Þéttbýli

Þéttbýli

Lykilskilaboð

• Borgir eru viðkvæmar fyrir loftslagsbreytingum vegna landfræðilegra sérkenna þeirra og mikils byggðra svæða og þétts yfirborðs, sem getur leitt til hærra staðbundins hitastigs og aukinnar úrkomu í þéttbýli.
• Með áætlaðri hækkun hitastigs, meiri úrkomu og hlutfall íbúa í þéttbýli í ESB spáð að aukast í yfir 83 % úr 74 % nú, er þörfin fyrir að borgir til að laga sig að þessum áhrifum aukist.
• ESB hefur nokkra stefnuramma til að auka viðnámsþrótt evrópskra borga og íbúa þeirra, þar á meðal aðlögunaráætlun ESB og áætlun ESB um líffræðilega fjölbreytni 2030. Það hefur einnig þróað nokkur framtaksverkefni til að bæta þekkingu og tiltækileika gagna um varnarleysi í þéttbýli og aðlögunarhæfni, þ.m.t. þéttbýlisaðlögun kortaskoðara og þéttbýlis Atlas Kópernikusar, og býður stefnumótendum og sérfræðingum fjárhagslegan og tæknilegan stuðning við að gera borgir viðnámsþolnari og aðlögunarhæfari, t.d. með rammaáætlun Horizon Europe um rannsóknir og nýsköpun og stuðningsverkfæri fyrir þéttbýli.

Áhrif og veikleikar

Í Evrópu búa meira en 74 % íbúanna í þéttbýli og er áætlað að það aukist í yfir 83 % árið 2050. Evrópskar borgir og íbúar þeirra þurfa að aðlagast breytingum á umhverfi sínu, veðurskilyrðum og öfgafullum atburðum eins og hitabylgjum, vatnsskorti, mikilli úrkomu með afrennsli storms, flóðum og hækkun sjávarborðs af völdum loftslagsbreytinga. Langvarandi loftslagsbreytingar og öfgafullir atburðir geta aukið efnahagslegt tjón, skemmdir á byggingum, dregið úr lýðheilsu, lífsgæði og veitingu nauðsynlegrar þjónustu á borð við flutninga, vatn, orku, húsnæði, heilsugæslu og félagsþjónustu í þéttbýli.

Viðkvæmni borga gagnvart loftslagsbreytingum er mismunandi af ýmsum ástæðum, þar á meðal landfræðilegri staðsetningu og eðliseiginleikum. Algengi byggðra svæða og skorts á grænu rými leiðir til hærra hitastigs í þéttbýli (svokölluð áhrif hitaeyja í þéttbýli), en stór hluti af þéttbýlu yfirborði dregur úr náttúrulegu frárennsli, sem leiðir til alvarlegra þéttbýlis flóða í miklum rigningum.

Stefnurammi

Hin nýja stefna ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum (2021) stuðlar að stefnumótun, nýjum fjárfestingum og borgarskipulagi sem eru loftslagsupplýst og framtíðarsýn. Þar er einnig lögð áhersla á nauðsyn þess að forðast "loftsblindar" ákvarðanir með því að skrá, safna og deila gögnum um loftslagstengda áhættu og tap milli mismunandi geira, þ.m.t. borga.

Í stefnuáætlun ESB um líffræðilegan fjölbreytileika 2030 "Að færa náttúruna aftur inn í líf okkar" er lögð áhersla á að stuðla að heilbrigðum vistkerfum, grænum innviðum og náttúrutengdum lausnum ætti að samþætta kerfisbundið inn í borgarskipulag, þ.m.t. í opinberum rýmum, innviðum og hönnun bygginga og umhverfis þeirra. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hvetur evrópskar borgir með að minnsta kosti 20,000 íbúa til að þróa metnaðarfulla Urban Greening Plans. Framkvæmdastjórnin mun styðja aðildarríkin og staðar- og svæðisyfirvöld með tæknilegum leiðbeiningum og aðstoða við að virkja fjármögnun og uppbyggingu getu. Til að auðvelda þetta starf var ESB Urban Greening Platform hleypt af stokkunum, undir nýju Green City samkomulagi við borgir og borgarstjóra í nánu samstarfi við Evrópusáttmála borgarstjóra. An Urban Greening Plan Guidance (enn í drögum) var þróuð í samvinnu við Eurocities og ICLEI, og drög að Urban Greening Plan Toolkit verður í boði.

Utan stefnu ESB veita Sameinuðu þjóðirnar, ríkisstjórnir og héraðsstjórnir stuðningsramma fyrir aðlögun þéttbýlis. Enn fremur eru ýmis borgarnet og samtök sem starfa í Evrópu sem veita getuuppbyggingu og stuðning við aðlögun þéttbýlis. Urban Adaptation Map Viewer on Climate-ADAPT veitir yfirlit yfir evrópskar borgir sem taka þátt í ýmsum aðlögunarverkefnum.

