Bygningar

Hovudbodskap

• Bygningar kan vere sårbare for klimaendringar — noko som kan påverke både bygningens strukturelle eigenskapar og innetilhøva i bygningen. Manglande evne til å regulere innetemperaturen riktig kan føre til termisk ubehag for brukarane, noko som potensielt kan føre til negative konsekvensar for helse, velvære og produktivitet.
• EU arbeider med å løyse dette problemet på flere frontar. Det har arbeidd for å fremje integrering av klimatilpasning i bygningsstandardar, har etablert direktivar for å auke energieffektiviteten og ytinga og utvikla politikk for å oppmuntra til renovering av bygningar som fører til forbetra ressurs- og energieffektivitet. EU-kommisjonen utarbeidde rettleiing på EU-nivå om bygningars klimaresiliens i mars 2023.
• Kunnskapen om korleis ein kan auke motstandskrafta til det bygde miljøet oppdaterast og utdjupast gjennom ulike forskingsprogram, og EU tilbyr økonomisk støtte, til dømes gjennom New European Bauhaus, for innovative idear og løysingar.

Verknader, sårbarheiter og risiko

Cesare Barillà, Climate Change PIX /EEA

Klimaendringar kan forårsaka skade på både bustader og ikkje-bustadbygg (stor risiko i European Climate Risk Assessment (EUCRA)). Det kan føre til auka risiko for kollaps, nedbrytning av byggemateriale og til og med av bygningens strukturelle integritet. Det kan òg føre til betydeleg verditap på grunn av flere stormar, snø- eller innsynkingsskadar, vassinntrenging, forverra inneklima og redusert byggets levetid.

I tillegg til å påverke dei strukturelle eigenskapane til ein bygning, kan klimaendringar påverke tilhøva der folk bur, jobbar og samhandlar innandørs (stor risiko i EUCRA). Bygningsbrukarar må bruke varme- og kjølesystemer for å takle termisk ubehag forårsaka av ekstreme temperaturar. Sårbare grupper av samfunnet bur ofte i fattigare bustader som gjer dei meir utsett for klimaendringar. Folk som bur i urbane område er spesielt utsett, på grunn av den urbane varmeøyeffekten, noko som forårsaka ulike helseproblemar. Helse- og sosialomsorgsanlegg er òg i fare for klimaendringar, som varme, flaum og stormar, som i siste instans påverkar menneskes helse.

Rammeverk for politikk

EUs strategi for tilpasning til klimaendringar omfattar flere tiltak for å takle klimasårbarheitene i det bygde miljøet, samstundes som ein er merksam på den tverrgåande relevansen av bygningar i den europeiske klimapolitikken. Strategien peikar på behovet for å forbetre bygningars beredskap mot klimaendringar. Vidare er strategien merksam på bygningars rolle i storskala tilpasning, til dømes ved å dempe den urbane varmeøyeffekten ved hjelp av grøne tak og veggar, og behovet for meir nøyaktige spådommar om klimaendringar på det bygde miljøet. På bygningsnivå må investeringsbeslutningar underbyggast med solide klimadata — inkludert beslutningar i hushaldsskala om i kva grad dei skal renoverast. Når det gjeld bygningars forsikring, er ein hovudprioritet i strategien å tette gapet i klimavernet for infrastruktur og for det bygde miljøet. Vass-energi nexus er òg avgjerande, og byggesektoren kan bidra til å takle dei relaterte sårbarheitene.

Strategien prioriterer naturbaserte løysingar som grøne tak og veggar, noko som kan bidra til å redusera mistilpasning, ein praksis som strategien tilrår å unngå. I bygningar, til dømes, kan naturbaserte løysingar vere eit berekraftig alternativ til den einaste bruken av klimaanlegg for kjøling. Grøne infrastrukturtiltak (grøne korridorar, grøne byområde, tre i byar samt grøne tak og veggar) kan auke motstandskrafta til det bygde miljøet, spesielt når det er integrert i byplanlegging og kombinert med naturbaserte løysingar.

