Bedrijfsleven en industrie

Kernboodschappen

• Ondernemingen worden geconfronteerd met twee belangrijke soorten klimaatgerelateerde risico’s: directe fysieke risico’s en transitierisico’s die voortvloeien uit de reactie van de samenleving op klimaatverandering.

• Binnen de Europese Unie zullen landen in het zuiden waarschijnlijk grotere fysieke risico’s voor de activiteiten van bedrijven melden dan andere regio’s. Dit wordt gevolgd door bedrijven in Midden- en Oost-Europa, die een grotere kwetsbaarheid voor fysieke klimaatrisico's melden dan bedrijven in West- en Noord-Europa. Overgangsrisico’s zijn minder duidelijk, aangezien ze afhankelijk zijn van mondiale decarbonisatieverbintenissen.

• De Europese Commissie heeft samen met de Europese Investeringsbank het investeringsplan voor Europa gelanceerd. Het doel van het plan is publieke en private investeringen te mobiliseren om de economische groei en het scheppen van banen in de Europese Unie (EU) te stimuleren. Een onderdeel van dit plan is het Europees Fonds voor strategische investeringen, dat ook aandacht besteedt aan klimaatverandering.

Impacts, kwetsbaarheden en risico's

Fysieke risico's ontstaan door blootstelling aan acute gebeurtenissen of chronische transformatie. Klimaatverandering kan op verschillende manieren aanzienlijke gevolgen hebben voor gebouwen, productie, toeleveringsketens, distributie en de vraag van de consument. Klimaatverandering leidt tot frequentere en ernstigere extreme weersomstandigheden, zoals extreme hitte, overstromingen en droogtes. Deze gebeurtenissen kunnen de productiviteit verlagen als gevolg van warmte-effecten op werknemers, de binnen- en buitenomgeving.

Extreme weersomstandigheden zoals droogtes, hittegolven, bosbranden, overstromingen en grote stormen leidden tot pieken in de grondstoffenprijzen, vertraagde verzendingen van auto's en elektronica en leidden tot tekorten aan halfgeleiders. Daarnaast wordt de EU geconfronteerd met grote bedreigingen als gevolg van verstoringen van de mondiale toeleveringsketen als gevolg van factoren zoals de kwetsbaarheid van handelspartners, de concentratie van belangrijke industrieën op specifieke gebieden, de gevoeligheid van belangrijke vervoersnetwerken en de huidige zakelijke praktijken. Interne crises, geopolitieke spanningen en ontoereikende beleidsbeslissingen kunnen deze risico’s verergeren.

Niet-klimatologische factoren, zoals toenemend nationalisme en verslechterende betrekkingen tussen grootmachten, kunnen een aanzienlijke impact hebben op de voedselcrisis. Als deze trends aanhouden, kunnen ze de kwetsbaarheid van de EU voor risico’s in de mondiale voedselvoorzieningsketen vergroten.

In de Europese klimaatrisicobeoordeling zijn verschillende klimaatrisico’s vastgesteld en beoordeeld die relevant zijn voor bedrijven:

• risico's voor de toeleveringsketens;
• risico's voor de vervoersinfrastructuur;
• gezondheidsrisico's voor werknemers tijdens hittegolven.

Beleidskader

Het beleidskader voor aanpassing aan de klimaatverandering voor bedrijven en industrieën in de EU wordt in de eerste plaats vastgesteld door middel van de aanpassingsstrategie van de EU. De strategie bevat een actiekader en een reeks maatregelen die zowel op EU- als op nationaal niveau moeten worden genomen.

In de aanpassingsstrategie van de EU wordt met name benadrukt dat bedrijven en industrieën zich aan de klimaatverandering moeten aanpassen om hun levensvatbaarheid en veerkracht op lange termijn te waarborgen. Het erkent dat bedrijven en industrieën zullen worden getroffen door de gevolgen van klimaatverandering.

Daarnaast heeft de EU verschillende verordeningen en richtlijnen aangenomen die bedrijven en industrieën verplichten maatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering te nemen. Zo verplicht de EU-richtlijn inzake niet-financiële rapportage bepaalde grote ondernemingen om verslag uit te brengen over hun milieu- en sociale prestaties, met inbegrip van hun risico’s en kansen op het gebied van klimaatverandering.

De EU-taxonomie is een classificatiesysteem dat een lijst van ecologisch duurzame economische activiteiten opstelt, met inbegrip van aanpassing aan de klimaatverandering. Het kan een belangrijke rol spelen om de EU te helpen duurzame investeringen op te schalen en de Europese Green Deal uit te voeren. De EU-taxonomie zal bedrijven, investeerders en beleidsmakers voorzien van passende definities waarvoor economische activiteiten als ecologisch duurzaam kunnen worden beschouwd, met inbegrip van criteria waaraan economische activiteiten moeten voldoen om aanzienlijk bij te dragen tot de aanpassing aan de klimaatverandering. Op deze manier moet het investeerders zekerheid bieden, particuliere investeerders beschermen tegen greenwashing, bedrijven helpen klimaatvriendelijker te worden, de versnippering van de markt beperken en investeringen helpen verschuiven waar ze het hardst nodig zijn.

Voor de specifieke kwestie van de financiële sector, zie hier.

