Bosbouw

Kernboodschappen

• Bossen zijn complexe ecosystemen en worden beïnvloed door klimaatverandering, of het nu gaat om veranderende temperatuur, neerslag, CO_{2-concentratie} in de atmosfeer, frequentie van stormen of bosbranden. Klimaatverandering verandert niet alleen de omstandigheden voor bomen, maar ook de rest van het ecosysteem. Veranderingen in seizoenslengtes en temperaturen kunnen leiden tot een toename van invasieve plagen en ziekten en kunnen de levenscyclus van veel inheemse bossoorten verstoren.
• Bossen spelen een belangrijke rol in onze economie en samenleving door banen te scheppen, voedsel, geneesmiddelen, materialen, schoon water en meer te verstrekken. Bossen herbergen een rijke biodiversiteit en we zijn afhankelijk van hun vermogen om CO₂ uit de atmosfeer te verwijderen in de strijd tegen klimaatverandering. De levering van deze functies en diensten wordt beïnvloed, en in veel gevallen, bedreigd door klimaatverandering door het verhogen van de sterfte aan bomen, het verminderen van de groei van de vegetatie, en het veroorzaken van meer ernstige stormen en frequentere branden.
• De EU heeft een alomvattend beleidskader vastgesteld om klimaatbestendige bossen te bevorderen die in staat zijn de vele ecosysteemdiensten te leveren waar de samenleving om vraagt. Het omvat de EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering, de EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030, de nieuwe EU-bosstrategie voor 2030 en de EU-bodemstrategie voor 2030. Daarnaast omvat het wetgeving zoals de verordening inzake landgebruik, verandering in landgebruik en bosbouw, de EU-wet inzake natuurherstel, de voorgestelde EU-wet inzake bosmonitoring en de voorgestelde EU-verordening inzake bosbouwkundig teeltmateriaal.

Impacts, kwetsbaarheden en risico's

Josef Hinterleitner, Climate Change PIX /EEA

Ongeveer 160 miljoen hectare (39 % van de grond in de EU) is bedekt met bossen of andere beboste gronden (zie uitleg over de bosbouw in de EU). De helft van het Natura 2000-netwerk is beschermd bosgebied, dat 38 miljoen hectare beslaat.

Het tempo van de klimaatverandering is sneller dan het vermogen van bosecosystemen om zich op natuurlijke wijze aan te passen. De frequentie en ernst van extreme klimaat- en weersomstandigheden nemen toe en veroorzaken ongekende gebeurtenissen, zoals bosbranden in de poolcirkel, ernstige droogte in het Middellandse Zeegebied en in Midden-Europa, ongekende uitbraken van schorskevers in Midden- en Oost-Europa, met verwoestende gevolgen voor de Europese bossen. Niet alleen klimaatverandering, maar ook veranderingen in landgebruik en bosbeheer zijn belangrijke oorzaken van de waargenomen versnippering van bossen en de toegenomen kwetsbaarheid van bossen voor klimaatverandering. Als gevolg daarvan wordt en zal de economische levensvatbaarheid van bossen worden aangetast. Klimaatveranderingen en niet-klimaatveranderingen in bossen hebben ook gevolgen voor het vermogen van bossen om milieudiensten te leveren, zoals schoon water en schone lucht, voedsel en vezels, CO2-verwijdering, koolstofvoorraden, erosiebestrijding en habitat voor bosbiodiversiteit. Uit een recente EEA-briefing blijkt dat het sterftecijfer van de boomkroon in Europa sinds het einde van de 20e eeuw is verdubbeld, wat neerkomt op 1 % van het bosareaal van de EU-27 per jaar. Dit heeft ook geleid tot een aanzienlijke afname van de put van bossen in Europa.

Volgens de Europese klimaatrisicobeoordeling zijn het risico voor de biodiversiteit en koolstofputten als gevolg van de toegenomen frequentie en intensiteit van bosbranden, waarbij Zuid-Europa een hotspotregio is, en het risico van ernstigere en frequentere warmdroge gebeurtenissen en daarmee verband houdende uitbraken van insectenplagen de meest urgente om aan te pakken. Gezien de vele ecosysteemdiensten die bossen leveren, werd in de beoordeling ook het risico op grootschalige cascade-effecten van door het klimaat veroorzaakte bossterfte vastgesteld.

