags og heilsu sjávar.

Sú áskorun sem stafar af loftslagsbreytingum vegna fiskveiða og fiskeldis og aðlögunarsvörunar er kjarninn í tveimur skýrslum Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna: Hnattræn sammyndun núverandi þekkingar, aðlögunar og mildandi valkosta (2018) og Aðlögunarstjórnun fiskveiða til að bregðast við loftslagsbreytingum (2021).

Sem hluti af IMP stefnu sinni er ESB að leggja mikla áherslu á að safna saman sjávargögnum frá mismunandi heimildum (hafþekking 2000). EMODnet veitir aðgang að fjölmörgum gögnum, vörum og lýsigögnum sem tengjast bathymetry, jarðfræði, hafsbotni búsvæði, efnafræði, líffræði, eðlisfræði og mannlegri starfsemi. Auk þess veitir Kópernikusarsiglingar reglulegar og kerfisbundnar tilvísunarupplýsingar um ástand hafsvæða og hafsvæða, en Evrópu Atlas of the Sea deilir fjölbreyttum landfræðilegum upplýsingum um höf og strendur Evrópu.

Sjávarvarin svæði (MPA) eru alþjóðlega viðurkennd sem tæki til að styðja bæði aðlögun og mildun. Yfirlit og sjónarmið fyrir framtíð MPA eru í skýrslu EEA MPA net í Evrópu ( 2015). Byggt á ETC/ICM rannsókninni Spatial Analysis of Marine Protected Area Networks in Europe’s Seas, var birt samantekt frá EEA (2018) um MPAs.

Verkefni sem fjármögnuð eru af ESB (t.d. MPA-ADAPT og MPA-ENGAGE fyrir Miðjarðarhafið, ATLAS fyrir Atlantshafið) hafa veitt verulega innsýn í aðlögun að loftslagsbreytingum í þessu efni. Ákvarðanir til stuðnings ramma og tækjum hafa verið þróaðar til að aðstoða þá sem taka ákvarðanir í átt að aðlögun. Aðlögunarstuðningsverkfærið fyrir Ísland var þróað af SOCLIMPACT verkefninu til að aðstoða stefnumótendur við að hanna sérsniðnar áætlanir og áætlanir um aðlögun að loftslagsbreytingum fyrir eyjarnar sínar. Stuðningur við ákvarðanir ClimeFish inniheldur úrræði og kerfi með það að markmiði að tryggja sjálfbæra framleiðslu sjávarafurða í ljósi loftslagsbreytinga.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Nýi fjárhagsramminn til margra ára 2021-2027 leggur til 30 % af fjárhagsáætlun sinni til að berjast gegn loftslagsbreytingum. Sjávarútvegs- og lagareldissjóður Evrópu 2021-2027 (EMFAF)styður við nýskapandi verkefni sem stuðla að sjálfbærri nýtingu og stjórnun vatns- og sjávarauðlinda, einnig að því að ná markmiðum evrópska græna samningsins, vegvísinum fyrir loftslags- og umhverfisstefnu ESB.

LIFE-áætlunin fjármagnar verkefni sem fela í sér endurreisn vistkerfa sjávar og stranda og auka viðnámsþol gagnvart loftslagsbreytingum. Hin nýja Horizon Europe inniheldur 3 stoðir: Excellent Science, Global Challenges og European Industrial Competitiveness and Innovative Europe. Innan 2. stoðarinnar er sérstakur klasi (n.6) tileinkaður matvælum, lífhagkerfi, náttúruauðlindum, landbúnaði og umhverfi og þar á meðal eru rannsóknarsvæði, höf og höf. Búist er við nýjum tækifærum með "Mission Starfish 2030" og "Restore our Ocean and Waters" sem miða að því að þróa þekkingu á, endurheimta og vernda haf okkar og vötn fyrir 2030. JPI Oceans er milliríkjavettvangur, fyrir langtímasamvinnu, opinn öllum aðildarríkjum ESB og tengdum löndum sem fjárfesta í sjávar- og sjórannsóknum. Loftslagsbreytingar eru stefnumarkandi svæði í stefnu JPI Ocean 2021-2025, innan ramma samtengdra forgangssvæða fyrir viðnámsþolin höf.

Hægt er að finna yfirgripsmikið yfirlit um fjármögnun ESB áaðlögunarsíðu.

Stuðningur við framkvæmdina

FARNET er samfélag fólks sem framkvæmir byggðaþróun Bandalagsins undir EMFAF. Þetta net tengir saman FLAGs, stjórnunaryfirvöld, borgara og sérfræðinga frá öllu ESB til að vinna að sjálfbærri þróun fiskveiða og strandsvæða. Samkvæmt aðlögunaráætlun Evrópusambandsins er gert ráð fyrir meiri þátttöku svæðisbundinna stofnana í gegnum þessa hópa. Í FARNET-handbókinni „Áframsýnar áætlanir um fiskveiðisvæði “tilkynnt aðmeð staðbundnum verkefnum sem miða að vitundarvakningu og stuðningi við framtaksverkefni sem stuðla að breytingum á lífsstíl sem stuðla að staðbundnum og sjálfbærum vörum og þjónustu, geti FLAGs aðstoðað samfélög við að draga úr loftslagsbreytingum og aðlaga þær.

Lágmarkskrafa um aðlögun

Skýrslan um fyrsta innleiðingarferlið í rammatilskipun sjávar (2020) sýnir að rammi ESB um umhverfisvernd í hafinu er einn af umfangsmestu og metnaðarfyllstu á heimsvísu. Hins vegar þarf það að vera hæft til að takast á við ríkjandi álag eins og ofveiði og ósjálfbærar veiðiaðferðir, plastrusl, umfram næringarefni, neðansjávarhávaða, mengun og aðrar tegundir umhverfisálags. Þó að greint sé frá loftslagsbreytingum meðal lykilþrýstings á sjávarumhverfið sem aðildarríkin setja fram, eru lykilatriði eins og súrnun sjávar í Evrópu og áhrif hitabylgjur sjávar á líffræðilega fjölbreytni sjávar ekki vel staðfest í vöktunarkerfum á vettvangi ESB. Svæði, sem eru vernduð með skilvirkum hætti, eru hluti af áætlun um ráðstafanir vegna innlendrar stefnumála í sjó sem ætlað er að koma í veg fyrir tap og hnignun tegunda og búsvæða, auka strandvernd og viðnámsþrótt vistkerfis í ljósi hnattrænna breytinga.