Integrasjonen av tilpasningsstrategien og 2020 Renovation Wave Communication er eksplisitt planlagd. Som ein del av European Green Deal tek Renovation Wave sikte på å doble renoveringsraten dei neste ti åra og sikre høgare energi- og ressurseffektivitet. Når det gjeld tilpasning, peikar den på behovet for å gå gjennom standardane for oppvarming og kjøling i bygningar, samtidig som ein tek omsyn til sårbare menneske og forbetrar samfunnets beredskap mot varmebølgjer. Dette er vidare forfølgd i 2020-anbefalinga om energifattigdom, også ein del av renovasjonsbølgja.

I 2021 vart det lansert ein revisjon av 2016 Green Public Procurement-kriteria for kontorbygg (innanfor renoveringsbølgja). Den dekkjer kriterium for klimaresistens og er basert på indikatorar utvikla innanfor det nye europeiske rammeverket for berekraftige bygningar. Sistnemnde, som vart lansert i 2020, har som mål å vurdere bygningars berekraft gjennom heile livssyklusen, og byggjer på ei rekkje indikatorar som dekkjer helse og termisk komfort ekstreme vêrrisikoar, berekraftig drenering og vassforbruk.

EU-retningslinjer knytte til oppvarming og kjøling av bygningar er skissert på Climate-ADAPT Health-sida. Direktivet om bygningars energiyting og direktivet om energieffektivitet gjev rettleiing om dette.

Forbetre kunnskapsgrunnlaget

Den europeiske klimarisikovurderinga frå 2024 gjev ei omfattande vurdering av dei store klimarisikoane Europa står overfor i dag og i framtida. Det identifiserer 36 store klimarisikoar som trugar vår energi- og mattryggleik, økosystemar, infrastruktur, vassressursar, finansielle systemer og folks helse, også med tanke på risikoen for bygningssektoren.

IPCCs AR6 WG II-rapport Climate Change 2022: Impacts, Adaptation and Vulnerability dekkjer sårbarheiter og tilpasningsalternativar for det bygde miljøet, både frå eit globalt og flere regionale perspektiver (inkludert Europa og Middelhavet), og innanfor breiare aggregatar som tettstader, helse og havnivåstiging.

Dei fysiske truslane mot bygningar forårsaka av klimaendringar er skogbrannar, tining av permafrost og havnivåstiging — ei stor sårbarheit for mange lågtliggande kystbyar, inkludert europeiske. Det bygde miljøet blir difor sett på som eit område for akutte tilpasningstiltak, til dømes revisjon av byggeforskrifter i eit meir klimabestandig perspektiv; bruk av innovative bygningsmetodar; eller til og med flytting til sikrare område, når alternativa for å redde nokre svært sårbare busetjingar vil bli oppbrukt. Rapporterte ujamne fordelingseffektar av tilpasningstiltak som må handterast i berre tilpasningspolitikk inkluderer høgare kostnadar, forverring av innandørs levekår (spesielt for dei ugunstige, på grunn av dårlegare byggjematerialar som er rimelege for dei fattige, og tilpasning til klimaendringar-indusert gentrifisering. IPCCs spesialrapport om global oppvarming på 1,5 °C har adressert klimaendringar og tilpasningsalternativar i bygningssektoren som kan bidra til å avgrense oppvarminga til 1,5 °C.

Eurostats Urban Audit gjev indikatorbasert informasjon om byars tilpasningsevne, herunder infrastruktur og bygningar. Urban Adaptation Map Viewer gjev indikatorar, t.d. jordforsegling og grøne byområde.

Urban Atlas frå Copernicus Land Monitoring Service gjev harmonisert informasjon om arealdekke og arealbrukskart over flere hundre byar og deira omgivnadar.

Innanfor Europakommisjonens forskings- og innovasjonsprogram Horisont 2020 er kunnskap om klimatilpasning i bygginfrastruktur eit av temaa i arbeidsprogrammet. RESIN-prosjektet hjelper byar med å utvikle robuste tilpasningsstrategiar for sin mest kritiske infrastruktur. EU-CIRCLE-prosjektet utviklar ei ramme på unionsplan for å støtte vitale infrastrukturar som skal vere førebudd på naturkatastrofar, herunder klimaendringar. ABC21-prosjektet har som mål å studere dei beste berekraftige designa for varme klimasoner for å frigjere sitt marknads- og forskingspotensial. Prosjektet fokuserer på ei bioklimatisk designtilnærming, lågenergi kjøleteknikkar og lokale byggjematerialar som allereie er i bruk i dei varmare delane av verd, som Afrika, og som kan identifiserast og tilpassast andre geografiske område.