Verbetering van de kennisbasis

De Europese klimaatrisicobeoordeling 2024 biedt een uitgebreide beoordeling van de belangrijkste klimaatrisico’s waarmee Europa vandaag en in de toekomst wordt geconfronteerd. Het identificeert 36 grote klimaatrisico’s die een bedreiging vormen voor onze energie- en voedselzekerheid, ecosystemen, infrastructuur, watervoorraden, financiële systemen en de gezondheid van mensen, ook rekening houdend met het risico voor het bedrijfsleven en de toeleveringssector.

Het CERES-project, dat staat voor "Climate Change and European Aquatic Resources", is een onderzoeksproject dat tot doel heeft het inzicht in de impact van klimaatverandering op de Europese visserij en aquacultuur te verbeteren en aanpassingsstrategieën voor deze industrieën te ontwikkelen. Het project omvat casestudy’s in verschillende regio’s van Europa en is gericht op het verbeteren van de veerkracht van de visserij- en aquacultuursector tegen de gevolgen van klimaatverandering.

Verder is de klimaatveerkrachtdialoog erop gericht deze kloof op het gebied van klimaatbescherming –de kloof tussen hoeveel verloren gaat en hoeveel verzekerd is – te verkleinen en manieren te vinden om investeringen in goede aanpassing te stimuleren. De belangrijkste taak van de klimaatveerkrachtdialoog bestaat erin van gedachten te wisselen over de wijze waarop de verliezen als gevolg van klimaatgerelateerde rampen kunnen worden aangepakt en na te gaan hoe de verzekeringssector meer kan bijdragen aan de aanpassing aan de klimaatverandering, van acties die de penetratie van klimaatrisicoverzekeringen voor de industrie en de hele samenleving vergroten tot het scheppen van de juiste voorwaarden voor meer investeringen in goede aanpassingsoplossingen.

Ondersteuning van investeringen en financiering

De Europese Commissie heeft samen met de Europese Investeringsbank het investeringsplan voor Europa gelanceerd. Het doel van het plan is publieke en private investeringen te mobiliseren om de economische groei en het scheppen van banen in de Europese Unie (EU) te stimuleren. Een onderdeel van dit plan is het Europees Fonds voor strategische investeringen.

Het Europees Fonds voor strategische investeringen (EFSI), de Europese investeringsadvieshub en het Europees investeringsprojectenportaal zijn opgericht om investeringen in heel Europa te mobiliseren. Het EFSI moet projecten ondersteunen die in overeenstemming zijn met de energie-, klimaat- en efficiëntiedoelstellingen van de Unie die zijn vastgelegd in de Europa 2020-strategie en in het kader voor het klimaat- en energiebeleid 2030, en die gericht zijn op de verwezenlijking van de doelstellingen van de Europa 2020-strategie voor slimme, duurzame en inclusieve groei. Het EFSI is gericht op het ondersteunen van strategische investeringen op belangrijke gebieden, zoals infrastructuur, energie-efficiëntie, hernieuwbare energie, onderzoek en innovatie, en het verbeteren van de toegang tot financiering voor entiteiten met maximaal 3 000 werknemers, met bijzondere aandacht voor kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s) en kleine midcap-ondernemingen.

Het “Klimaat- en infrastructuurfonds” is een nieuw bedrijfsonderdeel binnen het Europees Investeringsfonds (EIF). Het EIF is een EU-instelling die in 1994 is opgericht om kmo's te ondersteunen door hen toegang te geven tot financiering. De belangrijkste doelstelling van het EIF is de economische groei en het concurrentievermogen van Europa te bevorderen door de ontwikkeling en groei van kmo's, die worden gezien als de motor van de Europese economie, te ondersteunen. Om dit te bereiken, biedt het EIF een reeks financiële producten en diensten, waaronder garanties, beleggingen in aandelen en andere vormen van risicodelende financiering. De EIF-faciliteit bestaat momenteel uit twee financieringsbronnen met een totale investeringscapaciteit van 400-600 miljoen EUR per jaar tot 2027. In de nabije toekomst zullen waarschijnlijk nog meer financieringsbronnen volgen. De investeringen van het EIF in het kader van het klimaat- en infrastructuurfonds zijn in de eerste plaats gericht op klimaatactie en ecologische duurzaamheid.

Ondersteuning van de uitvoering van de aanpassing

• Cosme, het programma voor het concurrentievermogen van ondernemingen en kleine en middelgrote ondernemingen.
• De klimaatdiensten van de EU, die diensten leveren die miljoenen mensen en bedrijven ten goede komen.
• De Oasis Hub is een onafhankelijke, wereldwijde aggregator voor gegevens over rampen, extreme weersomstandigheden, klimaatverandering en milieurisico's, tools & -diensten, evenals het verlenen van diensten op het gebied van gegevensverzamelingsverbetering, gegevensaggregatie en commercialisering. Het doel is om een open en transparant dataplatform te creëren dat helpt bij het verstrekken van milieu-, klimaatveranderings-, catastrofe- en risico-informatie aan de industrie en de publieke sector.

De EU biedt bedrijven ook een aantal ondersteunende diensten aan via het Enterprise Europe Network voor veerkracht, om kmo’s in staat te stellen hun bedrijf weerbaarder te maken tegen toekomstige uitdagingen zoals klimaatverandering en Erasmus voor jonge ondernemers.