Beleidskader

De nieuwe EU-bosstrategie voor 2030 heeft tot doel de bossen in de Europese Unie te beschermen en te herstellen. Het heeft tot doel de sociaal-economische functies van bossen te ondersteunen, het bosgebied van de EU te beschermen en te herstellen om de klimaatverandering te bestrijden en het verlies aan biodiversiteit om te keren. De strategie is gericht op: doeltreffende monitoring door middel van de voorgestelde wet inzake bosmonitoring, financiële stimulansen voor boseigenaren om de kwantiteit en kwaliteit van EU-bossen te verbeteren, duurzaam bosgebruik te bevorderen, vaardigheden te ontwikkelen en mensen in staat te stellen duurzaam bosbeheer uit te voeren, bossen met grote biodiversiteit te herbebossen en te bebossen door tegen 2030 3 miljard bomen te planten. De laatste maakt deel uit van de belofte om de natuur te beschermen en te herstellen, samen met de nieuwe EU-wet inzake natuurherstel die eind 2023 is overeengekomen.

Als onderdeel van de Europese Green Deal en de nieuwe EU-biodiversiteitsstrategie voor 2030 omvat de nieuwe nieuwe bosstrategie maatregelen om de bescherming en het herstel van bossen te versterken, duurzaam bosbeheer te bevorderen en de monitoring en doeltreffende gedecentraliseerde planning van bossen in de EU te verbeteren, hun multifunctionele rol te bevorderen en bij te dragen tot aanpassingsvereisten.

Daarnaast bevat de LULUCF-verordening een bindende toezegging voor emissiereductie, om ervoor te zorgen dat niet alleen bossen, maar alle vormen van landgebruik (met inbegrip van wetlands) tegen 2026 in aanmerking worden genomen. Dit zal bosbouwers ondersteunen door meer zichtbaarheid te geven aan de klimaatvoordelen van houtproducten, die koolstof uit de atmosfeer kunnen opslaan en emissie-intensieve materialen kunnen vervangen.

Verbetering van de kennisbasis

De Europese klimaatrisicobeoordeling 2024 biedt een uitgebreide beoordeling van de belangrijkste klimaatrisico’s waarmee Europa vandaag en in de toekomst wordt geconfronteerd. Er worden 36 grote klimaatrisico’s vastgesteld die een bedreiging vormen voor onze energie- en voedselzekerheid, ecosystemen, infrastructuur, watervoorraden, financiële systemen en de gezondheid van mensen, ook gezien het risico voor de bosbouwsector.

Het recente bewijs dat is samengevat in het IPCC AR6 WG II-rapport Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability toont aan dat de toenemende niet-duurzame landgebruikspraktijken een negatieve invloed hebben op de biodiversiteit en het vermogen van ecosystemen om zich aan te passen aan klimaatverandering. De verwachte klimaatverandering in combinatie met niet-duurzame bosbeheerpraktijken zal leiden tot het verlies en de aantasting van de bossen in de wereld. De risico’s voor biodiversiteitsverlies zijn matig tot hoog in bosecosystemen. Aanpassing voor bossen omvat instandhouding, bescherming, herstel en duurzame bosbeheerpraktijken. Versterking van de kennisbasis wordt essentieel geacht om bossen duurzaam te beheren met de extra uitdagingen die de klimaatverandering met zich meebrengt. Andere speciale verslagen van de IPCC (klimaatveranderingen land en het verslag over de opwarming van de aarde met 1,5 °C)wijzen op ernstige gevolgen voor verschillende bostypen en beoordelen opties voor duurzaam landgebruik en bosbeheer.

Het bosinformatiesysteem voor Europa (FISE) is het centrale toegangspunt voor gegevens en informatie ter ondersteuning van bosgerelateerd beleid in Europa. Het bevat koppelingen, instrumenten en andere middelen die relevant zijn voor het verbeteren van de kennisbasis over de toestand en de gezondheid van bossen en voor het verbeteren van de veerkracht van bossen, met inbegrip van de aanpassing aan de klimaatverandering in de bosbouwsector. Het onderdeel Aanpassing in de bosbouwsector van Climate-ADAPT biedt een toegangspunt tot de meest relevante kennis, gegevens, instrumenten en richtsnoeren voor de uitvoering van aanpassingsmaatregelen ter plaatse. Forest Europe is ook een belangrijk portaal en hulpmiddel over de pan-Europese processen voor dialoog en samenwerking, over het bosbeleid in Europa, met inbegrip van informatie over duurzaam bosbeheer, over de pan-Europese brandrisicofaciliteit, en over groene banen en boseducatie. Eurostat heeft ook veel pan-Europese bosstatistieken per land beschikbaar.