Að bæta þekkingargrunninn

IPCC AR6 WG II skýrsla loftslagsbreytinga 2022: Áhrif, aðlögun og veikleikar leggja áherslu á að áhrif loftslagsbreytinga, ásamt frekari þéttbýlismyndun, muni auka alvarleika hitabylgna og hættu á flóðum og leggur áherslu á mikilvægi þess að hraða þróun loftslagsþolinnar í borgum.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins leggur mikla áherslu á að bæta þekkingargrunninn með kerfisbundinni gagnasöfnun og miðlun. Öll gögn frá vísindavitum ESB, t.d. Kópernikusaráætluninni, eru aðgengileg öllum notendum um allan heim. Copernicus Climate Change Service (C3S) miðar að því að veita lykilvísa um loftslagsbreytingar til að styðja við evrópskar aðlögunar- og mildunarstefnur. The Urban Atlas veitir áreiðanlega og hár-einbeitni landnotkun kort fyrir yfir 300 Large Urban Zones (LUZ) í Evrópu.

Í skýrslu Umhverfisstofnunar Evrópu (EEA) um aðlögun í Evrópu (2020) er að finna uppfærðan grundvöll á aðlögunarskipulagi og aðgerðum í Evrópu í nærsamfélaginu. Önnur nýleg skýrsla EEA — Fjármögnun þéttbýlisaðlögunar að loftslagsbreytingum (2017) fjallar um áskorun um fjármögnun aðlögunaraðgerða.

Gagnvirkt þéttbýlisaðlögun Kort Viewer kynnir gögn um núverandi og áætlaða loftslagshættu sem hefur áhrif á evrópskar borgir og um varnarleysi og aðlögunarhæfni borga. Það sameinar gögn frá ýmsum aðilum. Það gerir borgum kleift að kanna eigin og jafningja sína í loftslagsáhættu, sem og aðlögunarverkefni evrópskra borga taka þátt í.

Sérstök aðgangssíða veitir aðgang að allri viðeigandi þekkingu, gögnum, verkfærum og leiðbeiningum um aðlögun á þéttbýlis-stað.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hleypti af stokkunum vefsíðu Smart Cities Marketplace árið 2020. Markmið vefsíðna er að koma borgum, atvinnugreinum, litlum og meðalstórum fyrirtækjum, fjárfestum, vísindamönnum og öðrum snjallum borgurum saman til að deila hugmyndum sínum um verkefni og kanna samstarfsmöguleika.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur hleypt af stokkunum Loftslagssáttmálanum sem hluta af evrópska græna samningnum og býður fólki, samfélögum og samtökum tækifæri til að taka þátt í loftslagsaðgerðum um alla Evrópu.

Vefsíða Intelligent Cities Challenge (ICC) deilir upplýsingum um frumkvæði framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins sem styður 136 borgir við að nota háþróaða tækni til að leiða greindan, grænan og félagslega ábyrgan bata.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefur komið á fót ýmsum fjármögnunaráætlunum til rannsókna og nýsköpunar til að þróa enn frekar þekkingu til aðlögunar í þéttbýli. Þekkingarmiðlun fyrir borgir er skipulögð til að deila reynslu og læra hvert af öðru, svo sem European Urban Resilience Forum.

Stuðningur við fjárfestingar og fjármögnun

Rammaáætlun ESB um rannsóknir og nýsköpun (2021-2027) Horizon Europe felur í sér fimm lykilverkefni sem miða að því að takast á við stórar áskoranir í heilbrigðis-, loftslagsmálum og umhverfismálum. Misson ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum fjallar um aðlögun á staðbundnum vettvangi, þar á meðal í borgum. Markmið verkefnisins um loftslagshlutlausar og snjallar borgir er að styðja við, efla og sýna 100 evrópskar borgir í kerfislægri umbreytingu í átt að loftslagshlutleysi fyrir árið 2030 og snúa þessum borgum í nýsköpunarmiðstöðvar fyrir allar borgir og njóta góðs af lífsgæðum og sjálfbærni í Evrópu.

Svæði og staðaryfirvöld í löndum sem tengjast Horizon Europe eða í löndum sem semja um tengsl við Horizon Europe geta tekið þátt í verkefnisaðgerðunum. Fyrirtæki geta einnig átt rétt á þátttöku, t.d. sem frumkvöðlar sem veita nýstárlegar lausnir eða loftslagsþjónustu. Fjármögnunartækifæri má finna á vefgátt fjármögnunar og tilboða, einkum innan ramma vinnuáætlunar Horizon Europe 2023-2024