Ytterlegare kunnskap om bytilpasning finst på Climate-ADAPT Urban-sida.

Støtte investeringar og finansiering

EUs finansiering for tilpasning støttast av det fleirårige finansielle rammeverket 2021-2027 som sikrar at klimatilpasningstiltak er integrert i alle dei store EUs utgiftsprogram.

EU-finansieringa for å støtte infrastrukturens motstandskraft, inkludert bygningar, organiserast hovudsakleg av utjamningspolitikken, nærare bestemt via dei europeiske regionale utviklingsfonda.

I naudstilfelle grip EUs solidaritetsfond inn etter at det er pådregen skade. Klimarelaterte hendingar kan òg finansierast.

Frå 2021 omfattar forskingsprogrammet Horizon Europe bygningar innanfor Destinasjon 4 «Effektiv, berekraftig og inkluderande energibruk» i Cluster 5 «Klimaenergi og mobilitet». To tema innanfor Destinasjon 4 av dette programmet, med fokus høvesvis på klimasikring av historiske bygningar og på motstanden mot forstyrrande hendingar av sårbare bygningar, hadde sin frist for innsending av forslag i september 2023; Dermed kan nye prosjekter for å takle tilpasning i bygningar finansierast i løpet av den komande vinteren. Bygningar er eit av handlingsområda til EUs oppdrag om tilpasning til klimaendringar som ein del av Horisont Europa, som fremjar «mobilisering av tilgjengelege midlar til renoveringsbølgja for å ettermontere og klimasikre offentlege bygningar og sosiale bustader, noko som gjer dei ressurs- og energieffektive, sunne og i samsvar med prinsippa for sirkulær økonomi» i ei ånd av integrering av prinsippa i fornyingsbølgja og tilpasningsstrategien.

Andre typar EU-finansieringstilpasning i infrastruktursektoren er tilskot frå Den europeiske investeringsbanken. Den europeiske investeringsbanken fremjar aktivt klimabestandighet i dei finansierte prosjekta.

Forsikringar tek sikte på å kompensere økonomisk for skadar av katastrofar, som forventast å auke i førekomst på grunn av klimaendringar. Forsikringsdekning er eit svært viktig instrument for tilpasning til klimaendringar i infrastruktursektoren, inkludert bygningar.

Ei omfattande oversikt finst på EU-finansieringssida for tilpasningstiltak.

Støttar implementering av tilpasning

Sidan 2014 har europeiske standardiseringsorganisasjonar, CEN og CENELEC, fremja integrering av klimatilpasning i bygningsstandardar, fremja deira utvikling og harmonisering med sikte på å integrere klimaendringar, teknologiske framsteg og samfunnsmessige krav i investeringsbeslutningar, etter Europakommisjonens mandat.

Med inspirasjon frå den kreative rørsla for eit århundre sidan, har EU lansert, innanfor Renovation Wave-initiativet, New European Bauhaus som ei plattform for å fremje kreativ samskaping av nye løysingar for eit berekraftig og vakkert bygde miljø i EU. Initiativet tek sikte på å leggje til rette for utveksling av idear om rimelegare, tilgjengelege berekraftige buarealer, mobilisere kreativiteten til designarar, arkitektar, ingeniørar, forskarar, studentar og inspirerte menneske av ein kvar bakgrunn, med sikte på å til slutt forbetre kvaliteten på vår leveoppleving. Det vil òg gje økonomisk støtte gjennom ad hoc-utlysningar for forslag og program innanfor det fleirårige økonomiske rammeverket. Den innleiande fasen har allereie ført til flere originale bidrag, basert på kva EU-kommisjonen har utstedt ei melding 15. september 2021.

Ordførarkonvensjonen om klima og energi gjev støtte til tilpasningstiltak i urban samanheng. Meir informasjon er tilgjengeleg på ClimateAdapt Urban-sida.