De Forest Forward-toepassing is ook ontwikkeld om bedrijfseigenaren en technisch personeel te informeren over de gevolgen van klimaatverandering voor de verspreiding van waardevolle soorten in de bosbouwsector. Het maakt gebruik van gegevens van de Copernicus-dienst voor klimaatverandering (C3S) en andere Copernicus-diensten kunnen worden gebruikt om bosgerichte toepassingen te ontwikkelen om bosbeheer en aanverwante economische activiteiten te optimaliseren.

Er zijn onlangs verschillende casestudy’s en verslagen gepubliceerd over Climate-ADAPT om enkele aanpassingen van bossen in verschillende Europese regio’s te helpen beschrijven (bv. voor bossen in het Middellandse Zeebekken en in het Belgische Sonische bos). Zie ook de meest recente gegevens over het vermogen van de Europese bossen om de biodiversiteit te ondersteunen en tegelijkertijd koolstof uit de atmosfeer te verwijderen en op te slaan, of richtsnoeren voor bosbeheer dat dichter bij de natuur staat.

Er zijn verschillende netwerken en verenigingen opgericht om kennis te delen en bosbouwverenigingen en werknemers met elkaar te verbinden: het ERIAFF-netwerk van de Europese regio’s voor innovatie, de Unie van Europese bosbouwers, het Europees Bosbouwhuis (door de Confederation of European Forests Owners), de European State Forest Association , en de European Agroforestry Federation. Daarnaast verrichten het Europees Instituut voor de bossen en Forest Europe onderzoek en bieden zij beleidsondersteuning op het gebied van bosgerelateerde kwesties, waarbij kennis wordt gekoppeld aan actie.

Ondersteuning van investeringen en financiering

Het meerjarig financieel kader (MFK) 2021-2027 is de grootste langetermijnbegroting van de EU die ooit is gefinancierd en bedraagt samen met NextGenerationEU 1,8 biljoen EUR. Het MFK heeft tot doel: (i) de modernisering van de Europese Unie ondersteunen door middel van onderzoek en innovatie, (ii) de klimaat- en digitale transitie bevorderen, (iii) de paraatheid, het herstel en de veerkracht verbeteren. 30 % van de EU-begroting zal worden besteed aan de bestrijding van de klimaatverandering, met bijzondere aandacht voor de bescherming van de biodiversiteit. Er is financiële steun voor bosbouw in het GLB, bijvoorbeeld voor bebossing, het aanleggen van bossen, het voorkomen van bosschade door bosbranden of het herstellen van beschadigde bossen. Er is ook een recent ondersteuningsdocument en richtsnoeren over openbare en particuliere betalingsregelingen voor bosecosysteemdiensten.

Andere EU-financieringsbronnen voor de aanpassing aan de klimaatverandering in de bosbouwsector zijn beschikbaar via het LIFE-klimaatactieprogramma en de fondsen voor plattelandsontwikkeling met de tweede pijler van het gemeenschappelijk landbouwbeleid. De andere Europese structuur- en investeringsfondsen (ESI),met name het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), met inbegrip van het INTERREG Europa-programma, kunnen deze aanvullen.

Een uitgebreid overzicht is te vinden op de pagina over de EU-financiering van aanpassingsmaatregelen.

MRE van aanpassing

Betere bosmonitoring in heel Europa zal maatregelen mogelijk maken tegen de grensoverschrijdende bedreigingen van plagen, droogtes en bosbranden die worden verergerd door de klimaatverandering, en zal de naleving van overeengekomen EU-wetgeving ondersteunen. Daarom heeft de Commissie een nieuwe EU-wet inzake bosmonitoring voorgesteld.  Het zal het mogelijk maken uitgebreide, tijdige en vergelijkbare bosgegevens te verzamelen en te delen die zijn verkregen met aardobservatietechnologie en grondmetingen ter ondersteuning van de besluitvorming en de uitvoering van het beleid.