Í evrópska græna samkomulaginu er sett fram aðgerðaáætlun þar sem greint er frá nauðsynlegum fjárfestingum og fjármögnunartækjum sem tiltæk eru til að ná fram hlutleysi í loftslagsmálum árið 2050 í Evrópu. ESB mun einnig veita fjárhagslegan stuðning og tæknilega aðstoð til að hjálpa þeim sem verða fyrir mestum áhrifum af hreyfingu í átt að græna hagkerfinu.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins samræmir rannsóknir og fjárfestingar á loftslagsþoli í þéttbýli meðal aðildarríkjanna og fjármagnar þéttbýlissértækar rannsóknir á loftslagsbreytingum með sameiginlegri áætlun, sameiginlegri fjármögnun og stofnunum innan ramma Horizon Europe áætlunarinnar. Climate-KIC miðar að því að þróa efnilegar nýjungar í loftslagsmálum og koma þeim á markað. Það felur í sér bæði aðlögun og sjálfbæra þéttbýlisþróun meðal þema hennar. Evrópska nýsköpunarráðið, sem heyrir undir Horizon Europe, styður við nýjungar og tengir saman svæðisbundna og innlenda aðila á sviði nýsköpunar. Enn fremur hafa sameiginleg rannsóknarmiðstöð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, ESPON 2020 og COST-áætlanirnar fjallað um viðnámsþol og aðlögun í þéttbýli.

Í Byggðaþróunarsjóði Evrópu er gert ráð fyrir a.m.k. 5 % úthlutun til sjálfbærrar þéttbýlisþróunar. Það fjármagnar einnig INTERREG samstarfsáætlanir um samstarf yfir landamæri, milli landa og milli svæða sem fjalla um aðlögun þéttbýlis í auglýsingum sínum.

Fjárfestingarbanki Evrópu íhugar aðlögun innan fjármögnunar á samþættri, sjálfbærri endurnýjun í þéttbýli með JESSICA-áætluninni. Hægt er að beita fjármögnunarfyrirgreiðslu fyrir náttúrulegt fjármagn til að fjármagna aðlögunarráðstafanir sem byggjast á náttúruauðlindum og einkafjármál fyrir orkunýtnigerning gerir staðbundnum bönkum í aðildarríkjum ESB kleift að gefa út lán til orkunýtniráðstafana.

Í samningi um gagnvirka fjármögnunarleiðtoga er safnað saman upplýsingum um ýmis fjármögnunarverkefni sem eru opin borgum sem eru undir stjórn framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, aðildarríkjanna og helstu fjármálastofnana eins og Fjárfestingarbanka Evrópu.

Hægt er að finna yfirgripsmikið yfirlit um fjármögnun ESB á aðlögunarráðstöfunum síðu.

Stuðningur við framkvæmd aðlögunar

Samningur ESB um borgarstjóra loftslags- og orkumála (CoM) safnar saman staðbundnum og svæðisbundnum stjórnvöldum af fúsum og frjálsum vilja til að ná og fara yfir loftslags- og orkumarkmið ESB. They offer the technical and methodological support to local and regional authorities for planning and implementation climate adaptation strategies. Tæplega 9000 borgir og bæir í ESB hafa tekið þátt í verkefninu.

Stuðningur við þéttbýlisaðlögun, sem hluti af þekkingargrunni CoMs, hjálpar staðbundnum aðlögunarsérfræðingum að skipuleggja og framkvæma aðlögunaraðgerðir sínar með því að styðja allt aðlögunarferlið, frá því að fá pólitískan stuðning, með því að meta áhættu og veikleika, hanna stefnu og aðgerðaáætlun, fjármagna aðgerðir og fylgjast með og meta árangur þeirra.

Skipulagsskipulag þéttbýlis og skipulag á landnýtingu eru nauðsynlegar ráðstafanir til að bæta áhrif loftslagsbreytinga — t.d. þróun grænna innviða í borginni eða náttúrumiðaðra lausna. ESB styður sjálfbæra skipulagningu landnotkunar. Til að aðstoða borgir við að þróa áætlanir sínar um græna innviði enn frekar hefur EEA þróað fjölda GI vísa með gagnvirkum kortum.

Urban Innovative Actions er framtaksverkefni Evrópusambandsins sem veitir þéttbýlissvæðum um alla Evrópu úrræði til að prófa nýjar og ósannaðar lausnir til að takast á við áskoranir í þéttbýli. URBACT -áætlunin styður borgir ESB til að vinna saman og þróa samþættar lausnir á öllum áskorunum sem þær standa frammi fyrir, þ.m.t. loftslagsbreytingar og aðlögun. C40 Leiðbeiningar um áhættumat vegna loftslagsbreytinga hjálpa borgum við framkvæmd áhættumats vegna loftslagsbreytinga. ViðmiðunarreglurICLEI um evrópska viðnámsstjórnun bjóða upp á stuðning, t.d. tæknimenntað starfsfólk sem vinnur að loftslagsaðlögun og innleiðingu viðnámsþols í þéttbýli. Samstarf um loftslagsaðlögun sem hluti af Urban Agenda fyrir ESB finnur besta leiðin til að umreikna þarfir borga í áþreifanlegar aðgerðir.

Enn fremur er mikilvægt hlutverk aðlögunar sem byggir á vistkerfinu til að auka viðnámsþrótt í borgarnetum sem varða evrópsk sveitarfélög, t.d. með því að gera borgir álagsþolið ( UNDRR), árlegum ráðstefnum um Resilient Cities (Local Governments for Sustainability, ICLEI) og Resilient Cities Network.